Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δυνάμεις και ισορροπία

Συνισταμένη μηδέν δεν σημαίνει ακίνητο.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §3.3, 3.4, 3.5

Θα μάθεις να

  1. Να βρίσκεις τη συνισταμένη δυνάμεων που βρίσκονται στην ίδια ευθεία.
  2. Να αναγνωρίζεις πότε ένα σώμα ισορροπεί, ακόμη κι όταν κινείται.
  3. Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις που ασκούνται σε ένα σώμα και να ελέγχεις αν αλληλοαναιρούνται.

Ισορροπία δεν σημαίνει ακινησία

Ένα αλεξίπτωτο κατεβαίνει με σταθερή ταχύτητα 55 m/s. Κινείται συνεχώς — κι όμως, στη γλώσσα της φυσικής, ισορροπεί.

Ο λόγος: η συνισταμένη των δυνάμεων πάνω του είναι μηδέν. Το βάρος το τραβάει κάτω, η αντίσταση του αέρα το κρατάει πάνω, και οι δύο έχουν ίσο μέτρο.

Ισορροπία σημαίνει ότι τίποτα δεν αλλάζει στην κίνηση: ούτε το μέτρο της ταχύτητας ούτε η κατεύθυνσή της. Και η ακινησία είναι απλώς η ειδική περίπτωση όπου η ταχύτητα είναι μηδέν.

Μεγάλο πράσινο στρογγυλό αλεξίπτωτο σε γκρίζο, συννεφιασμένο ουρανό· από τα σχοινιά του κρέμεται ένας άνθρωπος με στολή.
Αλεξιπτωτιστής με στρογγυλό αλεξίπτωτο. Ο φαρδύς θόλος δέχεται μεγάλη αντίσταση από τον αέρα, που μεγάλωσε όσο ανέβαινε η ταχύτητα, ώσπου έγινε ίση με το βάρος. Από εκεί και πέρα ο αλεξιπτωτιστής κατεβαίνει με σταθερή ταχύτητα: κινείται, αλλά ισορροπεί.Φωτογραφία: Sgt. Austin Robertson, U.S. Army · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Δυνάμεις στην ίδια ευθεία

Όταν οι δυνάμεις είναι στην ίδια ευθεία, η συνισταμένη βγαίνει με πρόσθεση και αφαίρεση:

  • Ίδια κατεύθυνση: τα μέτρα προστίθενται.
  • Αντίθετη κατεύθυνση: αφαιρούνται, και η συνισταμένη έχει την κατεύθυνση της μεγαλύτερης.
ΣF=F1−F2\Sigma F = F_1 - F_2

Τέσσερις καταστάσεις, ένα ερώτημα

Για κάθε περίπτωση, πρόσθεσε τις δυνάμεις κατά διεύθυνση. Κάθε περίπτωση έχει τη δική της κλίμακα: τα βέλη συγκρίνονται μόνο μέσα στην ίδια περίπτωση, και το μέγεθος το δίνουν οι αριθμοί. Πρόσεξε ότι δύο από τις τέσσερις ισορροπούν ενώ κινούνται, και ότι μία κινείται χωρίς να ισορροπεί.

Διάλεξε κατάσταση

Οριζόντια συνισταμένη0 N

Κατακόρυφη συνισταμένη0 N

Ισορροπία · ακίνητοΤο τραπέζι σπρώχνει το βιβλίο προς τα πάνω με δύναμη ίση με το βάρος του. Χωρίς αυτή την κάθετη αντίδραση, το βιβλίο θα έπεφτε.

Οι δυνάμεις που ξεχνιούνται

Σε κάθε σώμα που ακουμπά σε επιφάνεια υπάρχουν σχεδόν πάντα:

ΔύναμηΑπό ποιονΚατεύθυνση
Βάρος BBτη Γηκατακόρυφα προς τα κάτω
Κάθετη αντίδραση NNτην επιφάνειακάθετα στην επιφάνεια
Τριβή TTτην επιφάνειααντίθετα στην κίνηση (ή σε αυτήν που πάει να γίνει)

Η κάθετη αντίδραση είναι αυτή που ξεχνιέται περισσότερο. Χωρίς αυτήν, τίποτα δεν θα στεκόταν πάνω σε τραπέζι.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε κιβώτιο ασκούνται 50 N προς τα δεξιά και 30 N προς τα αριστερά. Ποια η συνισταμένη;

Κιβώτιο με δύναμη 50 N προς τα δεξιά και 30 N προς τα αριστερά.F1 = 50 NF2 = 30 N

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Λάμπα 8 kg κρέμεται ακίνητη από συρματόσχοινο. Πόση δύναμη ασκεί το σχοινί; (g = 10 N/kg)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Αυτοκίνητο κινείται με σταθερή ταχύτητα 90 km/h. Τι ισχύει για τις δυνάμεις πάνω του;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σε σώμα ασκούνται δύο δυνάμεις στην ίδια ευθεία: 7070 N προς τα δεξιά και 2525 N προς τα αριστερά. Ποια είναι η συνισταμένη;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σακίδιο έχει μάζα 66 kg. Πόσο είναι το βάρος του, με g=10g = 10 N/kg;

Τα κατάφερες;

  • Να βρίσκεις τη συνισταμένη δυνάμεων που βρίσκονται στην ίδια ευθεία.
  • Να αναγνωρίζεις πότε ένα σώμα ισορροπεί, ακόμη κι όταν κινείται.
  • Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις που ασκούνται σε ένα σώμα και να ελέγχεις αν αλληλοαναιρούνται.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;