Δυνάμεις και ισορροπία
Συνισταμένη μηδέν δεν σημαίνει ακίνητο.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §3.3, 3.4, 3.5
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις τη συνισταμένη δυνάμεων που βρίσκονται στην ίδια ευθεία.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σώμα ισορροπεί, ακόμη κι όταν κινείται.
- Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις που ασκούνται σε ένα σώμα και να ελέγχεις αν αλληλοαναιρούνται.
Ισορροπία δεν σημαίνει ακινησία
Ένα αλεξίπτωτο κατεβαίνει με σταθερή ταχύτητα m/s. Κινείται συνεχώς — κι όμως, στη γλώσσα της φυσικής, ισορροπεί.
Ο λόγος: η συνισταμένη των δυνάμεων πάνω του είναι μηδέν. Το βάρος το τραβάει κάτω, η αντίσταση του αέρα το κρατάει πάνω, και οι δύο έχουν ίσο μέτρο.
Ισορροπία σημαίνει ότι τίποτα δεν αλλάζει στην κίνηση: ούτε το μέτρο της ταχύτητας ούτε η κατεύθυνσή της. Και η ακινησία είναι απλώς η ειδική περίπτωση όπου η ταχύτητα είναι μηδέν.

Δυνάμεις στην ίδια ευθεία
Όταν οι δυνάμεις είναι στην ίδια ευθεία, η συνισταμένη βγαίνει με πρόσθεση και αφαίρεση:
- Ίδια κατεύθυνση: τα μέτρα προστίθενται.
- Αντίθετη κατεύθυνση: αφαιρούνται, και η συνισταμένη έχει την κατεύθυνση της μεγαλύτερης.
Οι δυνάμεις που ξεχνιούνται
Σε κάθε σώμα που ακουμπά σε επιφάνεια υπάρχουν σχεδόν πάντα:
| Δύναμη | Από ποιον | Κατεύθυνση |
|---|---|---|
| Βάρος | τη Γη | κατακόρυφα προς τα κάτω |
| Κάθετη αντίδραση | την επιφάνεια | κάθετα στην επιφάνεια |
| Τριβή | την επιφάνεια | αντίθετα στην κίνηση (ή σε αυτήν που πάει να γίνει) |
Η κάθετη αντίδραση είναι αυτή που ξεχνιέται περισσότερο. Χωρίς αυτήν, τίποτα δεν θα στεκόταν πάνω σε τραπέζι.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε κιβώτιο ασκούνται 50 N προς τα δεξιά και 30 N προς τα αριστερά. Ποια η συνισταμένη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι δυνάμεις είναι στην ίδια ευθεία με αντίθετες κατευθύνσεις, άρα αφαιρώ:
Η κατεύθυνση είναι αυτή της μεγαλύτερης, δηλαδή προς τα δεξιά.
Το κιβώτιο δεν ισορροπεί: επιταχύνει προς τα δεξιά.
Παράδειγμα 2
Λάμπα 8 kg κρέμεται ακίνητη από συρματόσχοινο. Πόση δύναμη ασκεί το σχοινί; (g = 10 N/kg)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα το βάρος:
Η λάμπα είναι ακίνητη, άρα ισορροπεί: η συνισταμένη είναι μηδέν.
Οι μόνες δυνάμεις είναι το βάρος προς τα κάτω και η δύναμη του σχοινιού προς τα πάνω:
Αν το σχοινί άντεχε μόνο N, θα έσπαγε — κι αυτός είναι ο λόγος που τα σχοινιά έχουν πάντα δηλωμένο όριο.
Παράδειγμα 3
Αυτοκίνητο κινείται με σταθερή ταχύτητα 90 km/h. Τι ισχύει για τις δυνάμεις πάνω του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σταθερή ταχύτητα σε ευθεία σημαίνει ισορροπία, όσο γρήγορα κι αν κινείται.
Άρα η συνισταμένη είναι μηδέν: η δύναμη του κινητήρα ισούται με το άθροισμα τριβών και αντίστασης του αέρα.
Το ότι ο κινητήρας δουλεύει δεν σημαίνει ότι υπερισχύει. Δουλεύει ακριβώς όσο χρειάζεται για να αντισταθμίζει τις αντιστάσεις.
Γι' αυτό ένα αυτοκίνητο δεν επιταχύνει για πάντα: όσο μεγαλώνει η ταχύτητα, μεγαλώνει και η αντίσταση του αέρα, και σε κάποιο σημείο εξισώνεται με τη μεγαλύτερη δύναμη που μπορεί να δώσει ο κινητήρας.
Εκεί βρίσκεται η μέγιστη ταχύτητα του οχήματος.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σακίδιο έχει μάζα kg. Πόσο είναι το βάρος του, με N/kg;
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις τη συνισταμένη δυνάμεων που βρίσκονται στην ίδια ευθεία.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σώμα ισορροπεί, ακόμη κι όταν κινείται.
- Να σχεδιάζεις τις δυνάμεις που ασκούνται σε ένα σώμα και να ελέγχεις αν αλληλοαναιρούνται.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.