Οι νόμοι του Νεύτωνα
Τρεις προτάσεις που εξηγούν κάθε κίνηση γύρω σου.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §3.6, 3.7
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς με τον νόμο της αδράνειας καθημερινά φαινόμενα, όπως η ζώνη ασφαλείας.
- Να υπολογίζεις επιτάχυνση από τη συνισταμένη και τη μάζα.
- Να ξεχωρίζεις το ζεύγος δράσης–αντίδρασης από δυνάμεις που αλληλοαναιρούνται.
Τρεις προτάσεις για όλη την κίνηση
Ο Νεύτωνας διατύπωσε τρεις κανόνες που εξηγούν όλες τις κινήσεις που βλέπεις γύρω σου: από την μπάλα που κλωτσάς μέχρι τους πλανήτες γύρω από τον Ήλιο.

Πρώτος νόμος: η αδράνεια
Κάθε σώμα διατηρεί την κατάστασή του — ακίνητο ή σε ευθύγραμμη ομαλή κίνηση — εφόσον δεν ασκείται πάνω του συνισταμένη δύναμη.
Αυτό είναι πιο παράξενο από όσο φαίνεται. Η καθημερινή εμπειρία λέει ότι τα πράγματα σταματούν από μόνα τους. Δεν σταματούν: τα σταματά η τριβή. Σε πάγο ή στο διάστημα, το ίδιο σπρώξιμο κρατάει πολύ περισσότερο.
Το λεωφορείο φρενάρει και οι επιβάτες πέφτουν μπροστά. Δεν τους σπρώχνει κάτι — συνεχίζουν την κίνηση που είχαν, ενώ το λεωφορείο επιβραδύνει κάτω από αυτούς.
Δεύτερος νόμος: πόσο αλλάζει
Η επιτάχυνση δείχνει πόσο γρήγορα αλλάζει η ταχύτητα, και μετριέται σε m/s².
Ο νόμος λέει δύο πράγματα ταυτόχρονα:
- Με την ίδια μάζα, διπλάσια δύναμη δίνει διπλάσια επιτάχυνση.
- Με την ίδια δύναμη, διπλάσια μάζα δίνει μισή επιτάχυνση.
Τρίτος νόμος: δράση και αντίδραση
Όταν ένα σώμα Α ασκεί δύναμη σε ένα σώμα Β, τότε ταυτόχρονα το Β ασκεί στο Α δύναμη ίση σε μέτρο και αντίθετη σε κατεύθυνση.
Κολυμπάς σπρώχνοντας το νερό προς τα πίσω· το νερό σε σπρώχνει μπροστά. Ο πύραυλος πετάει χωρίς να ακουμπά τίποτα, σπρώχνοντας καυσαέρια προς τα κάτω.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε κιβώτιο μάζας 20 kg ασκείται συνισταμένη 50 N. Πόση είναι η επιτάχυνσή του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Από τον δεύτερο νόμο:
Σημαίνει ότι κάθε δευτερόλεπτο η ταχύτητα αυξάνεται κατά m/s.
Έλεγχος με τη λογική του νόμου: αν η μάζα διπλασιαζόταν στα kg με την ίδια δύναμη, η επιτάχυνση θα έπεφτε στο μισό, m/s².
Παράδειγμα 2
Γιατί πρέπει να φοράς ζώνη ακόμα και σε μικρή ταχύτητα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ενώ το αυτοκίνητο κινείται, κινείσαι κι εσύ με την ίδια ταχύτητα.
Σε μια σύγκρουση, το αυτοκίνητο σταματά απότομα. Πάνω σου όμως δεν έχει ασκηθεί καμία δύναμη ακόμη.
Από τον πρώτο νόμο, το σώμα σου συνεχίζει με την αρχική ταχύτητα — μέχρι κάτι να το σταματήσει.
Αυτό το «κάτι» είναι είτε η ζώνη, που σε σταματά σταδιακά, είτε το παρμπρίζ, που σε σταματά ακαριαία.
Και στις δύο περιπτώσεις η ταχύτητά σου πέφτει από την ίδια τιμή στο μηδέν. Η διαφορά είναι στον χρόνο: όσο πιο απότομα σταματάς, τόσο μεγαλύτερη η επιβράδυνση — και, από τον δεύτερο νόμο, τόσο μεγαλύτερη η δύναμη πάνω σου.
Παράδειγμα 3
Ένα άλογο τραβάει ένα κάρο. Το κάρο τραβάει το άλογο με ίση δύναμη. Πώς προχωράνε;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το ερώτημα κρύβει την παγίδα του τρίτου νόμου: οι δύο δυνάμεις ασκούνται σε διαφορετικά σώματα.
Η μία στο κάρο, η άλλη στο άλογο.
Για να κινηθεί το κάρο, κοιτάζω μόνο τις δυνάμεις πάνω στο κάρο: το τράβηγμα του αλόγου εμπρός, η τριβή πίσω.
Αν το τράβηγμα ξεπερνά την τριβή του κάρου, η συνισταμένη στο κάρο δεν είναι μηδέν και το κάρο επιταχύνει.
Και το άλογο; Προχωράει επειδή σπρώχνει το έδαφος προς τα πίσω, και το έδαφος το σπρώχνει προς τα εμπρός — πάλι τρίτος νόμος, με άλλο ζευγάρι σωμάτων.
Πάνω σε πάγο, αυτό το ζευγάρι αδυνατίζει και το άλογο δεν πάει πουθενά.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε καρότσι μάζας kg ασκείται συνισταμένη N. Πόση είναι η επιτάχυνση;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς με τον νόμο της αδράνειας καθημερινά φαινόμενα, όπως η ζώνη ασφαλείας.
- Να υπολογίζεις επιτάχυνση από τη συνισταμένη και τη μάζα.
- Να ξεχωρίζεις το ζεύγος δράσης–αντίδρασης από δυνάμεις που αλληλοαναιρούνται.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.