Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πίεση — υδροστατική και ατμοσφαιρική

Γιατί πονάνε τα αυτιά στο βάθος και στο αεροπλάνο.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §4.1, 4.2, 4.3, 4.4

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις πίεση από δύναμη και εμβαδόν, και να εξηγείς γιατί το εμβαδόν μετράει.
  2. Να υπολογίζεις υδροστατική πίεση και να ξέρεις από τι εξαρτάται.
  3. Να ερμηνεύεις φαινόμενα της ατμοσφαιρικής πίεσης, από το καλαμάκι ως τα αυτιά στο αεροπλάνο.

Γιατί το ίδιο βάρος άλλοτε βουλιάζει και άλλοτε όχι

Στο χιόνι βουλιάζεις. Με χιονοπέδιλα, στο ίδιο χιόνι, περπατάς.

Το βάρος σου δεν άλλαξε. Άλλαξε η επιφάνεια πάνω στην οποία μοιράζεται.

p=FAp = \frac{F}{A}

Η πίεση μετράει πόση δύναμη πέφτει σε κάθε τετραγωνικό μέτρο. Η μονάδα της είναι το Pascal: 1  Pa=1  N/m21 \; \text{Pa} = 1 \; \text{N/m}^2.

Μια πινέζα λειτουργεί με την ίδια λογική, αντίστροφα: σπρώχνεις με μέτρια δύναμη, αλλά η μύτη έχει ελάχιστο εμβαδόν, άρα η πίεση εκεί γίνεται τεράστια.

Πίεση μέσα σε υγρό

Μέσα σε ένα υγρό, η πίεση οφείλεται στο βάρος του υγρού που βρίσκεται από πάνω σου:

p=ρ⋅g⋅hp = \rho \cdot g \cdot h

όπου ρ\rho η πυκνότητα του υγρού, g=10g = 10 N/kg και hh το βάθος. Αυτή η πίεση λέγεται υδροστατική.

Πίεση στο βάθος

Κατέβασε τον δύτη και δες πώς ανεβαίνει η πίεση. Άλλαξε και υγρό: η πυκνότητα μετράει όσο και το βάθος.

Από το υγρό100 kPa

Ατμοσφαιρική101 kPa

Συνολική201 kPa

1.000 × 10 × 10 = 100.000 Pa = 100 kPa

Το σχήμα του δοχείου δεν εμφανίζεται πουθενά στον τύπο — μόνο το βάθος και η πυκνότητα.

Τρία πράγματα αξίζει να προσέξεις σε αυτόν τον τύπο:

  • Δεν εμφανίζεται το σχήμα του δοχείου ούτε η ποσότητα του υγρού. Σε μια λίμνη και σε έναν στενό σωλήνα, στο ίδιο βάθος, η πίεση είναι η ίδια.
  • Η πίεση ασκείται προς όλες τις κατευθύνσεις, όχι μόνο προς τα κάτω.
  • Στην ίδια οριζόντια στάθμη μέσα στο ίδιο υγρό, η πίεση είναι παντού ίδια — γι' αυτό τα «συγκοινωνούντα δοχεία» ισορροπούν στο ίδιο ύψος.

Η πίεση μεταδίδεται: η αρχή του Pascal

Αν πιέσεις ένα κλειστό υγρό σε ένα σημείο, η αύξηση της πίεσης φτάνει αμείωτη σε κάθε σημείο του υγρού. Αυτή είναι η αρχή του Pascal.

Πάνω της στηρίζεται ο υδραυλικός γρύλος. Σπρώχνεις ένα μικρό έμβολο, και η ίδια πίεση δρα σε ένα μεγάλο έμβολο. Αφού F=p⋅AF = p \cdot A, το μεγάλο έμβολο δέχεται τόσες φορές μεγαλύτερη δύναμη όσες φορές μεγαλύτερο είναι το εμβαδόν του.

Το τίμημα: για να ανέβει λίγο το μεγάλο έμβολο, το μικρό πρέπει να κατέβει πολύ.

Παλιό όργανο εργαστηρίου σε ξύλινη βάση: αριστερά ένας μοχλός και ένα μπρούντζινο δοχείο, δεξιά ένας γυάλινος κύλινδρος ανάμεσα σε δύο σκούρες κολόνες, με δύο μεταλλικές πλάκες από πάνω του. Ένας χάλκινος σωλήνας ενώνει τα δύο μέρη.
Μικρή υδραυλική πρέσα από τη συλλογή φυσικής ενός πανεπιστημίου στη Λυών. Αριστερά, ο μοχλός κινεί μια μικρή αντλία με στενό έμβολο. Ο σωλήνας φέρνει την πίεση στον γυάλινο κύλινδρο δεξιά, όπου ένα φαρδύ έμβολο σπρώχνει την κάτω πλάκα προς την πάνω. Ίδια πίεση σε πολύ μεγαλύτερο εμβαδόν δίνει πολύ μεγαλύτερη δύναμη.Φωτογραφία: Romainbehar · CC0 · Wikimedia Commons

Ατμοσφαιρική πίεση

Ζούμε στον πάτο ενός ωκεανού αέρα. Το βάρος του ασκεί πάνω μας πίεση περίπου

patm≈101  kPap_{atm} \approx 101 \; \text{kPa}

δηλαδή περίπου 1010 τόνοι ανά τετραγωνικό μέτρο. Δεν μας συνθλίβει επειδή η ίδια πίεση ασκείται και μέσα μας, προς όλες τις κατευθύνσεις.

Όταν πίνεις με καλαμάκι, δεν «τραβάς» το υγρό. Μειώνεις την πίεση μέσα στο καλαμάκι, και η ατμοσφαιρική πίεση σπρώχνει το υγρό προς τα πάνω.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Κιβώτιο βάρους 600 N στηρίζεται σε επιφάνεια 0,5 m². Πόση πίεση ασκεί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Πόση είναι η πίεση του νερού σε βάθος 20 m; (ρ = 1000 kg/m³, g = 10 N/kg)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δύο δοχεία, ένα στενό και ένα φαρδύ, έχουν νερό στο ίδιο ύψος. Πού είναι μεγαλύτερη η πίεση στον πυθμένα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί ένα κοφτερό μαχαίρι κόβει ευκολότερα από ένα στομωμένο, με την ίδια δύναμη;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Βαλίτσα βάρους 240240 N ακουμπά στο πάτωμα σε επιφάνεια 0,060{,}06 m². Πόση πίεση ασκεί;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις πίεση από δύναμη και εμβαδόν, και να εξηγείς γιατί το εμβαδόν μετράει.
  • Να υπολογίζεις υδροστατική πίεση και να ξέρεις από τι εξαρτάται.
  • Να ερμηνεύεις φαινόμενα της ατμοσφαιρικής πίεσης, από το καλαμάκι ως τα αυτιά στο αεροπλάνο.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;