Πίεση — υδροστατική και ατμοσφαιρική
Γιατί πονάνε τα αυτιά στο βάθος και στο αεροπλάνο.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §4.1, 4.2, 4.3, 4.4
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις πίεση από δύναμη και εμβαδόν, και να εξηγείς γιατί το εμβαδόν μετράει.
- Να υπολογίζεις υδροστατική πίεση και να ξέρεις από τι εξαρτάται.
- Να ερμηνεύεις φαινόμενα της ατμοσφαιρικής πίεσης, από το καλαμάκι ως τα αυτιά στο αεροπλάνο.
Γιατί το ίδιο βάρος άλλοτε βουλιάζει και άλλοτε όχι
Στο χιόνι βουλιάζεις. Με χιονοπέδιλα, στο ίδιο χιόνι, περπατάς.
Το βάρος σου δεν άλλαξε. Άλλαξε η επιφάνεια πάνω στην οποία μοιράζεται.
Η πίεση μετράει πόση δύναμη πέφτει σε κάθε τετραγωνικό μέτρο. Η μονάδα της είναι το Pascal: .
Μια πινέζα λειτουργεί με την ίδια λογική, αντίστροφα: σπρώχνεις με μέτρια δύναμη, αλλά η μύτη έχει ελάχιστο εμβαδόν, άρα η πίεση εκεί γίνεται τεράστια.
Πίεση μέσα σε υγρό
Μέσα σε ένα υγρό, η πίεση οφείλεται στο βάρος του υγρού που βρίσκεται από πάνω σου:
όπου η πυκνότητα του υγρού, N/kg και το βάθος. Αυτή η πίεση λέγεται υδροστατική.
Τρία πράγματα αξίζει να προσέξεις σε αυτόν τον τύπο:
- Δεν εμφανίζεται το σχήμα του δοχείου ούτε η ποσότητα του υγρού. Σε μια λίμνη και σε έναν στενό σωλήνα, στο ίδιο βάθος, η πίεση είναι η ίδια.
- Η πίεση ασκείται προς όλες τις κατευθύνσεις, όχι μόνο προς τα κάτω.
- Στην ίδια οριζόντια στάθμη μέσα στο ίδιο υγρό, η πίεση είναι παντού ίδια — γι' αυτό τα «συγκοινωνούντα δοχεία» ισορροπούν στο ίδιο ύψος.
Η πίεση μεταδίδεται: η αρχή του Pascal
Αν πιέσεις ένα κλειστό υγρό σε ένα σημείο, η αύξηση της πίεσης φτάνει αμείωτη σε κάθε σημείο του υγρού. Αυτή είναι η αρχή του Pascal.
Πάνω της στηρίζεται ο υδραυλικός γρύλος. Σπρώχνεις ένα μικρό έμβολο, και η ίδια πίεση δρα σε ένα μεγάλο έμβολο. Αφού , το μεγάλο έμβολο δέχεται τόσες φορές μεγαλύτερη δύναμη όσες φορές μεγαλύτερο είναι το εμβαδόν του.
Το τίμημα: για να ανέβει λίγο το μεγάλο έμβολο, το μικρό πρέπει να κατέβει πολύ.

Ατμοσφαιρική πίεση
Ζούμε στον πάτο ενός ωκεανού αέρα. Το βάρος του ασκεί πάνω μας πίεση περίπου
δηλαδή περίπου τόνοι ανά τετραγωνικό μέτρο. Δεν μας συνθλίβει επειδή η ίδια πίεση ασκείται και μέσα μας, προς όλες τις κατευθύνσεις.
Όταν πίνεις με καλαμάκι, δεν «τραβάς» το υγρό. Μειώνεις την πίεση μέσα στο καλαμάκι, και η ατμοσφαιρική πίεση σπρώχνει το υγρό προς τα πάνω.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Κιβώτιο βάρους 600 N στηρίζεται σε επιφάνεια 0,5 m². Πόση πίεση ασκεί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αν το ίδιο κιβώτιο ακουμπούσε μόνο σε m², η πίεση θα πενταπλασιαζόταν στα Pa.
Το βάρος όμως θα ήταν ακριβώς το ίδιο.
Παράδειγμα 2
Πόση είναι η πίεση του νερού σε βάθος 20 m; (ρ = 1000 kg/m³, g = 10 N/kg)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αυτή είναι η πίεση από το νερό. Αν θέλουμε τη συνολική, προσθέτουμε την ατμοσφαιρική:
Χρήσιμος κανόνας: κάθε μέτρα νερού προσθέτουν περίπου kPa, δηλαδή περίπου μία ατμόσφαιρα.
Στα m ένας δύτης δέχεται περίπου τριπλάσια πίεση από αυτήν της επιφάνειας.
Παράδειγμα 3
Δύο δοχεία, ένα στενό και ένα φαρδύ, έχουν νερό στο ίδιο ύψος. Πού είναι μεγαλύτερη η πίεση στον πυθμένα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο πειρασμός είναι να πεις «στο φαρδύ, γιατί έχει περισσότερο νερό».
Ο τύπος όμως δεν περιέχει ποσότητα:
Ίδιο υγρό, ίδιο ύψος, άρα ίδια πίεση στον πυθμένα.
Η συνολική δύναμη στον πυθμένα είναι όντως μεγαλύτερη στο φαρδύ δοχείο — γιατί το εμβαδόν είναι μεγαλύτερο.
Πίεση και δύναμη απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις, και εδώ φαίνεται καθαρά η διαφορά τους.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Βαλίτσα βάρους N ακουμπά στο πάτωμα σε επιφάνεια m². Πόση πίεση ασκεί;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις πίεση από δύναμη και εμβαδόν, και να εξηγείς γιατί το εμβαδόν μετράει.
- Να υπολογίζεις υδροστατική πίεση και να ξέρεις από τι εξαρτάται.
- Να ερμηνεύεις φαινόμενα της ατμοσφαιρικής πίεσης, από το καλαμάκι ως τα αυτιά στο αεροπλάνο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.