Η περίληψη

Από τη λίστα στον χάρτη

Στο Δημοτικό έμαθες τα βασικά της περίληψης: διαβάζεις όλο το κείμενο, κρατάς τα κύρια σημεία, πετάς τις λεπτομέρειες, γράφεις με δικά σου λόγια, στο τρίτο πρόσωπο, σε περίπου ένα τρίτο του μήκους (Γράφω περίληψη).

Στη Β΄ Γυμνασίου τα κείμενα μακραίνουν, και το «κρατάω ή πετάω» δεν φτάνει. Χρειάζεσαι έναν χάρτη του κειμένου: τι λέει κάθε παράγραφος, ποια ιδέα είναι η κεντρική, ποιες τη στηρίζουν. Τον χάρτη τον φτιάχνουν οι πλαγιότιτλοι.

Το κείμενο

Το κείμενο γράφτηκε για το μάθημα. Το χωριό είναι φανταστικό, η ιστορία του όμως μοιάζει με την ιστορία πολλών ελληνικών χωριών.

Το σχολείο της Άνω Ραχούλας

(1) Το σχολείο της Άνω Ραχούλας χτίστηκε το 1928 με πέτρα από το ποτάμι και δουλειά από όλο το χωριό. Είχε μία μόνο αίθουσα. Εκεί κάθονταν μαζί παιδιά από έξι ως δώδεκα χρονών, και ένας δάσκαλος δίδασκε όλες τις τάξεις την ίδια ώρα. Τα πρώτα χρόνια τα θρανία δεν έφταναν, και οι μικρότεροι κάθονταν σε σκαμνιά που είχαν φέρει από τα σπίτια τους.

(2) Η μέρα στο σχολείο ήταν δύσκολη, ιδίως τον χειμώνα. Κάθε παιδί κουβαλούσε το πρωί ένα κούτσουρο για τη σόμπα. Έγραφαν σε πλάκα με κοντύλι, γιατί το χαρτί ήταν ακριβό, και τα βιβλία περνούσαν από τα μεγαλύτερα αδέρφια στα μικρότερα. Τον Μάιο πολλά παιδιά έλειπαν για να βοηθήσουν στα χωράφια.

(3) Μετά το 1960 οι οικογένειες άρχισαν να φεύγουν για την πόλη και για το εξωτερικό, αναζητώντας δουλειά. Οι μαθητές από σαράντα έγιναν δεκαπέντε, και ύστερα πέντε. Το 1987 το σχολείο έκλεισε, και τα τελευταία τρία παιδιά του χωριού πήγαιναν πια με λεωφορείο στο σχολείο της κωμόπολης.

(4) Για χρόνια το κτίριο ρήμαζε. Το 2015 όμως ο σύλλογος του χωριού το επισκεύασε με τη βοήθεια όσων είχαν φύγει. Σήμερα στη μία αίθουσα στεγάζεται ένα μικρό μουσείο, με τα παλιά θρανία, τις πλάκες και φωτογραφίες των μαθητών, και τα καλοκαίρια γίνονται εκεί μαθήματα ζωγραφικής για τα παιδιά που έρχονται διακοπές.

Περίπου 210 λέξεις, τέσσερις παράγραφοι.

Βήμα 1: ένας πλαγιότιτλος για κάθε παράγραφο

Ο πλαγιότιτλος είναι ένας μικρός τίτλος δίπλα στην παράγραφο, που λέει την ιδέα της όλης. Για να είναι καλός:

• Καλύπτει όλη την παράγραφο, όχι μια λεπτομέρειά της. «Τα σκαμνιά» είναι πολύ στενός για την πρώτη παράγραφο.
• Δεν είναι πιο πλατύς από την παράγραφο. «Η ιστορία του σχολείου» ταιριάζει σε όλο το κείμενο, όχι σε μία παράγραφο.
• Είναι σύντομος, συνήθως ονοματική φράση, όχι ολόκληρη πρόταση: «Η δύσκολη καθημερινότητα των μαθητών», όχι «Τα παιδιά περνούσαν δύσκολα στο σχολείο».

Ποιος πλαγιότιτλος ταιριάζει;

Διάλεξε μια παράγραφο του κειμένου και μετά έναν πλαγιότιτλο. Ρώτα: καλύπτει όλη την παράγραφο ή μόνο ένα κομμάτι της;

Παράγραφος

Παράγραφος 1 (1928, μία αίθουσα)Παράγραφος 2 (σόμπα, πλάκα, χωράφια)Παράγραφος 3 (μετανάστευση, 1987)Παράγραφος 4 (επισκευή, μουσείο)

Πλαγιότιτλος

Ένα πέτρινο σχολείο με μία αίθουσαΤα σκαμνιά των μικρών μαθητώνΗ δύσκολη καθημερινότητα των μαθητώνΗ φυγή των οικογενειών και το κλείσιμοΗ αναβίωση του κτιρίου ως μουσείουΗ ιστορία ενός χωριάτικου σχολείου

Πλαγιότιτλος

Βήμα 2: η ιεραρχία

Οι τέσσερις πλαγιότιτλοι δεν έχουν όλοι το ίδιο βάρος. Ρώτα: τι λέει το κείμενο συνολικά; Το σχολείο γεννήθηκε, έζησε, πέθανε και ξαναζωντάνεψε. Αυτό είναι το θέμα, και οι παράγραφοι είναι οι σταθμοί του.

Μέσα σε κάθε παράγραφο, πάλι, υπάρχουν τρία επίπεδα:

Βήμα 3: τρία εργαλεία συμπύκνωσης

Γενίκευση: μια λίστα γίνεται μία λέξη. Το κούτσουρο, η πλάκα, τα δανεικά βιβλία → «με λίγα μέσα».

Ονοματοποίηση: μια ολόκληρη πρόταση γίνεται ουσιαστικό.

Ένωση: δύο παράγραφοι με συγγενικές ιδέες γίνονται μία πρόταση. Η 1 και η 2 μαζί: «χτίστηκε το 1928 ως μονοθέσιο σχολείο, όπου τα παιδιά μάθαιναν σε δύσκολες συνθήκες».

Βήμα 4: γράφω

Η περίληψη ανοίγει με μια εισαγωγική περίοδο που λέει το θέμα: Το κείμενο αναφέρεται σε…, Το κείμενο παρουσιάζει…. Ακολουθούν οι ιδέες, με τη σειρά και το βάρος τους, δεμένες μεταξύ τους.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση