Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου
Παραδείγματα, σύγκριση, αίτιο και αποτέλεσμα, διαίρεση, ορισμός.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Νεοελληνική Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις με ποιον τρόπο αναπτύσσεται μια παράγραφος: παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση, αίτιο και αποτέλεσμα, διαίρεση, ορισμός.
- Να διαλέγεις τον τρόπο ανάπτυξης που ζητάει μια θεματική περίοδος.
- Να κάνεις σωστή διαίρεση, με ένα κριτήριο και ομάδες που δεν μπλέκονται.
- Να χρησιμοποιείς τις λέξεις που φανερώνουν κάθε τρόπο ανάπτυξης.
Η θεματική περίοδος υπόσχεται
Στην Α΄ Γυμνασίου είδες πώς είναι φτιαγμένη μια παράγραφος: η θεματική περίοδος λέει την ιδέα, οι λεπτομέρειες (ή σχόλια) τη στηρίζουν, και συχνά μια κατακλείδα την κλείνει. Τώρα το ερώτημα είναι: με τι τη στηρίζουν οι λεπτομέρειες;
Διάβασε μια θεματική περίοδο:
Η σχολική βιβλιοθήκη έχει τρία είδη βιβλίων.
Αυτή η πρόταση υπόσχεται κάτι στον αναγνώστη: ότι θα μάθει ποια είναι τα τρία είδη. Αν η παράγραφος συνεχίσει με το πόσο αγαπάς το διάβασμα, η υπόσχεση δεν κρατήθηκε. Ο τρόπος που αναπτύσσεις μια παράγραφο λέγεται τρόπος ανάπτυξης, και τον διαλέγεις ανάλογα με το τι υποσχέθηκες.
Πέντε τρόποι
Οι παράγραφοι παρακάτω γράφτηκαν για την ενότητα.
Με παραδείγματα
Ένα σχολείο μπορεί να κάνει οικονομία στο νερό με μικρές αλλαγές. Για παράδειγμα, οι βρύσες της αυλής μπορούν να κλείνουν μόνες τους μετά από λίγα δευτερόλεπτα. Το νερό της βροχής μπορεί να μαζεύεται σε δεξαμενή και να ποτίζει τον κήπο. Ακόμα και μια αφίσα πάνω από κάθε νεροχύτη θυμίζει σε όλους να μην αφήνουν το νερό να τρέχει.
Η θεματική περίοδος λέει κάτι γενικό («μικρές αλλαγές»). Τα παραδείγματα το κάνουν συγκεκριμένο. Λέξεις-σήματα: για παράδειγμα, λόγου χάρη, όπως, ακόμα και, ας πούμε.
Με σύγκριση και αντίθεση
Το γράμμα και το μήνυμα στο κινητό κάνουν την ίδια δουλειά, αλλά με πολύ διαφορετικό τρόπο. Και τα δύο μεταφέρουν λόγια σε κάποιον που δεν είναι δίπλα μας. Όμως το γράμμα χρειάζεται μέρες για να φτάσει, ενώ το μήνυμα φτάνει σε ένα δευτερόλεπτο. Το γράμμα το γράφεις με προσοχή και το κρατάς χρόνια· αντίθετα, το μήνυμα γράφεται βιαστικά και συνήθως σβήνεται.
Η σύγκριση δείχνει τι μοιάζει, η αντίθεση τι διαφέρει. Ο κανόνας: τα δύο πράγματα κρίνονται με τα ίδια κριτήρια (ταχύτητα, προσοχή, διάρκεια). Λέξεις- σήματα: όπως, ομοίως, και τα δύο· όμως, ενώ, αντίθετα, από την άλλη.
Με αίτιο και αποτέλεσμα
Κάθε πρωί οι δρόμοι γύρω από το σχολείο γεμίζουν αυτοκίνητα. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλοί γονείς πηγαίνουν τα παιδιά τους με το αυτοκίνητο, καθώς δεν υπάρχουν ασφαλή πεζοδρόμια. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα παιδιά που έρχονται με τα πόδια περνούν ανάμεσα σε σταματημένα οχήματα, γι' αυτό ο δρόμος γίνεται πιο επικίνδυνος για όλους.
Η παράγραφος απαντά στο γιατί (αίτια) ή στο τι θα γίνει (αποτελέσματα), ή και στα δύο. Λέξεις-σήματα: επειδή, γιατί, καθώς, εξαιτίας· γι' αυτό, επομένως, έτσι, με αποτέλεσμα.
Με διαίρεση
Τα βιβλία της σχολικής βιβλιοθήκης χωρίζονται σε τρεις ομάδες, ανάλογα με το ποιος τα διαβάζει. Η πρώτη είναι τα βιβλία για τους μαθητές: μυθιστορήματα, κόμικς, εγκυκλοπαίδειες. Η δεύτερη είναι τα βιβλία για τους καθηγητές, με οδηγίες και υλικό για το μάθημα. Η τρίτη είναι τα βιβλία που διαβάζονται από όλους μαζί, όπως τα λεξικά και οι άτλαντες.
Η διαίρεση παίρνει ένα σύνολο και το κόβει σε ομάδες. Λέξεις-σήματα: χωρίζονται σε, διακρίνονται σε, υπάρχουν … είδη, πρώτον, δεύτερον.
Με ορισμό
Εθελοντής είναι ο άνθρωπος που προσφέρει χρόνο και δουλειά για τους άλλους, χωρίς να πληρώνεται. Ο εθελοντής δεν είναι υποχρεωμένος να βοηθήσει· το αποφασίζει μόνος του. Μπορεί να καθαρίζει μια παραλία, να διαβάζει σε ηλικιωμένους ή να μοιράζει τρόφιμα.
Η παράγραφος ξεκινά λέγοντας τι είναι μια έννοια και μετά την εξηγεί. Λέξεις-σήματα: είναι, ονομάζεται, λέγεται, ορίζεται ως. Πώς φτιάχνεται ένας καλός ορισμός θα το δεις στην ενότητα Ο ορισμός.
Πρόσεξε την τελευταία πρόταση της ίδιας παραγράφου: μετά τον ορισμό έρχονται παραδείγματα. Οι περισσότερες πραγματικές παράγραφοι συνδυάζουν τρόπους. Όταν ρωτάς «με ποιον τρόπο αναπτύσσεται», ψάχνεις τον τρόπο που κυριαρχεί.
Ποιος τρόπος ταιριάζει;
Συχνά μια θεματική περίοδος σηκώνει περισσότερους από έναν τρόπους. Διάλεξε μια θεματική περίοδο, μετά έναν τρόπο, και δες αν κρατάει την υπόσχεση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ποιον τρόπο ανάπτυξης υπόσχεται η αρχή της παραγράφου; «Το καλοκαίρι του 2007 μεγάλες πυρκαγιές έκαψαν περιοχές της Πελοποννήσου και της Εύβοιας. Οι φωτιές απλώθηκαν τόσο γρήγορα επειδή…»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η πρώτη πρόταση λέει ένα γεγονός. Η δεύτερη έχει μέσα της το «επειδή».
Το «επειδή» είναι λέξη-σήμα για αιτία. Η παράγραφος θα εξηγήσει γιατί απλώθηκαν τόσο γρήγορα οι φωτιές.
Περιμένουμε αίτια, όπως τον καύσωνα που είχε προηγηθεί και τους δυνατούς ανέμους. Ο τρόπος ανάπτυξης είναι αίτιο και αποτέλεσμα.
Παράδειγμα 2
Διόρθωσε τη διαίρεση: «Οι μαθητές μιας τάξης χωρίζονται σε αγόρια, ψηλούς και όσους παίζουν μουσική.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Βρίσκουμε τα κριτήρια: «αγόρια» (φύλο), «ψηλοί» (ύψος), «παίζουν μουσική» (δραστηριότητα). Είναι τρία κριτήρια μαζί.
Το αποτέλεσμα: ένα ψηλό αγόρι που παίζει κιθάρα χωράει σε τρεις ομάδες, και ένα κοντό κορίτσι που δεν παίζει μουσική δεν χωράει σε καμία.
Κρατάμε ένα κριτήριο και φτιάχνουμε ομάδες που καλύπτουν όλους: «Οι μαθητές της τάξης χωρίζονται σε όσους έρχονται στο σχολείο με τα πόδια, με ποδήλατο και με αυτοκίνητο ή λεωφορείο.»
Παράδειγμα 3
Ανάπτυξε με σύγκριση και αντίθεση τη θεματική περίοδο: «Η ανάγνωση σε χαρτί και σε οθόνη έχουν το καθένα τα δικά του.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Διαλέγουμε κοινά κριτήρια για τα δύο: τι κουβαλάς μαζί σου, πόσο κουράζονται τα μάτια, πώς σημειώνεις.
Γράφουμε πρώτα τι μοιάζει και μετά τι διαφέρει, με λέξεις-σήματα:
«Και τα δύο σου δίνουν το ίδιο κείμενο. Όμως σε μια οθόνη χωράνε εκατό βιβλία, ενώ ένα χάρτινο βιβλίο πιάνει χώρο στην τσάντα. Από την άλλη, στο χαρτί σημειώνεις με το μολύβι στο περιθώριο, κάτι που στην οθόνη γίνεται πιο δύσκολα.»
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
«Τα ψάρια του ενυδρείου χωρίζονται σε ψάρια του γλυκού και του αλμυρού νερού.» Με ποιον τρόπο θα αναπτυχθεί η παράγραφος;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις με ποιον τρόπο αναπτύσσεται μια παράγραφος: παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση, αίτιο και αποτέλεσμα, διαίρεση, ορισμός.
- Να διαλέγεις τον τρόπο ανάπτυξης που ζητάει μια θεματική περίοδος.
- Να κάνεις σωστή διαίρεση, με ένα κριτήριο και ομάδες που δεν μπλέκονται.
- Να χρησιμοποιείς τις λέξεις που φανερώνουν κάθε τρόπο ανάπτυξης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.