Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

Η θεματική περίοδος υπόσχεται

Στην Α΄ Γυμνασίου είδες πώς είναι φτιαγμένη μια παράγραφος: η θεματική περίοδος λέει την ιδέα, οι λεπτομέρειες (ή σχόλια) τη στηρίζουν, και συχνά μια κατακλείδα την κλείνει. Τώρα το ερώτημα είναι: με τι τη στηρίζουν οι λεπτομέρειες;

Διάβασε μια θεματική περίοδο:

Η σχολική βιβλιοθήκη έχει τρία είδη βιβλίων.

Αυτή η πρόταση υπόσχεται κάτι στον αναγνώστη: ότι θα μάθει ποια είναι τα τρία είδη. Αν η παράγραφος συνεχίσει με το πόσο αγαπάς το διάβασμα, η υπόσχεση δεν κρατήθηκε. Ο τρόπος που αναπτύσσεις μια παράγραφο λέγεται τρόπος ανάπτυξης, και τον διαλέγεις ανάλογα με το τι υποσχέθηκες.

Πέντε τρόποι

Οι παράγραφοι παρακάτω γράφτηκαν για το μάθημα.

Με παραδείγματα

Ένα σχολείο μπορεί να κάνει οικονομία στο νερό με μικρές αλλαγές. Για παράδειγμα, οι βρύσες της αυλής μπορούν να κλείνουν μόνες τους μετά από λίγα δευτερόλεπτα. Το νερό της βροχής μπορεί να μαζεύεται σε δεξαμενή και να ποτίζει τον κήπο. Ακόμα και μια αφίσα πάνω από κάθε νεροχύτη θυμίζει σε όλους να μην αφήνουν το νερό να τρέχει.

Η θεματική περίοδος λέει κάτι γενικό («μικρές αλλαγές»). Τα παραδείγματα το κάνουν συγκεκριμένο. Λέξεις-σήματα: για παράδειγμα, λόγου χάρη, όπως, ακόμα και, ας πούμε.

Με σύγκριση και αντίθεση

Το γράμμα και το μήνυμα στο κινητό κάνουν την ίδια δουλειά, αλλά με πολύ διαφορετικό τρόπο. Και τα δύο μεταφέρουν λόγια σε κάποιον που δεν είναι δίπλα μας. Όμως το γράμμα χρειάζεται μέρες για να φτάσει, ενώ το μήνυμα φτάνει σε ένα δευτερόλεπτο. Το γράμμα το γράφεις με προσοχή και το κρατάς χρόνια· αντίθετα, το μήνυμα γράφεται βιαστικά και συνήθως σβήνεται.

Η σύγκριση δείχνει τι μοιάζει, η αντίθεση τι διαφέρει. Ο κανόνας: τα δύο πράγματα κρίνονται με τα ίδια κριτήρια (ταχύτητα, προσοχή, διάρκεια). Λέξεις- σήματα: όπως, ομοίως, και τα δύο· όμως, ενώ, αντίθετα, από την άλλη.

Με αίτιο και αποτέλεσμα

Κάθε πρωί οι δρόμοι γύρω από το σχολείο γεμίζουν αυτοκίνητα. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλοί γονείς πηγαίνουν τα παιδιά τους με το αυτοκίνητο, καθώς δεν υπάρχουν ασφαλή πεζοδρόμια. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα παιδιά που έρχονται με τα πόδια περνούν ανάμεσα σε σταματημένα οχήματα, γι' αυτό ο δρόμος γίνεται πιο επικίνδυνος για όλους.

Η παράγραφος απαντά στο γιατί (αίτια) ή στο τι θα γίνει (αποτελέσματα), ή και στα δύο. Λέξεις-σήματα: επειδή, γιατί, καθώς, εξαιτίας· γι' αυτό, επομένως, έτσι, με αποτέλεσμα.

Με διαίρεση

Τα βιβλία της σχολικής βιβλιοθήκης χωρίζονται σε τρεις ομάδες, ανάλογα με το ποιος τα διαβάζει. Η πρώτη είναι τα βιβλία για τους μαθητές: μυθιστορήματα, κόμικς, εγκυκλοπαίδειες. Η δεύτερη είναι τα βιβλία για τους καθηγητές, με οδηγίες και υλικό για το μάθημα. Η τρίτη είναι τα βιβλία που διαβάζονται από όλους μαζί, όπως τα λεξικά και οι άτλαντες.

Η διαίρεση παίρνει ένα σύνολο και το κόβει σε ομάδες. Λέξεις-σήματα: χωρίζονται σε, διακρίνονται σε, υπάρχουν … είδη, πρώτον, δεύτερον.

Με ορισμό

Εθελοντής είναι ο άνθρωπος που προσφέρει χρόνο και δουλειά για τους άλλους, χωρίς να πληρώνεται. Ο εθελοντής δεν είναι υποχρεωμένος να βοηθήσει· το αποφασίζει μόνος του. Μπορεί να καθαρίζει μια παραλία, να διαβάζει σε ηλικιωμένους ή να μοιράζει τρόφιμα.

Η παράγραφος ξεκινά λέγοντας τι είναι μια έννοια και μετά την εξηγεί. Λέξεις-σήματα: είναι, ονομάζεται, λέγεται, ορίζεται ως. Πώς φτιάχνεται ένας καλός ορισμός θα το δεις στο μάθημα Ο ορισμός.

Πρόσεξε την τελευταία πρόταση της ίδιας παραγράφου: μετά τον ορισμό έρχονται παραδείγματα. Οι περισσότερες πραγματικές παράγραφοι συνδυάζουν τρόπους. Όταν ρωτάς «με ποιον τρόπο αναπτύσσεται», ψάχνεις τον τρόπο που κυριαρχεί.

Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται;

Κάθε φορά βλέπεις την αρχή μιας παραγράφου. Πρόσεξε τι υπόσχεται η θεματική περίοδος και τις λέξεις-σήματα.

Ποιος τρόπος ανάπτυξης;

Η αίθουσα ήταν παγωμένη το πρωί, επειδή ο λέβητας είχε χαλάσει από το βράδυ…

ΠαραδείγματαΣύγκριση και αντίθεσηΑίτιο και αποτέλεσμαΔιαίρεση

0 / 8

Ποιος τρόπος ταιριάζει;

Συχνά μια θεματική περίοδος σηκώνει περισσότερους από έναν τρόπους. Διάλεξε μια θεματική περίοδο, μετά έναν τρόπο, και δες αν κρατάει την υπόσχεση.

Θεματική περίοδος και τρόπος ανάπτυξης

Δεν υπάρχει πάντα ένας μόνο σωστός τρόπος. Υπάρχει όμως πάντα κάποιος που δεν κρατάει την υπόσχεση της πρότασης.

Θεματική περίοδος

«Οι καλοκαιρινές διακοπές στο χωριό διαφέρουν πολύ από τις διακοπές στην πόλη.»«Πολλά ζώα της πόλης έχουν μάθει να ζουν δίπλα στους ανθρώπους.»«Τα τελευταία χρόνια όλο και λιγότερα παιδιά παίζουν στις γειτονιές.»«Τα σκουπίδια ενός σπιτιού δεν είναι όλα ίδια.»«Πολλοί μιλούν για “ψηφιακό αποτύπωμα”, χωρίς να ξέρουν τι ακριβώς σημαίνει.»

Τρόπος ανάπτυξης

ΠαραδείγματαΣύγκριση και αντίθεσηΑίτιο και αποτέλεσμαΔιαίρεσηΟρισμός

Τρόπος ανάπτυξης

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση