Συνοχή και συνδετικές λέξεις

Προτάσεις που κρατιούνται από το χέρι

Διάβασε δύο εκδοχές της ίδιας είδησης. Γράφτηκαν για το μάθημα.

Α. Ο Νίκος βρήκε ένα σκυλάκι στην αυλή του σχολείου. Ο Νίκος το πήγε στο γραφείο. Το σκυλάκι έτρεμε. Ο διευθυντής τηλεφώνησε στον δήμο. Ο δήμος έστειλε υπάλληλο. Το σκυλάκι βρήκε σπίτι.

Β. Ο Νίκος βρήκε ένα σκυλάκι στην αυλή του σχολείου. Επειδή το ζωάκι έτρεμε, το πήγε αμέσως στο γραφείο. Εκεί ο διευθυντής τηλεφώνησε στον δήμο, ο οποίος έστειλε υπάλληλο. Λίγες μέρες αργότερα, ο μικρός επισκέπτης βρήκε σπίτι.

Τα γεγονότα είναι ίδια. Η πρώτη εκδοχή όμως είναι μια σειρά από σκόρπια κομμάτια· η δεύτερη είναι κείμενο. Αυτό που τα δένει λέγεται συνοχή.

1. Οι συνδετικές λέξεις λένε τη σχέση

Στη ΣΤ΄ Δημοτικού είδες τις συνδετικές λέξεις ενός επιχειρηματολογικού κειμένου: πρώτα απ' όλα, επιπλέον, για παράδειγμα, από την άλλη, συνεπώς. Τώρα ο πίνακας μεγαλώνει, γιατί τα κείμενα δεν είναι μόνο επιχειρήματα:

Μια συνδετική λέξη δεν είναι διακόσμηση. Λέει στον αναγνώστη τι σκέφτεσαι. Αν διαλέξεις λάθος, λες κάτι άλλο από αυτό που εννοείς:

• «Έβρεχε, γι' αυτό πήγαμε εκδρομή.» Η βροχή έγινε η αιτία της εκδρομής!
• «Έβρεχε, όμως πήγαμε εκδρομή.» Η βροχή είναι εμπόδιο που ξεπεράσαμε.

Ποια σχέση δείχνει;

Βάλε κάθε συνδετική λέξη ή φράση στη σχέση που δείχνει. Αν δυσκολεύεσαι, φτιάξε στο μυαλό σου μια πρόταση με αυτήν.

Τι σχέση δείχνει;

ωστόσο

ΧρόνοςΑιτίαΑποτέλεσμαΑντίθεση

0 / 12

2. Λέξεις που δείχνουν πίσω

Η αντωνυμία το στο «το πήγε στο γραφείο» δεν λέει τίποτα μόνη της. Ο αναγνώστης γυρίζει πίσω και βρίσκει σε τι αναφέρεται: στο σκυλάκι. Αυτή η σιωπηλή κίνηση πίσω δένει τις δύο προτάσεις.

Το ίδιο κάνουν το εκεί (στο γραφείο), το τότε, το ο οποίος (ο δήμος).

3. Επανάληψη με παραλλαγή

Στην εκδοχή Α ο «Νίκος» και το «σκυλάκι» επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά. Στη Β το σκυλάκι γίνεται ζωάκι, ύστερα ο μικρός επισκέπτης. Ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι μιλάμε για το ίδιο πράγμα, και το κείμενο δεν κουράζει.

Τρεις τρόποι:

• Συνώνυμο: σκυλάκι → κουτάβι
• Γενικότερη λέξη: σκυλάκι → ζώο, ζωάκι
• Περιγραφική φράση: σκυλάκι → ο μικρός επισκέπτης

Η επανάληψη της ίδιας λέξης δεν είναι πάντα λάθος. Σε έναν ορισμό ή σε μια οδηγία, όπου η ακρίβεια μετράει περισσότερο, η ίδια λέξη είναι πιο ασφαλής από ένα συνώνυμο που μπορεί να μπερδέψει.

Συνοχή ανάμεσα σε παραγράφους

Η καινούρια παράγραφος δεν πρέπει να πέφτει από τον ουρανό. Η πρώτη της φράση συχνά κοιτάζει πίσω και δείχνει μπροστά ταυτόχρονα. Λέγεται μεταβατική φράση ή μεταβατική περίοδος:

• «Εκτός από τα οφέλη για την υγεία, το ποδήλατο προστατεύει και το περιβάλλον.» (πίσω: η υγεία· μπροστά: το περιβάλλον)
• «Όλα αυτά όμως έχουν και ένα κόστος.» (πίσω: όσα ειπώθηκαν· μπροστά: το κόστος)

Ποια λέξη ταιριάζει;

Συχνά δύο ή τρεις συνδετικές λέξεις ταιριάζουν στο ίδιο κενό, γιατί δείχνουν την ίδια σχέση. Άλλες αλλάζουν εντελώς το νόημα.

Συμπλήρωσε το κενό

Διάλεξε ένα ζευγάρι προτάσεων και μετά μια συνδετική λέξη για το κενό. Δοκίμασε περισσότερες από μία.

Οι δύο προτάσεις

Το λεωφορείο άργησε μισή ώρα. ___ φτάσαμε στο μάθημα μετά το κουδούνι.Το βιβλίο είχε τετρακόσιες σελίδες. ___ το διάβασα σε τρεις μέρες.Η μαμά μαγείρευε. ___ ο μπαμπάς έστρωνε το τραπέζι.Η σοκολάτα είναι φυτικό προϊόν. ___ φτιάχνεται από τους σπόρους του κακαόδεντρου.

Η λέξη στο κενό

Γι' αυτόΩστόσοΕπειδήΣτο μεταξύΔηλαδή

Η λέξη στο κενό

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση