Το αντικείμενο
Μεταβατικά και αμετάβατα ρήματα, μονόπτωτα και δίπτωτα.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις μονόπτωτα από δίπτωτα ρήματα.
- Να βρίσκεις άμεσο και έμμεσο αντικείμενο, και όταν είναι και τα δύο σε αιτιατική.
- Να αναγνωρίζεις αντικείμενο σε γενική, εμπρόθετο, σύστοιχο ή σε μορφή πρότασης.
- Να μη μπερδεύεις το αντικείμενο με αιτιατική χρόνου ή ποσού και με το κατηγορούμενο.
Τι ξέρεις ήδη, και τι προστίθεται
Από την Ε΄ Δημοτικού ξέρεις τα μεταβατικά και τα αμετάβατα ρήματα: τα πρώτα παίρνουν αντικείμενο (φτιάχνω κάτι), τα δεύτερα όχι (πέφτω). Ξέρεις και το άμεσο αντικείμενο σε αιτιατική (έστειλε ένα γράμμα) και το έμμεσο, με «σε» ή σε γενική (έστειλε στη γιαγιά / της έστειλε).
Εδώ μαθαίνεις να μετράς τα αντικείμενα ενός ρήματος, να τα βρίσκεις όταν έχουν ασυνήθιστη μορφή, και να μην τα μπερδεύεις με λέξεις που απλώς μοιάζουν.
Μονόπτωτα και δίπτωτα
Το ίδιο ρήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με διαφορετικό αριθμό αντικειμένων. «Η Λένα γράφει» (χωρίς αντικείμενο), «Η Λένα γράφει ένα διήγημα» (ένα), «Η Λένα γράφει ένα γράμμα στον παππού της» (δύο). Μετράς τα αντικείμενα της συγκεκριμένης πρότασης.
Οι μορφές του αντικειμένου
Ένα αντικείμενο. Συνήθως σε αιτιατική. Σπανιότερα:
- σε γενική, κυρίως αδύνατης αντωνυμίας: «Της τηλεφώνησα χθες», «Του μιλούσε ώρες».
- με πρόθεση (εμπρόθετο αντικείμενο): «Μιλούσε στη φίλη της», «Ζήτησε από τον Γιώργο ένα στιλό».
- ως ολόκληρη πρόταση: «Ξέρω ότι θα έρθει», «Θέλω να φύγω νωρίς», «Ρώτησε αν είναι ανοιχτά».
Δύο αντικείμενα. Οι συνηθισμένοι συνδυασμοί:
| Άμεσο | Έμμεσο | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| αιτιατική | γενική | Του έδωσα το κλειδί. |
| αιτιατική | σε + αιτιατική | Έδωσα το κλειδί στον θυρωρό. |
| αιτιατική | αιτιατική | Η Ελένη μαθαίνει τον αδερφό της σκάκι. |
Όταν και τα δύο είναι σε αιτιατική, άμεσο είναι συνήθως αυτό που δηλώνει πρόσωπο (τον αδερφό της), και έμμεσο το πράγμα (σκάκι). Αν και τα δύο είναι πράγματα, έμμεσο είναι αυτό που μπορεί να πάρει πρόθεση: «Φόρτωσαν το φορτηγό καφάσια» → «φόρτωσαν το φορτηγό με καφάσια».
Το σύστοιχο αντικείμενο
Μερικές φορές το αντικείμενο βγαίνει από την ίδια ρίζα με το ρήμα:
- «Έζησε μια ζωή γεμάτη ταξίδια.»
- «Χόρεψαν έναν χορό της Κρήτης.»
- «Τραγούδησε ένα παλιό τραγούδι.»
Αυτό λέγεται σύστοιχο ή εσωτερικό αντικείμενο. Συχνά το παίρνουν και ρήματα που αλλιώς είναι αμετάβατα: το «ζω» μόνο του δεν θέλει αντικείμενο, αλλά το «ζω μια ζωή» έχει.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες τα αντικείμενα και πες αν το ρήμα είναι μονόπτωτο ή δίπτωτο: «Η γιατρός εξήγησε στους γονείς ότι η επέμβαση πήγε καλά.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Είναι αντικείμενο το «τρεις ώρες» στις προτάσεις: α) «Έγραφε τρεις ώρες.» β) «Τρεις ώρες δεν φτάνουν για τόσο διάβασμα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Ποιο είναι το άμεσο και ποιο το έμμεσο αντικείμενο; «Ο παππούς δίδαξε τα εγγόνια του ψάρεμα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις μονόπτωτα από δίπτωτα ρήματα.
- Να βρίσκεις άμεσο και έμμεσο αντικείμενο, και όταν είναι και τα δύο σε αιτιατική.
- Να αναγνωρίζεις αντικείμενο σε γενική, εμπρόθετο, σύστοιχο ή σε μορφή πρότασης.
- Να μη μπερδεύεις το αντικείμενο με αιτιατική χρόνου ή ποσού και με το κατηγορούμενο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.