Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το αντικείμενο

Μεταβατικά και αμετάβατα ρήματα, μονόπτωτα και δίπτωτα.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Νεοελληνική Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα · Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις μονόπτωτα από δίπτωτα ρήματα.
  2. Να βρίσκεις άμεσο και έμμεσο αντικείμενο, και όταν είναι και τα δύο σε αιτιατική.
  3. Να αναγνωρίζεις αντικείμενο σε γενική, εμπρόθετο, σύστοιχο ή σε μορφή πρότασης.
  4. Να μη μπερδεύεις το αντικείμενο με αιτιατική χρόνου ή ποσού και με το κατηγορούμενο.

Τι ξέρεις ήδη, και τι προστίθεται

Από την Ε΄ Δημοτικού ξέρεις τα μεταβατικά και τα αμετάβατα ρήματα: τα πρώτα παίρνουν αντικείμενο (φτιάχνω κάτι), τα δεύτερα όχι (πέφτω). Ξέρεις και το άμεσο αντικείμενο σε αιτιατική (έστειλε ένα γράμμα) και το έμμεσο, με «σε» ή σε γενική (έστειλε στη γιαγιά / της έστειλε).

Εδώ μαθαίνεις να μετράς τα αντικείμενα ενός ρήματος, να τα βρίσκεις όταν έχουν ασυνήθιστη μορφή, και να μην τα μπερδεύεις με λέξεις που απλώς μοιάζουν.

Μονόπτωτα και δίπτωτα

Το ίδιο ρήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με διαφορετικό αριθμό αντικειμένων. «Η Λένα γράφει» (χωρίς αντικείμενο), «Η Λένα γράφει ένα διήγημα» (ένα), «Η Λένα γράφει ένα γράμμα στον παππού της» (δύο). Μετράς τα αντικείμενα της συγκεκριμένης πρότασης.

Οι μορφές του αντικειμένου

Ένα αντικείμενο. Συνήθως σε αιτιατική. Σπανιότερα:

  • σε γενική, κυρίως αδύνατης αντωνυμίας: «Της τηλεφώνησα χθες», «Του μιλούσε ώρες».
  • με πρόθεση (εμπρόθετο αντικείμενο): «Μιλούσε στη φίλη της», «Ζήτησε από τον Γιώργο ένα στιλό».
  • ως ολόκληρη πρόταση: «Ξέρω ότι θα έρθει», «Θέλω να φύγω νωρίς», «Ρώτησε αν είναι ανοιχτά».

Δύο αντικείμενα. Οι συνηθισμένοι συνδυασμοί:

ΆμεσοΈμμεσοΠαράδειγμα
αιτιατικήγενικήΤου έδωσα το κλειδί.
αιτιατικήσε + αιτιατικήΈδωσα το κλειδί στον θυρωρό.
αιτιατικήαιτιατικήΗ Ελένη μαθαίνει τον αδερφό της σκάκι.

Όταν και τα δύο είναι σε αιτιατική, άμεσο είναι συνήθως αυτό που δηλώνει πρόσωπο (τον αδερφό της), και έμμεσο το πράγμα (σκάκι). Αν και τα δύο είναι πράγματα, έμμεσο είναι αυτό που μπορεί να πάρει πρόθεση: «Φόρτωσαν το φορτηγό καφάσια» → «φόρτωσαν το φορτηγό με καφάσια».

Το σύστοιχο αντικείμενο

Μερικές φορές το αντικείμενο βγαίνει από την ίδια ρίζα με το ρήμα:

  • «Έζησε μια ζωή γεμάτη ταξίδια.»
  • «Χόρεψαν έναν χορό της Κρήτης.»
  • «Τραγούδησε ένα παλιό τραγούδι.»

Αυτό λέγεται σύστοιχο ή εσωτερικό αντικείμενο. Συχνά το παίρνουν και ρήματα που αλλιώς είναι αμετάβατα: το «ζω» μόνο του δεν θέλει αντικείμενο, αλλά το «ζω μια ζωή» έχει.

Αντικείμενο ή κάτι που του μοιάζει;

Τρεις προτάσεις με αιτιατικές. Πάτα ένα κομμάτι και μετά τη δουλειά του. Ρώτα «τι;» ή «ποιον;», και κάνε τον έλεγχο «αυτός = …» για το κατηγορούμενο.

μαθαίνει.εξέλεξαν.Δούλεψε.

Πάτα ένα κομμάτι της πρότασης

0 / 6 σωστά

Πόσα αντικείμενα έχει το ρήμα;

Πάτα αν το κύριο ρήμα της πρότασης δεν έχει αντικείμενο, έχει ένα ή έχει δύο. Πρόσεξε τις αιτιατικές χρόνου και ποσού.

Πόσα αντικείμενα;

Ξέρω ότι έχεις δίκιο.

0 από 8

Τι είναι η λέξη μετά το βελάκι;

Διάλεξε πρόταση και μετά τι δουλειά κάνει η φράση που γράφεται μετά το βελάκι.

Πρόταση

Βρήκες 0 από 5

Τι είναι;

Τι είναι;

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες τα αντικείμενα και πες αν το ρήμα είναι μονόπτωτο ή δίπτωτο: «Η γιατρός εξήγησε στους γονείς ότι η επέμβαση πήγε καλά.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Είναι αντικείμενο το «τρεις ώρες» στις προτάσεις: α) «Έγραφε τρεις ώρες.» β) «Τρεις ώρες δεν φτάνουν για τόσο διάβασμα.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Ποιο είναι το άμεσο και ποιο το έμμεσο αντικείμενο; «Ο παππούς δίδαξε τα εγγόνια του ψάρεμα.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σε ποια πρόταση το ρήμα είναι δίπτωτο;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Μονόπτωτο ή δίπτωτο είναι το ρήμα; «Ο ταχυδρόμος μάς έφερε ένα δέμα.»

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις μονόπτωτα από δίπτωτα ρήματα.
  • Να βρίσκεις άμεσο και έμμεσο αντικείμενο, και όταν είναι και τα δύο σε αιτιατική.
  • Να αναγνωρίζεις αντικείμενο σε γενική, εμπρόθετο, σύστοιχο ή σε μορφή πρότασης.
  • Να μη μπερδεύεις το αντικείμενο με αιτιατική χρόνου ή ποσού και με το κατηγορούμενο.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;