Το φως θερμαίνει — «ψυχρά» και «θερμά» χρώματα
Γιατί το μαύρο μπλουζάκι καίει στον ήλιο και το άσπρο όχι.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Γυμνασίου, §8
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς ότι το φως μεταφέρει ενέργεια, που γίνεται θερμότητα όταν απορροφάται.
- Να συνδέεις το χρώμα ενός σώματος με το πόσο φως ανακλά και πόσο απορροφά.
- Να εφαρμόζεις τα «θερμά» και «ψυχρά» χρώματα στα ρούχα, στα σπίτια και στον ηλιακό θερμοσίφωνα.
Πού κάθεσαι στην παραλία
Μεσημέρι του Αυγούστου. Η άμμος καίει τόσο που περπατάς στις μύτες. Δύο μέτρα πιο πέρα, κάτω από την ομπρέλα, η ίδια άμμος είναι δροσερή.
Ο αέρας είναι ο ίδιος και στα δύο σημεία. Αυτό που αλλάζει είναι το φως.
Στην ενότητα Θερμοκρασία και θερμότητα είδες ότι η ενέργεια του Ήλιου μας φτάνει με ακτινοβολία, μέσα από το κενό. Εδώ θα δεις τι γίνεται όταν αυτή η ακτινοβολία πέσει πάνω σε κάτι.
Το φως μεταφέρει ενέργεια
Βάλε ένα θερμόμετρο κάτω από ένα πορτατίφ με σβηστή λάμπα και διάβασε την ένδειξη. Άναψε τη λάμπα και ξαναδιάβασέ τη μετά από λίγα λεπτά: έχει ανέβει μερικούς βαθμούς.
Η λάμπα δεν ακουμπά το θερμόμετρο. Η ενέργεια έφτασε με το φως της.
Το πείραμα θέλει λάμπα πυράκτωσης, με νήμα που πυρακτώνεται, ή καλύτερα τον ίδιο τον ήλιο. Μια λάμπα LED δίνει πολύ φως αλλά ελάχιστη θερμική ακτινοβολία, και το θερμόμετρο σχεδόν δεν κουνιέται.
Τρία πράγματα που μπορεί να πάθει το φως
Όταν το φως πέφτει σε ένα σώμα, ένα μέρος του:
- ανακλάται — γυρίζει πίσω, όπως η μπάλα από τον τοίχο,
- απορροφάται — μένει στο σώμα και γίνεται θερμότητα,
- περνάει από μέσα, αν το σώμα είναι διάφανο, όπως το τζάμι.
Συνήθως γίνονται και τα τρία, σε διαφορετική αναλογία. Για το πόσο θα ζεσταθεί ένα σώμα, μετράει μόνο το κομμάτι που απορροφά.
Μαύρο και άσπρο
Τύλιξε το δοχείο ενός θερμομέτρου με λευκή αυτοκόλλητη ταινία και ενός δεύτερου με μαύρη, ίδιου μεγέθους. Βάλε τα δίπλα δίπλα κάτω από τη λάμπα και άναψέ τη.
| Στην αρχή | Μετά από λεπτά | |
|---|---|---|
| Θερμόμετρο με λευκή ταινία | °C | °C |
| Θερμόμετρο με μαύρη ταινία | °C | °C |
Οι τιμές είναι ενδεικτικές· με τη δική σου λάμπα θα βγουν άλλες. Η διαφορά όμως βγαίνει πάντα προς την ίδια μεριά.
Το λευκό ανακλά σχεδόν όλο το φως που δέχεται. Γι' αυτό το βλέπεις λευκό: γυρίζουν στο μάτι σου όλα τα χρώματα του φωτός μαζί.
Το μαύρο απορροφά σχεδόν όλο το φως. Δεν γυρίζει τίποτα στο μάτι σου, γι' αυτό το βλέπεις μαύρο — και όλη αυτή η ενέργεια μένει πάνω του και το ζεσταίνει.
Ένα κόκκινο μήλο ανακλά κυρίως το κόκκινο φως και απορροφά τα υπόλοιπα χρώματα.
«Θερμά» και «ψυχρά» χρώματα
Ξανακάνε το πείραμα με ταινίες σκούρου μπλε, σκούρου πράσινου, καφέ. Ζεσταίνονται σχεδόν όσο η μαύρη. Μια ανοιχτή κίτρινη ή ανοιχτή γαλάζια μένει κοντά στη λευκή.
Στη Φυσική λοιπόν «θερμά» είναι τα χρώματα που ζεσταίνονται πολύ στο φως, δηλαδή τα σκούρα. «Ψυχρά» είναι τα ανοιχτά, που ανακλούν το περισσότερο φως και μένουν δροσερά.
Πού το βλέπεις γύρω σου
Τα σπίτια των νησιών. Στις Κυκλάδες οι τοίχοι ασβεστώνονται λευκοί κάθε άνοιξη. Ανακλούν τον δυνατό ήλιο του καλοκαιριού και το μέσα μένει δροσερό. Σε βόρειες χώρες, με λίγο ήλιο και μακρύ χειμώνα, συναντάς πολύ πιο συχνά σκούρους τοίχους και σκεπές: εκεί κάθε λίγη ζέστη από τον ήλιο είναι κέρδος.
Τα ρούχα. Το καλοκαίρι προτιμάμε ανοιχτόχρωμα ρούχα, τον χειμώνα σκουρόχρωμα.
Ο ηλιακός θερμοσίφωνας. Το πάνελ του, εκεί που περνάει το νερό, είναι σκούρο: θέλουμε να απορροφά όσο περισσότερο φως γίνεται.

Ο δρόμος τη νύχτα. Ο ίδιος κανόνας δουλεύει και ανάποδα. Τα φώτα του αυτοκινήτου πέφτουν πάνω σου· αν φοράς ανοιχτόχρωμα, ανακλάς πολύ φως πίσω στον οδηγό και σε βλέπει από μακριά. Τα σκούρα ρούχα το απορροφούν και χάνεσαι στο σκοτάδι. Γι' αυτό τα γιλέκα ασφαλείας είναι ανοιχτά και αντανακλαστικά.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τρία ίδια μπουκάλια νερό, τυλιγμένα σε λευκό, σε κόκκινο και σε μαύρο ύφασμα, μένουν μία ώρα στον ήλιο. Με ποια σειρά θα ζεσταθούν, από το περισσότερο στο λιγότερο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα τρία δέχονται το ίδιο φως, για τον ίδιο χρόνο. Η μόνη διαφορά είναι το χρώμα, άρα αυτό κρίνει πόσο φως απορροφά το καθένα.
Το μαύρο απορροφά σχεδόν όλα τα χρώματα του φωτός.
Το κόκκινο ανακλά το κόκκινο φως και απορροφά τα υπόλοιπα: απορροφά πολύ, αλλά λιγότερο από το μαύρο.
Το λευκό ανακλά σχεδόν όλο το φως.
Σειρά: μαύρο, κόκκινο, λευκό.
Το πείραμα είναι δίκαιο γιατί άλλαξε ένα μόνο πράγμα, το χρώμα. Αν το μαύρο μπουκάλι είχε και περισσότερο νερό, δεν θα ήξερες τι έφταιξε.
Παράδειγμα 2
Γιατί τα σπίτια στη Σαντορίνη είναι βαμμένα άσπρα, ενώ σε μια πόλη της Νορβηγίας βλέπεις πολλά σκούρα σπίτια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σαντορίνη: καλοκαίρι με πολύ δυνατό ήλιο για μήνες. Το πρόβλημα είναι η ζέστη μέσα στο σπίτι.
Ο λευκός τοίχος ανακλά το μεγαλύτερο μέρος του φωτός, οπότε απορροφά λίγη ενέργεια και το σπίτι μένει δροσερό.
Νορβηγία: μακρύς, κρύος χειμώνας και αδύναμος ήλιος. Το πρόβλημα είναι το κρύο.
Ο σκούρος τοίχος απορροφά σχεδόν όλο το λίγο φως που φτάνει, και κάθε βαθμός που κερδίζει το σπίτι είναι λιγότερο καύσιμο για θέρμανση.
Ίδια Φυσική, αντίθετη επιλογή: διαλέγεις χρώμα ανάλογα με το αν θέλεις να κρατήσεις ή να διώξεις την ενέργεια του ήλιου.
Παράδειγμα 3
Δύο πεζοί περπατούν νύχτα σε επαρχιακό δρόμο χωρίς φώτα, ο ένας με λευκή μπλούζα και ο άλλος με μαύρη. Ποιον βλέπει πρώτο ο οδηγός ενός αυτοκινήτου;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο οδηγός βλέπει έναν πεζό μόνο αν φως από τον πεζό φτάσει στο μάτι του. Οι πεζοί δεν φέγγουν μόνοι τους· το μόνο φως είναι οι προβολείς.
Η λευκή μπλούζα ανακλά το μεγαλύτερο μέρος από το φως των προβολέων, και ένα μέρος του γυρίζει προς τον οδηγό.
Η μαύρη το απορροφά σχεδόν όλο. Ελάχιστο φως γυρίζει πίσω.
Ο οδηγός βλέπει πρώτο τον πεζό με τη λευκή μπλούζα, από πολύ μεγαλύτερη απόσταση.
Γι' αυτό, όταν περπατάς ή κάνεις ποδήλατο τη νύχτα, φοράς κάτι ανοιχτόχρωμο ή αντανακλαστικό.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο χρώμα απορροφά σχεδόν όλο το φως που πέφτει πάνω του;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς ότι το φως μεταφέρει ενέργεια, που γίνεται θερμότητα όταν απορροφάται.
- Να συνδέεις το χρώμα ενός σώματος με το πόσο φως ανακλά και πόσο απορροφά.
- Να εφαρμόζεις τα «θερμά» και «ψυχρά» χρώματα στα ρούχα, στα σπίτια και στον ηλιακό θερμοσίφωνα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.