Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το φως θερμαίνει — «ψυχρά» και «θερμά» χρώματα

Γιατί το μαύρο μπλουζάκι καίει στον ήλιο και το άσπρο όχι.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Γυμνασίου, §8

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς ότι το φως μεταφέρει ενέργεια, που γίνεται θερμότητα όταν απορροφάται.
  2. Να συνδέεις το χρώμα ενός σώματος με το πόσο φως ανακλά και πόσο απορροφά.
  3. Να εφαρμόζεις τα «θερμά» και «ψυχρά» χρώματα στα ρούχα, στα σπίτια και στον ηλιακό θερμοσίφωνα.

Πού κάθεσαι στην παραλία

Μεσημέρι του Αυγούστου. Η άμμος καίει τόσο που περπατάς στις μύτες. Δύο μέτρα πιο πέρα, κάτω από την ομπρέλα, η ίδια άμμος είναι δροσερή.

Ο αέρας είναι ο ίδιος και στα δύο σημεία. Αυτό που αλλάζει είναι το φως.

Στην ενότητα Θερμοκρασία και θερμότητα είδες ότι η ενέργεια του Ήλιου μας φτάνει με ακτινοβολία, μέσα από το κενό. Εδώ θα δεις τι γίνεται όταν αυτή η ακτινοβολία πέσει πάνω σε κάτι.

Το φως μεταφέρει ενέργεια

Βάλε ένα θερμόμετρο κάτω από ένα πορτατίφ με σβηστή λάμπα και διάβασε την ένδειξη. Άναψε τη λάμπα και ξαναδιάβασέ τη μετά από λίγα λεπτά: έχει ανέβει μερικούς βαθμούς.

Η λάμπα δεν ακουμπά το θερμόμετρο. Η ενέργεια έφτασε με το φως της.

Το πείραμα θέλει λάμπα πυράκτωσης, με νήμα που πυρακτώνεται, ή καλύτερα τον ίδιο τον ήλιο. Μια λάμπα LED δίνει πολύ φως αλλά ελάχιστη θερμική ακτινοβολία, και το θερμόμετρο σχεδόν δεν κουνιέται.

Τρία πράγματα που μπορεί να πάθει το φως

Όταν το φως πέφτει σε ένα σώμα, ένα μέρος του:

  • ανακλάται — γυρίζει πίσω, όπως η μπάλα από τον τοίχο,
  • απορροφάται — μένει στο σώμα και γίνεται θερμότητα,
  • περνάει από μέσα, αν το σώμα είναι διάφανο, όπως το τζάμι.

Συνήθως γίνονται και τα τρία, σε διαφορετική αναλογία. Για το πόσο θα ζεσταθεί ένα σώμα, μετράει μόνο το κομμάτι που απορροφά.

Μαύρο και άσπρο

Τύλιξε το δοχείο ενός θερμομέτρου με λευκή αυτοκόλλητη ταινία και ενός δεύτερου με μαύρη, ίδιου μεγέθους. Βάλε τα δίπλα δίπλα κάτω από τη λάμπα και άναψέ τη.

Στην αρχήΜετά από 55 λεπτά
Θερμόμετρο με λευκή ταινία2222 °C2626 °C
Θερμόμετρο με μαύρη ταινία2222 °C3333 °C

Οι τιμές είναι ενδεικτικές· με τη δική σου λάμπα θα βγουν άλλες. Η διαφορά όμως βγαίνει πάντα προς την ίδια μεριά.

Το λευκό ανακλά σχεδόν όλο το φως που δέχεται. Γι' αυτό το βλέπεις λευκό: γυρίζουν στο μάτι σου όλα τα χρώματα του φωτός μαζί.

Το μαύρο απορροφά σχεδόν όλο το φως. Δεν γυρίζει τίποτα στο μάτι σου, γι' αυτό το βλέπεις μαύρο — και όλη αυτή η ενέργεια μένει πάνω του και το ζεσταίνει.

Ένα κόκκινο μήλο ανακλά κυρίως το κόκκινο φως και απορροφά τα υπόλοιπα χρώματα.

«Θερμά» και «ψυχρά» χρώματα

Ξανακάνε το πείραμα με ταινίες σκούρου μπλε, σκούρου πράσινου, καφέ. Ζεσταίνονται σχεδόν όσο η μαύρη. Μια ανοιχτή κίτρινη ή ανοιχτή γαλάζια μένει κοντά στη λευκή.

Στη Φυσική λοιπόν «θερμά» είναι τα χρώματα που ζεσταίνονται πολύ στο φως, δηλαδή τα σκούρα. «Ψυχρά» είναι τα ανοιχτά, που ανακλούν το περισσότερο φως και μένουν δροσερά.

Πού το βλέπεις γύρω σου

Τα σπίτια των νησιών. Στις Κυκλάδες οι τοίχοι ασβεστώνονται λευκοί κάθε άνοιξη. Ανακλούν τον δυνατό ήλιο του καλοκαιριού και το μέσα μένει δροσερό. Σε βόρειες χώρες, με λίγο ήλιο και μακρύ χειμώνα, συναντάς πολύ πιο συχνά σκούρους τοίχους και σκεπές: εκεί κάθε λίγη ζέστη από τον ήλιο είναι κέρδος.

Τα ρούχα. Το καλοκαίρι προτιμάμε ανοιχτόχρωμα ρούχα, τον χειμώνα σκουρόχρωμα.

Ο ηλιακός θερμοσίφωνας. Το πάνελ του, εκεί που περνάει το νερό, είναι σκούρο: θέλουμε να απορροφά όσο περισσότερο φως γίνεται.

Μια μακρόστενη μπεζ διώροφη οικοδομή δίπλα στη θάλασσα. Στην επίπεδη στέγη της στέκονται στη σειρά τέσσερις ηλιακοί θερμοσίφωνες, ο καθένας με σκούρο πάνελ και λευκό κυλινδρικό δοχείο από πάνω.
Ηλιακοί θερμοσίφωνες σε σπίτια της Κρήτης. Το πάνελ είναι σκούρο για να απορροφά όσο περισσότερο φως γίνεται και να ζεσταίνει το νερό που περνάει από μέσα του. Το ζεστό νερό ανεβαίνει μόνο του στο δοχείο από πάνω.Φωτογραφία: Norbert Utz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ο δρόμος τη νύχτα. Ο ίδιος κανόνας δουλεύει και ανάποδα. Τα φώτα του αυτοκινήτου πέφτουν πάνω σου· αν φοράς ανοιχτόχρωμα, ανακλάς πολύ φως πίσω στον οδηγό και σε βλέπει από μακριά. Τα σκούρα ρούχα το απορροφούν και χάνεσαι στο σκοτάδι. Γι' αυτό τα γιλέκα ασφαλείας είναι ανοιχτά και αντανακλαστικά.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τρία ίδια μπουκάλια νερό, τυλιγμένα σε λευκό, σε κόκκινο και σε μαύρο ύφασμα, μένουν μία ώρα στον ήλιο. Με ποια σειρά θα ζεσταθούν, από το περισσότερο στο λιγότερο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γιατί τα σπίτια στη Σαντορίνη είναι βαμμένα άσπρα, ενώ σε μια πόλη της Νορβηγίας βλέπεις πολλά σκούρα σπίτια;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δύο πεζοί περπατούν νύχτα σε επαρχιακό δρόμο χωρίς φώτα, ο ένας με λευκή μπλούζα και ο άλλος με μαύρη. Ποιον βλέπει πρώτο ο οδηγός ενός αυτοκινήτου;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Φως πέφτει πάνω σε μια μαύρη επιφάνεια. Τι γίνεται με το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς του;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Ποιο χρώμα απορροφά σχεδόν όλο το φως που πέφτει πάνω του;

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς ότι το φως μεταφέρει ενέργεια, που γίνεται θερμότητα όταν απορροφάται.
  • Να συνδέεις το χρώμα ενός σώματος με το πόσο φως ανακλά και πόσο απορροφά.
  • Να εφαρμόζεις τα «θερμά» και «ψυχρά» χρώματα στα ρούχα, στα σπίτια και στον ηλιακό θερμοσίφωνα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;