Μετάβαση στο περιεχόμενο

Θερμοκρασία και θερμότητα

Ένα θερμόμετρο δεν μετράει ενέργεια.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Γυμνασίου, §4, 5, 6

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τη θερμοκρασία από τη θερμότητα.
  2. Να εξηγείς πώς μεταδίδεται η θερμότητα με αγωγή, ρεύματα και ακτινοβολία.
  3. Να ερμηνεύεις γιατί η θερμοκρασία μένει σταθερή κατά την αλλαγή κατάστασης.

Ένα σπίρτο και μια μπανιέρα

Η φλόγα ενός σπίρτου έχει θερμοκρασία περίπου 800800 °C. Μια μπανιέρα με χλιαρό νερό έχει 4040 °C.

Ποιο έχει περισσότερη θερμική ενέργεια;

Η μπανιέρα — κατά πολύ. Με το σπίρτο δεν ζεσταίνεις ούτε ένα φλιτζάνι νερό· με τη μπανιέρα ζεσταίνεις ολόκληρο το σώμα σου.

Αυτό δείχνει ότι θερμοκρασία και θερμότητα είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Τι είναιΕξαρτάται από την ποσότητα;Μονάδα
Θερμοκρασίαπόσο έντονα κινούνται κατά μέσο όρο τα μόριαΌχι°C
Θερμότηταενέργεια που μεταφέρεται λόγω διαφοράς θερμοκρασίαςΝαιJ

Η κλίμακα Κελσίου

Άλλαξε την ένδειξη με τα κουμπιά. Πρόσεξε τα δύο σημεία πάνω στα οποία ορίστηκε ολόκληρη η κλίμακα, και τι γράφει ακριβώς πάνω τους.

Ένδειξη20°CΥγρό νερό

Η θερμότητα πάει πάντα προς μία κατεύθυνση

Από το θερμότερο προς το ψυχρότερο. Ποτέ ανάποδα από μόνη της.

Και σταματά όταν οι δύο θερμοκρασίες εξισωθούν — τότε λέμε ότι τα σώματα βρίσκονται σε θερμική ισορροπία.

Τρεις τρόποι μετάδοσης

Αγωγή — τα μόρια σπρώχνουν τα γειτονικά τους, χωρίς να μετακινούνται τα ίδια. Κυρίως στα στερεά. Το μεταλλικό κουτάλι στη σούπα καίει.

Ρεύματα (μεταφορά) — το ζεστό υγρό ή αέριο ανεβαίνει γιατί είναι αραιότερο, και το κρύο κατεβαίνει. Κυκλοφορεί. Γι' αυτό το καλοριφέρ μπαίνει χαμηλά και το κλιματιστικό ψηλά.

Ακτινοβολία — χωρίς καθόλου ύλη ενδιάμεσα. Έτσι μας φτάνει η ενέργεια του Ήλιου μέσα από το κενό.

Γιατί «κολλάει» η θερμοκρασία στο λιώσιμο

Βάζεις πάγο στους −10-10 °C να ζεσταθεί. Η θερμοκρασία ανεβαίνει ως τους 00 °C — και μετά σταματά, παρόλο που συνεχίζεις να δίνεις θερμότητα.

Ξαναρχίζει να ανεβαίνει μόνο όταν λιώσει και το τελευταίο κομμάτι πάγου.

Πού πήγε η ενέργεια; Δεν χάθηκε. Χρησιμοποιήθηκε για να σπάσει τους δεσμούς ανάμεσα στα μόρια του πάγου, όχι για να τα κάνει να κινούνται πιο έντονα.

Το ίδιο συμβαίνει στους 100100 °C κατά τον βρασμό.

Διαστολή

Σχεδόν κάθε σώμα διαστέλλεται όταν θερμαίνεται: τα μόρια κινούνται πιο έντονα και χρειάζονται περισσότερο χώρο.

Γι' αυτό οι γέφυρες έχουν αρμούς, οι σιδηρόδρομοι κενά ανάμεσα στις ράγες, και τα καλώδια του ρεύματος κρέμονται πιο χαλαρά το καλοκαίρι.

Από πολύ κοντά, οι άκρες δύο σκουριασμένων σιδερένιων ραγών, η μία απέναντι στην άλλη, με ένα στενό σκοτεινό κενό ανάμεσά τους.
Το κενό ανάμεσα σε δύο ράγες, από πολύ κοντά. Το καλοκαίρι οι ράγες διαστέλλονται και το κενό στενεύει· τον χειμώνα συστέλλονται και το κενό ανοίγει. Χωρίς αυτό, οι ράγες θα έσπρωχναν η μία την άλλη και θα στράβωναν. Οι λίγο λυγισμένες άκρες τους είναι φθορά από τους τροχούς που περνούν από πάνω.Φωτογραφία: Clint Budd · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Πάνω σε αυτό δουλεύει και το γυάλινο θερμόμετρο (με χρωματισμένο οινόπνευμα, παλιότερα με υδράργυρο): το υγρό διαστέλλεται και ανεβαίνει στον λεπτό σωλήνα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ενώνεις δύο ποτήρια νερό στους 60 °C. Τι θερμοκρασία έχει το μείγμα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γιατί το μεταλλικό πόμολο φαίνεται πιο κρύο από την ξύλινη πόρτα, ενώ έχουν την ίδια θερμοκρασία;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Θερμαίνεις 200 g πάγο στους −5 °C. Περίγραψε τι δείχνει το θερμόμετρο.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ενώνεις δύο ποτήρια νερό, καθένα στους 4040 °C. Τι θερμοκρασία έχει το μείγμα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σε ποια μονάδα μετριέται η θερμότητα;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τη θερμοκρασία από τη θερμότητα.
  • Να εξηγείς πώς μεταδίδεται η θερμότητα με αγωγή, ρεύματα και ακτινοβολία.
  • Να ερμηνεύεις γιατί η θερμοκρασία μένει σταθερή κατά την αλλαγή κατάστασης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;