Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μετρήσεις και μονάδες

Κάθε μέτρηση έχει αβεβαιότητα· το ζήτημα είναι πόση.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Γυμνασίου, §1, 2, 3

Θα μάθεις να

  1. Να χρησιμοποιείς τις θεμελιώδεις μονάδες του SI και να μετατρέπεις ανάμεσα σε πολλαπλάσια.
  2. Να εξηγείς γιατί κάθε μέτρηση έχει αβεβαιότητα, και από πού προέρχεται.
  3. Να ξεχωρίζεις το τυχαίο από το συστηματικό σφάλμα και να ξέρεις τι διορθώνει το καθένα.

Καμία μέτρηση δεν είναι ακριβής

Μετράς το θρανίο με έναν χάρακα και βρίσκεις 120120 cm.

Είναι ακριβώς 120120; Ή 120,2120{,}2; Ή 119,97119{,}97; Ο χάρακας έχει υποδιαιρέσεις ανά χιλιοστό — πιο κάτω δεν διαβάζεται.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν η μέτρηση έχει αβεβαιότητα. Έχει, πάντα. Είναι πόση, και αν σε ενοχλεί για τη δουλειά που κάνεις.

Το SI: εφτά μονάδες, όλες οι υπόλοιπες από αυτές

Στη Φυσική της Α΄ Γυμνασίου χρειάζεσαι τέσσερις θεμελιώδεις:

ΜέγεθοςΜονάδαΣύμβολο
Μήκοςμέτροm
Μάζαχιλιόγραμμοkg
Χρόνοςδευτερόλεπτοs
ΘερμοκρασίακέλβινK

Όλες οι άλλες παράγονται από αυτές. Το εμβαδόν μετριέται σε m2\text{m}^2, ο όγκος σε m3\text{m}^3, η ταχύτητα σε m/s. Δεν είναι νέες μονάδες — είναι συνδυασμοί. Τη θερμοκρασία στην καθημερινή ζωή τη μετράμε σε βαθμούς Κελσίου (°C)· ένας βαθμός Κελσίου είναι όσο ένα κέλβιν, μόνο το μηδέν είναι αλλού.

Ασπρόμαυρη φωτογραφία: ένας μικρός γυαλιστερός μεταλλικός κύλινδρος πάνω σε βάση, κάτω από δύο γυάλινους κώδωνες, τον έναν μέσα στον άλλον.
Αντίγραφο του πρότυπου του χιλιογράμμου, ενός μικρού μεταλλικού κυλίνδρου. Ως το 2019 το κιλό οριζόταν ως η μάζα του αυθεντικού κυλίνδρου, που φυλάσσεται κοντά στο Παρίσι, και κάθε χώρα σύγκρινε τα δικά της αντίγραφα με αυτόν. Οι δύο γυάλινοι κώδωνες τον προστατεύουν από τη σκόνη: λίγη βρωμιά θα άλλαζε ήδη τη μάζα του.Φωτογραφία: National Institute of Standards and Technology (NIST) · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Πολλαπλάσια και υποπολλαπλάσια

Διάλεξε μέγεθος και άλλαξε την ποσότητα, που μετριέται στη μικρότερη μονάδα της λίστας. Από σκαλί σε σκαλί διαιρείς με όσες μικρές μονάδες χωράει η μεγάλη: 10 ή 1000 — και 60 στον χρόνο.

Μέγεθος

Ποσότητα (στη μικρότερη μονάδα)

250.000mm
mm
250.000
cm
25.000
dm
2.500
m
250
km
0,25

Από πού έρχεται η αβεβαιότητα

Από το όργανο. Ένας χάρακας με χιλιοστά δεν διαβάζει δέκατα του χιλιοστού. Η μικρότερη υποδιαίρεση ορίζει το όριο.

Από τον παρατηρητή. Δύο άνθρωποι σταματούν το χρονόμετρο διαφορετικά. Η αντίδραση είναι περίπου 0,20{,}2 s — μεγάλη, αν μετράς κάτι που κρατάει 22 s.

Από το ίδιο το μετρούμενο. Το μήκος ενός σιδερένιου τραπεζιού αλλάζει με τη θερμοκρασία. Σε ποια θερμοκρασία το μετράς;

Τυχαίο και συστηματικό σφάλμα

Τυχαίο σφάλμα: πέφτει άλλοτε πάνω, άλλοτε κάτω. Οι μετρήσεις σκορπίζονται γύρω από τη σωστή τιμή.

Θεραπεία: επανάλαβε και πάρε μέσο όρο. Τα σφάλματα αλληλοεξουδετερώνονται.

Συστηματικό σφάλμα: πέφτει πάντα προς την ίδια μεριά. Μια ζυγαριά που δεν μηδενίστηκε δείχνει 200200 g παραπάνω σε κάθε ζύγισμα.

Θεραπεία: ο μέσος όρος δεν βοηθάει καθόλου. Χίλιες μετρήσεις με χαλασμένη ζυγαριά δίνουν χίλιες φορές το ίδιο λάθος. Πρέπει να βρεις και να διορθώσεις την αιτία.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μετάτρεψε: 2,5 km σε cm, και 750 g σε kg.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Πέντε μετρήσεις χρόνου: 2,3 — 2,5 — 2,4 — 2,6 — 2,4 s. Ποια είναι η καλύτερη εκτίμηση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Μια ζυγαριά δείχνει 2 g όταν είναι άδεια. Ζυγίζεις κάτι και δείχνει 87 g. Τι κάνεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πόσα cm είναι 0,450{,}45 m;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πόσα mm είναι 3,83{,}8 cm;

Τα κατάφερες;

  • Να χρησιμοποιείς τις θεμελιώδεις μονάδες του SI και να μετατρέπεις ανάμεσα σε πολλαπλάσια.
  • Να εξηγείς γιατί κάθε μέτρηση έχει αβεβαιότητα, και από πού προέρχεται.
  • Να ξεχωρίζεις το τυχαίο από το συστηματικό σφάλμα και να ξέρεις τι διορθώνει το καθένα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;