Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο κοινωνικός περίγυρος, τα μέσα επικοινωνίας και η φιλία

Γειτονιά, σχολείο και κοινότητα, πώς επικοινωνούμε, πώς ελέγχεις μια είδηση, και τι χρειάζεται μια φιλία.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Οικιακή Οικονομία Α΄ Γυμνασίου, §1.3, 1.4, 1.5

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τον κοινωνικό περίγυρο και τι προσφέρει η κοινότητα στους κατοίκους της.
  2. Να ξεχωρίζεις λεκτική, μη λεκτική και μαζική επικοινωνία, και τι κάνει μια κουβέντα να πετυχαίνει.
  3. Να ζυγίζεις τα υπέρ και τα κατά των μέσων επικοινωνίας και να ελέγχεις μια είδηση πριν την πιστέψεις ή τη μοιραστείς.
  4. Να αναγνωρίζεις τι χρειάζεται μια φιλία, και να φέρεσαι με σεβασμό και χωρίς πίεση, από κοντά και στο διαδίκτυο.

Από το σπίτι στη γειτονιά

Η οικογένεια είναι ο πρώτος κύκλος γύρω σου. Δεν είναι ο μόνος. Γύρω από αυτόν υπάρχουν κι άλλοι, όλο και πιο πλατιοί:

  • οι συγγενείς, οι γείτονες και οι φίλοι, ο στενός κοινωνικός περίγυρος·
  • το σχολείο, όπου περνάς το μισό σου ξύπνιο χρόνο·
  • η κοινότητα: η γειτονιά, ο δήμος, η πόλη ή το χωριό, με τα μαγαζιά, τους συλλόγους, τις εκκλησίες, τα γήπεδα.

Ο Αριστοτέλης έγραψε ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του «πολιτικόν ζῷον»: πλάσμα που ζει σε κοινότητα. Σήμερα λέμε ότι είναι κοινωνικό ον και χρειάζεται να ανήκει σε ομάδες. Ο περίγυρος σε στηρίζει σε μια δύσκολη στιγμή, σου μαθαίνει κανόνες, δικαιώματα και υποχρεώσεις, και ανοίγει τα ενδιαφέροντά σου πέρα από όσα θα έβρισκες μόνος.

Η κοινότητα, πάλι, προσφέρει πράγματα που μια οικογένεια δεν μπορεί να κάνει μόνη της:

Τι χρειάζεσαιΠοιος το προσφέρει, για παράδειγμα
ασφάλειααστυνομία, πυροσβεστική, δημοτική αστυνομία
υγείακέντρο υγείας, νοσοκομείο, φαρμακείο
εκπαίδευσησχολεία, βιβλιοθήκη, ωδείο
μετακίνησηλεωφορεία, μετρό, πεζοδρόμια
ψυχαγωγίαγήπεδα, πάρκα, πολιτιστικοί σύλλογοι, θέατρο
φροντίδα για όσους τη χρειάζονταικοινωνικές υπηρεσίες του δήμου, ΚΑΠΗ, εθελοντικές ομάδες

Σχέσεις στο σπίτι και στο σχολείο

Διαπροσωπικές σχέσεις λέμε τις σχέσεις ανάμεσα σε συγκεκριμένους ανθρώπους. Σου δίνουν το αίσθημα ότι ανήκεις κάπου και ότι σε δέχονται.

Στην οικογένεια, στην εφηβεία, οι σχέσεις με τους γονείς συχνά δυσκολεύουν: θέλεις περισσότερη ελευθερία, εκείνοι ανησυχούν. Οι περισσότερες συγκρούσεις ξεκινούν από ενδιαφέρον, όχι από κακία, και ο διάλογος, από τις δύο πλευρές, είναι η γέφυρα. Τα αδέρφια μαθαίνουν μεταξύ τους να μοιράζονται, να ανταγωνίζονται και να προστατεύουν. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες κρατούν τη μνήμη και την πείρα της οικογένειας.

Το σχολείο το λένε συχνά «μικρογραφία της κοινωνίας». Εκεί μαθαίνεις να ζεις με ανθρώπους που δεν διάλεξες: να λες τη γνώμη σου ελεύθερα και να ακούς και γνώμες με τις οποίες διαφωνείς. Τρία πράγματα το κάνουν να λειτουργεί:

  • συνεργασία: σε μια ομαδική εργασία, ο καθένας προσφέρει κάτι, και όλοι μαθαίνουν περισσότερα,
  • ευγένεια: σεβασμός σε συμμαθητές, καθηγητές και σε όσους δουλεύουν στο σχολείο,
  • συμμετοχή: στα «κοινά» του σχολείου, όπως οι εκλογές για το δεκαπενταμελές και το πενταμελές συμβούλιο, οι ομίλοι, οι εκδηλώσεις.

Πώς επικοινωνούμε

Επικοινωνία είναι η ανταλλαγή μηνυμάτων, ιδεών και συναισθημάτων ανάμεσα σε ανθρώπους. Γίνεται με τρεις τρόπους:

  • Λεκτική: με λέξεις, προφορικά ή γραπτά.
  • Μη λεκτική: με το βλέμμα, τις εκφράσεις του προσώπου, τις κινήσεις, τον τόνο της φωνής, ακόμη και με το ντύσιμο, τη ζωγραφική, τη μουσική.
  • Μαζική: ένα μήνυμα φτάνει ταυτόχρονα σε πολλούς, μέσα από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τις εφημερίδες, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η ίδια φράση, «καλά είμαι», μπορεί να σημαίνει δύο αντίθετα πράγματα, ανάλογα με το βλέμμα και τον τόνο. Γι' αυτό τα γραπτά μηνύματα παρεξηγούνται τόσο εύκολα: λείπει όλη η μη λεκτική πλευρά, και κάποια emoji προσπαθούν να τη συμπληρώσουν.

Λεκτική, μη λεκτική ή μαζική;

Για κάθε παράδειγμα, διάλεξε τι είδους επικοινωνία είναι.

Τι είδους επικοινωνία;

Ένα βίντεο με εκατομμύρια προβολές

0 από 8

Για να πετύχει μια κουβέντα χρειάζονται κάποιες προϋποθέσεις: ήρεμο κλίμα, ελευθερία να πει ο καθένας τη γνώμη του, ειλικρίνεια, σαφήνεια και καλή διάθεση. Το να κρατάς μέσα σου προβλήματα, φόβους και παράπονα βαραίνει και εσένα και τις σχέσεις σου. Με τον διάλογο εκφράζεις αυτό που νιώθεις, βρίσκεις πιο εύκολα λύση, και νιώθεις ότι δεν είσαι μόνος.

Τα μέσα επικοινωνίας: πολύτιμα, με όρους

Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, και σήμερα πάνω απ' όλα το κινητό, έχουν αλλάξει τη ζωή μας. Έχουν δύο πλευρές:

ΥπέρΚατά
ενημερώνουν γρήγορα, και για όσα γίνονται μακριάδιαδίδουν εξίσου γρήγορα ψέματα και φήμες
φέρνουν κοντά ανθρώπους που ζουν μακριάμπορούν να κλέψουν τον χρόνο της οικογένειας και των φίλων
μαθαίνεις, ψυχαγωγείσαι, δημιουργείςπροβάλλουν συχνά ασήμαντα ή βίαια πρότυπα
δίνουν φωνή σε όποιον έχει κάτι να πειμέσα από τη διαφήμιση γεννούν ανάγκες που δεν είχες
η υπερβολική χρήση κουράζει τα μάτια, το σώμα και τον ύπνο

Η διαφορά δεν είναι στο μέσο, αλλά στο πώς το χρησιμοποιείς. Ο παθητικός δέκτης πιστεύει ό,τι βλέπει και το προωθεί. Ο κριτικός δέκτης κάνει ερωτήσεις.

Φιλία και σεβασμός

Χαρακτήρας είναι τα μόνιμα γνωρίσματα που κάνουν τον καθένα να ξεχωρίζει. Διαμορφώνεται σιγά σιγά, από όσα κληρονομούμε, από την οικογένεια, το σχολείο και τον κοινωνικό περίγυρο — και από τις επιλογές μας. Η εφηβεία είναι η εποχή που αρχίζεις να τον χτίζεις και μόνος σου.

Στη βάση κάθε σχέσης είναι ο αλληλοσεβασμός: δέχεσαι τον άλλον όπως είναι, και περιμένεις το ίδιο για σένα. Ο σεβασμός κερδίζεται με τη συμπεριφορά. Δεν στηρίζεται στον φόβο, ούτε στο τι θα κερδίσεις από κάποιον.

Η φιλία υμνήθηκε σε όλες τις εποχές. Στην εφηβεία γίνεται ακόμα πιο σημαντική: οι φίλοι είναι αυτοί με τους οποίους μοιράζεσαι όσα δεν λες εύκολα στο σπίτι. Μια αληθινή φιλία:

  • χρειάζεται εμπιστοσύνη, ειλικρίνεια και χρόνο,
  • στέκεται δίπλα σου στα δύσκολα, όχι μόνο στα εύκολα,
  • δεν απαιτεί αποκλειστικότητα: ο φίλος σου μπορεί να έχει κι άλλους φίλους,
  • δεν περιμένει ανταλλάγματα και δεν σε πιέζει να κάνεις κάτι που δεν θέλεις.

Στην ίδια ηλικία ξυπνά και το ενδιαφέρον για το άλλο φύλο, για τον καθένα σε άλλη στιγμή. Δεν υπάρχει «σωστή» ηλικία ούτε αγώνας για το ποιος θα προλάβει. Μια σχέση έχει νόημα όταν στηρίζεται σε σεβασμό, ειλικρίνεια και ισότητα, όχι όταν γίνεται για να μιμηθείς τους άλλους ή να «δείξεις» μεγάλος. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να σε πιέσει, και ένα «όχι» είναι πάντα απάντηση.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Στην ομάδα της τάξης στο κινητό κάποιος ανεβάζει: «ΕΠΕΙΓΟΝ!!! Αύριο κλειστά όλα τα σχολεία της χώρας λόγω καύσωνα, το είπε το υπουργείο. Στείλτε το σε όλους!» Τι κάνεις πριν το προωθήσεις;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η Δανάη νιώθει ότι η καλύτερή της φίλη, η Ιωάννα, «την παράτησε», γιατί κάνει τώρα παρέα και με δύο κορίτσια από την ομάδα του βόλεϊ. Θέλει να της στείλει: «Δεν σε χρειάζομαι, πήγαινε με τις καινούργιες σου». Τι θα πρότεινες;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιοι αποτελούν τον στενό κοινωνικό περίγυρο ενός ανθρώπου, έξω από το σπίτι του;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ποια είναι τα τρία είδη επικοινωνίας;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τον κοινωνικό περίγυρο και τι προσφέρει η κοινότητα στους κατοίκους της.
  • Να ξεχωρίζεις λεκτική, μη λεκτική και μαζική επικοινωνία, και τι κάνει μια κουβέντα να πετυχαίνει.
  • Να ζυγίζεις τα υπέρ και τα κατά των μέσων επικοινωνίας και να ελέγχεις μια είδηση πριν την πιστέψεις ή τη μοιραστείς.
  • Να αναγνωρίζεις τι χρειάζεται μια φιλία, και να φέρεσαι με σεβασμό και χωρίς πίεση, από κοντά και στο διαδίκτυο.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;