Η οικογένεια
Μορφές οικογένειας, ρόλοι, και επικοινωνία που λύνει αντί να θυμώνει.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Οικιακή Οικονομία Α΄ Γυμνασίου, §1.1, 1.2
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις διαφορετικές μορφές οικογένειας χωρίς να θεωρείς καμία «πιο κανονική» από τις άλλες.
- Να αναφέρεις τι προσφέρει μια οικογένεια στα μέλη της.
- Να μετατρέπεις ένα κατηγορητικό μήνυμα «εσύ» σε μήνυμα «εγώ».
- Να εφαρμόζεις βήματα επίλυσης μιας διαφωνίας μέσα στο σπίτι.
Ποιοι μένουν στο σπίτι σου;
Ρώτησε σε μια τάξη «ποιοι μένουν στο σπίτι σου;» και θα πάρεις είκοσι διαφορετικές απαντήσεις.
Η Ελένη μένει με τη μαμά της και τον μικρό της αδερφό. Ο Γιώργος με τους γονείς του, τη γιαγιά και τον παππού. Η Σοφία περνά τη μισή εβδομάδα στο σπίτι του πατέρα της και τη μισή στης μητέρας της, όπου μένει και ο σύντροφος της μητέρας της με την κόρη του. Ο Αχμέτ ήρθε πριν από τρία χρόνια στην Ελλάδα με τον θείο του. Ο Λευτέρης είναι θετό παιδί. Η Κατερίνα έχει δύο μπαμπάδες.
Όλα αυτά είναι οικογένειες.
Τι είναι οικογένεια
Οικογένεια είναι μια ομάδα ανθρώπων που συνδέονται με δεσμούς αίματος, γάμου, συμβίωσης, υιοθεσίας ή φροντίδας, και νιώθουν ότι ανήκουν ο ένας στον άλλον. Συχνά μένουν μαζί, αλλά όχι πάντα: ένας παππούς σε άλλη πόλη ή ένας γονιός που ζει σε άλλο σπίτι είναι κι αυτοί οικογένεια.
Αυτό που κάνει μια ομάδα οικογένεια δεν είναι το πόσα μέλη έχει ούτε ποιος είναι ποιος. Είναι αυτό που κάνουν ο ένας για τον άλλον.
Μορφές οικογένειας
Οι κοινωνιολόγοι χρησιμοποιούν κάποιους όρους για να περιγράψουν τις μορφές οικογένειας. Δεν είναι κατάταξη από την καλύτερη στη χειρότερη· είναι απλώς ονόματα.
| Μορφή | Ποιοι τη συνθέτουν |
|---|---|
| Πυρηνική | δύο γονείς και τα παιδιά τους, σε ένα σπίτι |
| Μονογονεϊκή | ένας γονιός με τα παιδιά του |
| Διευρυμένη | περισσότερες γενιές ή συγγενείς μαζί, π.χ. γονείς, παιδιά και παππούδες |
| Ανασυγκροτημένη | γονείς που έχουν φτιάξει νέα οικογένεια, με παιδιά από προηγούμενες σχέσεις ή και κοινά |
| Με υιοθεσία ή αναδοχή | παιδιά που μεγαλώνουν με θετούς ή ανάδοχους γονείς |
| Χωρίς παιδιά | ένα ζευγάρι που ζει μαζί |
Υπάρχουν και οικογένειες όπου τα παιδιά μεγαλώνουν με τους παππούδες ή με άλλους συγγενείς, οικογένειες με γονείς του ίδιου φύλου, οικογένειες όπου ένας γονιός δουλεύει στο εξωτερικό, και πολλές ακόμη.
Μια οικογένεια μπορεί επίσης να αλλάξει μορφή μέσα στα χρόνια: γεννιέται ένα παιδί, οι γονείς χωρίζουν, έρχεται να μείνει η γιαγιά, ένα μεγάλο αδέρφι φεύγει για σπουδές. Καμία από αυτές τις αλλαγές δεν κάνει την οικογένεια «λιγότερο οικογένεια».
Τι προσφέρει η οικογένεια
Όποια μορφή κι αν έχει, μια οικογένεια κάνει συνήθως τα εξής για τα μέλη της:
- Φροντίδα: τροφή, στέγη, υγεία, ασφάλεια, ιδιαίτερα για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους.
- Συναισθηματική στήριξη: αγάπη, κατανόηση, κάποιον να σε ακούσει όταν κάτι πάει στραβά.
- Κοινωνικοποίηση: μέσα στην οικογένεια μαθαίνουμε τους πρώτους κανόνες συμβίωσης, τη γλώσσα, τις αξίες και τις συνήθειες.
- Οικονομική οργάνωση: τα έσοδα του σπιτιού μοιράζονται για τις ανάγκες όλων.
Ρόλοι στο σπίτι
Κάθε μέλος έχει κάποιους ρόλους: ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να είναι μητέρα, κόρη, αδερφή και εργαζόμενη ταυτόχρονα. Οι ρόλοι δεν είναι δεμένοι με το αν είσαι άντρας ή γυναίκα. Ο μπαμπάς μπορεί να μαγειρεύει και η μαμά να επισκευάζει τη βρύση. Σε πολλά σπίτια δουλεύουν και οι δύο γονείς, οπότε οι δουλειές πρέπει να μοιραστούν.
Και εσύ έχεις ρόλο: είσαι παιδί, ίσως αδερφός ή αδερφή, και ένα μέλος που μπορεί να βοηθήσει. Στην Α΄ Γυμνασίου μπορείς να αναλάβεις πολύ περισσότερα από όσα στο Δημοτικό. Αυτό θα το δούμε στην επόμενη ενότητα.
Επικοινωνία που λύνει
Σε κάθε σπίτι υπάρχουν διαφωνίες: για το μπάνιο το πρωί, για την ώρα που κλείνει το κινητό, για το ποιος θα βγάλει τα σκουπίδια. Οι διαφωνίες είναι φυσιολογικές. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι πώς μιλάμε όταν διαφωνούμε.
Μήνυμα «εσύ» και μήνυμα «εγώ»
Όταν θυμώνουμε, λέμε συχνά μηνύματα «εσύ»:
«Εσύ πάντα παίρνεις τον υπολογιστή και δεν με αφήνεις ποτέ!»
Ο άλλος ακούει κατηγορία και αμύνεται. Η κουβέντα γίνεται καβγάς.
Ένα μήνυμα «εγώ» λέει τι νιώθω, πότε, και τι θα ήθελα:
«Νιώθω άγχος όταν δεν μπορώ να μπω στον υπολογιστή το απόγευμα, γιατί έχω εργασία για αύριο. Θα ήθελα να κανονίσουμε ώρες.»
Περιγράφει το πρόβλημα χωρίς να επιτίθεται. Ο άλλος μπορεί να απαντήσει χωρίς να νιώσει ότι πρέπει να αμυνθεί.
Ενεργητική ακρόαση
Το άλλο μισό της επικοινωνίας είναι να ακούς:
- κοιτάς τον άλλον και αφήνεις το κινητό,
- δεν διακόπτεις,
- λες με δικά σου λόγια αυτό που κατάλαβες: «Δηλαδή σε ενοχλεί που…»,
- ρωτάς αν δεν κατάλαβες.
Πέντε βήματα για μια διαφωνία
- Ηρεμούμε. Αν είμαστε θυμωμένοι, κάνουμε ένα διάλειμμα.
- Λέει ο καθένας τι τον ενοχλεί, με μήνυμα «εγώ», ενώ ο άλλος ακούει.
- Βρίσκουμε μαζί λύσεις, όσες περισσότερες γίνεται, χωρίς να τις απορρίπτουμε αμέσως.
- Διαλέγουμε μία που να είναι δίκαιη και για τους δύο.
- Τη δοκιμάζουμε και ξαναμιλάμε μετά από λίγες μέρες.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ο Παύλος θυμώνει γιατί η μεγάλη του αδερφή μπαίνει στο δωμάτιό του χωρίς να χτυπήσει. Της φωνάζει: «Είσαι αγενέστατη, ποτέ δεν σέβεσαι τίποτα δικό μου!». Ξαναγράψε το μήνυμα ως μήνυμα «εγώ».
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ξεχωρίζουμε τι ακριβώς τον ενοχλεί: όχι «όλα», αλλά ότι η αδερφή του μπαίνει χωρίς να χτυπήσει.
Βρίσκουμε τι νιώθει: ότι δεν έχει δικό του χώρο, ίσως ντροπή αν ντύνεται.
Βγάζουμε τις γενικεύσεις («ποτέ», «τίποτα») και τους χαρακτηρισμούς («αγενέστατη»), που θα την έκαναν να αμυνθεί.
Συνθέτουμε: «Νιώθω ότι δεν έχω δικό μου χώρο όταν μπαίνεις στο δωμάτιό μου χωρίς να χτυπήσεις. Θα ήθελα να χτυπάς και να περιμένεις να σου πω "πέρασε".»
Τώρα η αδερφή του ξέρει τι ακριβώς ζητά, και μπορεί να απαντήσει χωρίς καβγά.
Παράδειγμα 2
Σε ένα σπίτι μένουν η μητέρα, ο Άγγελος (13) και η Νεφέλη (16), με ένα μπάνιο. Κάθε πρωί τσακώνονται: όλοι πρέπει να φύγουν στις 7:40 και η Νεφέλη μένει μέσα 25 λεπτά. Βρες μια λύση με τα πέντε βήματα.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ηρεμούν. Δεν το συζητούν το πρωί πάνω στη βιασύνη, αλλά το βράδυ στο τραπέζι.
Λέει ο καθένας τι τον ενοχλεί. Ο Άγγελος: «Αγχώνομαι όταν δεν προλαβαίνω και αργώ». Η Νεφέλη: «Νιώθω ότι με βιάζετε, και θέλω να κάνω ντους το πρωί». Η μητέρα: «Χρειάζομαι 10 λεπτά πριν τις 7:30».
Βρίσκουν λύσεις. Η Νεφέλη να κάνει ντους το βράδυ. Να σηκώνεται νωρίτερα. Να φτιάξουν πρόγραμμα με σειρά. Ο Άγγελος να πλένει δόντια στον νεροχύτη της κουζίνας.
Διαλέγουν. Φτιάχνουν πρόγραμμα:
Ώρα Ποιος 6:45 – 7:10 Νεφέλη (σηκώνεται νωρίτερα, και κρατά τα 25 λεπτά της) 7:10 – 7:20 Μητέρα 7:20 – 7:30 Άγγελος Μένουν 10 λεπτά περιθώριο μέχρι τις 7:40.
Δοκιμάζουν για μία εβδομάδα και ξαναμιλούν. Αν η Νεφέλη δυσκολεύεται να ξυπνά νωρίτερα, δοκιμάζουν το βραδινό ντους. Η λύση δεν χρειάζεται να είναι τέλεια από την πρώτη φορά.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε ποιον αριθμό καλείς δωρεάν την Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις διαφορετικές μορφές οικογένειας χωρίς να θεωρείς καμία «πιο κανονική» από τις άλλες.
- Να αναφέρεις τι προσφέρει μια οικογένεια στα μέλη της.
- Να μετατρέπεις ένα κατηγορητικό μήνυμα «εσύ» σε μήνυμα «εγώ».
- Να εφαρμόζεις βήματα επίλυσης μιας διαφωνίας μέσα στο σπίτι.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.