Τι είναι η Οικιακή Οικονομία
Η επιστήμη της καθημερινής ζωής: ανάγκες, πόροι και αποφάσεις.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς με δικά σου λόγια τι μελετά η Οικιακή Οικονομία και γιατί αφορά κάθε άνθρωπο.
- Να ξεχωρίζεις τις βασικές ανάγκες από τις επιθυμίες.
- Να αναγνωρίζεις ανθρώπινους και υλικούς πόρους ενός νοικοκυριού.
- Να ακολουθείς τα βήματα μιας λογικής απόφασης σε ένα καθημερινό πρόβλημα.
Ένα συνηθισμένο Σάββατο
Είναι Σάββατο πρωί. Στο ψυγείο υπάρχουν αυγά, λίγο τυρί και μισό μαρούλι. Ο φίλος σου σε καλεί για σινεμά στις έξι. Έχεις 15 € χαρτζιλίκι μέχρι το τέλος της εβδομάδας, ένα διαγώνισμα τη Δευτέρα, και από το σπίτι σού ζήτησαν να κατέβεις στο σούπερ μάρκετ για ψωμί και γάλα.
Κανένα από αυτά δεν είναι «μάθημα». Όμως μέσα σε λίγες ώρες θα πάρεις δεκάδες αποφάσεις: τι θα φας, πόσα θα ξοδέψεις, πώς θα μοιράσεις τον χρόνο σου, ποιο γάλα θα διαλέξεις από το ράφι. Αυτές τις αποφάσεις μελετά η Οικιακή Οικονομία.
Τι είναι η Οικιακή Οικονομία
Η λέξη «οικονομία» έρχεται από το αρχαίο οἶκος (σπίτι) και νέμω (μοιράζω, διαχειρίζομαι). Αρχικά σήμαινε κυριολεκτικά «η διαχείριση του σπιτιού». Ο Ξενοφώντας έγραψε ήδη τον 4ο αιώνα π.Χ. ένα έργο με τίτλο Οἰκονομικός, για το πώς οργανώνεται σωστά ένα νοικοκυριό.
Σήμερα η Οικιακή Οικονομία είναι το μάθημα που εξετάζει πώς ένας άνθρωπος και μια οικογένεια καλύπτουν τις ανάγκες τους με τους πόρους που έχουν, ώστε να ζουν υγιεινά, ασφαλή και ικανοποιητικά. Χρησιμοποιεί γνώσεις από πολλές επιστήμες:
| Θέμα | Από ποια επιστήμη δανείζεται |
|---|---|
| Τι τρώμε και γιατί | Βιολογία, Χημεία, Ιατρική |
| Πώς ξοδεύουμε τα χρήματα | Οικονομικά, Μαθηματικά |
| Πώς ζούμε μαζί στο σπίτι | Ψυχολογία, Κοινωνιολογία |
| Πώς φροντίζουμε ρούχα και σπίτι | Χημεία, Φυσική |
| Πώς προστατεύουμε το περιβάλλον | Οικολογία |
Γι' αυτό λέγεται συχνά η επιστήμη της καθημερινής ζωής. Δεν αφορά μόνο όποιον «κάνει τις δουλειές του σπιτιού». Αφορά όλους: κάθε άνθρωπος τρώει, ξοδεύει, ντύνεται και μοιράζεται έναν χώρο με άλλους.
Ανάγκες και επιθυμίες
Ό,τι κάνουμε ξεκινά από κάποια ανάγκη. Ανάγκη είναι κάτι που χρειαζόμαστε για να ζήσουμε υγιείς και ασφαλείς, και να αναπτυχθούμε ως άνθρωποι.
- Βιολογικές ανάγκες: τροφή, νερό, ύπνος, στέγη, ρούχα που μας προστατεύουν από το κρύο.
- Ανάγκη για ασφάλεια: ένα σπίτι χωρίς κινδύνους, υγεία, σταθερότητα.
- Κοινωνικές και συναισθηματικές ανάγκες: αγάπη, φιλία, να ανήκεις κάπου, σεβασμός.
- Ανάγκη για ανάπτυξη: μάθηση, δημιουργία, να γίνεις αυτός που θέλεις.
Η επιθυμία είναι κάτι που θα θέλαμε να έχουμε, αλλά μπορούμε να ζήσουμε καλά και χωρίς αυτό. Η ανάγκη για ρούχα είναι ανάγκη· ένα συγκεκριμένο φούτερ με μάρκα είναι επιθυμία.
Οι επιθυμίες δεν είναι «κακές». Κάνουν τη ζωή πιο ευχάριστη. Το πρόβλημα αρχίζει όταν τους δίνουμε προτεραιότητα έναντι των αναγκών, π.χ. όταν τα χρήματα για ένα παιχνίδι στο κινητό λείπουν από το φαγητό της εβδομάδας.
Οι πόροι
Για να καλύψουμε ανάγκες και επιθυμίες χρησιμοποιούμε πόρους. Χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες.
Ανθρώπινοι πόροι — αυτά που έχουμε μέσα μας:
- ο χρόνος,
- η ενέργεια και η υγεία,
- οι γνώσεις και οι δεξιότητες (να μαγειρεύεις, να υπολογίζεις, να επισκευάζεις),
- οι σχέσεις: η βοήθεια της οικογένειας, των φίλων, των γειτόνων.
Υλικοί πόροι — αυτά που έχουμε γύρω μας:
- τα χρήματα,
- τα αγαθά: το σπίτι, οι συσκευές, τα τρόφιμα, τα ρούχα,
- οι κοινόχρηστοι πόροι: πάρκα, δημοτική βιβλιοθήκη, συγκοινωνίες, σχολείο.
Δύο πράγματα ισχύουν για όλους τους πόρους:
- Είναι περιορισμένοι. Κανείς δεν έχει άπειρο χρόνο ή χρήματα.
- Μπορούν να αντικαταστήσουν ο ένας τον άλλον. Αν ξέρεις να μαγειρεύεις (δεξιότητα) και έχεις χρόνο, ξοδεύεις λιγότερα χρήματα από όσα για έτοιμο φαγητό. Αν δεν έχεις χρόνο, ίσως πληρώσεις περισσότερα.
Πώς παίρνουμε μια καλή απόφαση
Επειδή οι πόροι είναι λίγοι και οι ανάγκες πολλές, κάθε μέρα διαλέγουμε. Μια απόφαση μπορεί να παρθεί βιαστικά, ή με μέθοδο. Η μέθοδος έχει πέντε βήματα:
- Ορίζω το πρόβλημα. Τι ακριβώς πρέπει να αποφασίσω;
- Βρίσκω τις επιλογές. Ποιες δυνατότητες υπάρχουν; Όχι μόνο οι δύο πρώτες που σκέφτηκα.
- Ζυγίζω τις επιλογές. Τι κοστίζει η καθεμία σε χρήματα, χρόνο, κόπο; Τι κερδίζω;
- Διαλέγω και ενεργώ.
- Αξιολογώ. Πέτυχε; Τι θα έκανα διαφορετικά την επόμενη φορά;
Στο βήμα 3 κρύβεται μια σημαντική ιδέα: κάθε επιλογή σημαίνει ότι παραιτείσαι από κάτι άλλο. Αν ξοδέψεις τα 15 € στο σινεμά, δεν μπορείς να τα ξοδέψεις σε κάτι άλλο. Αυτό που αφήνεις λέγεται κόστος ευκαιρίας.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η Κατερίνα έχει 20 € για όλη την εβδομάδα. Θέλει: κολατσιό στο κυλικείο (2 € τη μέρα, 5 σχολικές μέρες), ένα τετράδιο για το σχολείο (3 €) και μια θήκη κινητού που είδε (12 €). Τι μπορεί να κάνει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ορίζω το πρόβλημα. Τα χρήματα φτάνουν για όλα;
Κολατσιό: , δηλαδή 10 €. Μαζί με το τετράδιο και τη θήκη: , δηλαδή 25 €. Έχει 20 €, λείπουν 5 €.
Ξεχωρίζω ανάγκες και επιθυμίες. Το φαγητό στο σχολείο και το τετράδιο είναι ανάγκες (13 €). Η θήκη είναι επιθυμία.
Βρίσκω τις επιλογές για να καλυφθούν οι ανάγκες και, αν γίνεται, η επιθυμία:
- Να παίρνει κολατσιό από το σπίτι τις δύο από τις πέντε μέρες: γλιτώνει 4 €.
- Να περιμένει μία εβδομάδα και να αγοράσει τη θήκη με τα υπόλοιπα της επόμενης.
- Να βρει φθηνότερη θήκη.
Αποφασίζει: πληρώνει πρώτα τις ανάγκες (13 €) και κρατά τα 7 € που μένουν. Αν φέρει κολατσιό από το σπίτι δύο μέρες, μένουν 11 €, και την επόμενη εβδομάδα θα έχει αρκετά για τη θήκη.
Χρησιμοποίησε έναν ανθρώπινο πόρο (χρόνο για να ετοιμάσει φαγητό) στη θέση ενός υλικού (χρήματα).
Παράδειγμα 2
Η οικογένεια του Άρη θέλει βραδινό φαγητό για τέσσερα άτομα. Επιλογή Α: παραγγελία πίτσας, 28 €, έρχεται σε 40 λεπτά. Επιλογή Β: μακαρόνια με σάλτσα ντομάτας και σαλάτα, υλικά περίπου 7 €, 30 λεπτά μαγείρεμα. Ποια είναι καλύτερη;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Φτιάχνουμε έναν πίνακα με τους πόρους που «καίει» κάθε επιλογή:
Πίτσα Μακαρόνια και σαλάτα Χρήματα 28 € περίπου 7 € Χρόνος ως το τραπέζι 40 λεπτά 30 λεπτά Κόπος κανένας μαγείρεμα και λάντζα Λαχανικά στο πιάτο λίγα σαλάτα και σάλτσα ντομάτας Η διαφορά στα χρήματα είναι , δηλαδή 21 €. Για 30 λεπτά δουλειάς, αυτό είναι πολλά χρήματα.
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση για κάθε βράδυ. Αν όλοι γύρισαν εξαντλημένοι και κανείς δεν έχει ενέργεια, η παραγγελία μπορεί να είναι λογική επιλογή μία φορά. Αν γίνεται κάθε βράδυ, το κόστος γίνεται πολύ μεγάλο.
Συμπέρασμα: τα μακαρόνια είναι φθηνότερα και έχουν περισσότερα λαχανικά, με κόστος λίγο χρόνο και κόπο. Αν ο Άρης βοηθήσει στο μαγείρεμα ή στη λάντζα, ο κόπος μοιράζεται και η επιλογή Β γίνεται ακόμη πιο εύκολη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται το έργο του Ξενοφώντα για το πώς οργανώνεται ένα νοικοκυριό;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς με δικά σου λόγια τι μελετά η Οικιακή Οικονομία και γιατί αφορά κάθε άνθρωπο.
- Να ξεχωρίζεις τις βασικές ανάγκες από τις επιθυμίες.
- Να αναγνωρίζεις ανθρώπινους και υλικούς πόρους ενός νοικοκυριού.
- Να ακολουθείς τα βήματα μιας λογικής απόφασης σε ένα καθημερινό πρόβλημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.