Η κατοικία

Περισσότερο από τέσσερις τοίχοι

Το σπίτι είναι το πρώτο πράγμα που χρειάζεται ένας άνθρωπος μετά την τροφή. Καλύπτει πολλές ανάγκες μαζί:

• Προστασία από το κρύο, τη ζέστη, τη βροχή.
• Ασφάλεια: ένας χώρος που κλειδώνει.
• Ξεκούραση και ύπνο.
• Ιδιωτικότητα: ένα μέρος όπου δεν σε βλέπουν οι άλλοι.
• Οικογενειακή ζωή: φαγητό, κουβέντα, φροντίδα.
• Ταυτότητα: τα πράγματά σου, οι αναμνήσεις, η αίσθηση ότι «εδώ ανήκω».

Γι' αυτό η κατοικία θεωρείται δικαίωμα. Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ ($1948$, άρθρο $25$) την αναφέρει ανάμεσα σε όσα χρειάζεται ένας άνθρωπος για ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής. Και το ελληνικό Σύνταγμα (άρθρο $21$, παράγραφος $4$) ορίζει: «Η απόκτηση κατοικίας από αυτούς που την στερούνται ή που στεγάζονται ανεπαρκώς αποτελεί αντικείμενο ειδικής φροντίδας του Κράτους.»

Η παραδοσιακή ελληνική κατοικία

Πριν από το τσιμέντο και τα φορτηγά, ένα σπίτι χτιζόταν με ό,τι έδινε ο τόπος — πέτρα, ξύλο, χώμα, ασβέστη — από μαστόρους που ήξεραν το κλίμα και τις ανάγκες της περιοχής. Γι' αυτό τα παραδοσιακά σπίτια διαφέρουν τόσο από τόπο σε τόπο: το καθένα είναι μια λύση σε ένα πρόβλημα.

• Κυκλάδες. Κύβοι ασπρισμένοι με ασβέστη, που αντανακλά τον ήλιο και απολυμαίνει. Χοντροί πέτρινοι τοίχοι, μικρά παράθυρα, για να μένει έξω η ζέστη και ο αέρας. Επίπεδες στέγες που μάζευαν το λιγοστό νερό της βροχής σε στέρνες. Σπίτια κολλητά μεταξύ τους, σε στενά δρομάκια που σπάνε τον άνεμο.
• Ήπειρος (Ζαγόρι). Πέτρα παντού, και στέγες από πέτρινες πλάκες, βαριές και ανθεκτικές στο χιόνι. Λίγα, μικρά ανοίγματα και τζάκι για τον βαρύ χειμώνα.
• Μάνη. Ψηλοί, στενοί πέτρινοι πύργοι, με μικρά παράθυρα σαν πολεμίστρες: σε έναν άγονο τόπο με αιώνες συγκρούσεων ανάμεσα σε οικογένειες, το σπίτι ήταν και οχυρό.
• Αρχοντικά της Μακεδονίας και του Πηλίου (Καστοριά, Σιάτιστα, Ζαγορά). Πέτρινο ισόγειο για αποθήκες, και πάνω ελαφριοί όροφοι από ξύλο, με σαχνισιά, κλειστά μπαλκόνια που προεξέχουν πάνω από τον δρόμο και κερδίζουν χώρο και φως.

Μέσα στα σπίτια ζούσε η λαϊκή τέχνη: ξυλόγλυπτα ταβάνια και ντουλάπια, ζωγραφισμένοι τοίχοι στα αρχοντικά, υφαντά κιλίμια και βελέντζες στον αργαλειό, κεντήματα, χάλκινα σκεύη, κεραμικά. Κάθε αντικείμενο ήταν χρήσιμο και όμορφο μαζί.

Τι πρόβλημα λύνει αυτό το σπίτι;

Διάλεξε ένα παραδοσιακό σπίτι και μετά την ανάγκη που απαντά πρώτα από όλα το σχήμα του.

Το σπίτι

Άσπρο κυκλαδίτικο σπίτι με επίπεδη στέγηΠέτρινο σπίτι με πλακοσκεπή στο ΖαγόριΜανιάτικος πέτρινος πύργοςΑρχοντικό της Καστοριάς με σαχνισιά

Η ανάγκη

Ζέστη και λιγοστό νερόΚρύο και χιόνιΆμυναΧώρος και φως στον όροφο

Η ανάγκη

Πόλη και χωριό

Στο χωριό κυριαρχεί η μονοκατοικία με αυλή, και συχνά με βοηθητικούς χώρους: αποθήκη, κήπο, παλιότερα στάβλο ή φούρνο. Υπάρχει χώρος και ησυχία, αλλά οι αποστάσεις από σχολεία, γιατρούς και δουλειές είναι μεγαλύτερες.

Στην πόλη κυριαρχεί η πολυκατοικία. Στην Ελλάδα οι πόλεις γέμισαν πολυκατοικίες κυρίως από τη δεκαετία του $1950$ ως του $1970$, όταν πολλοί άνθρωποι ήρθαν από τα χωριά για δουλειά. Πολλές χτίστηκαν με την αντιπαροχή: ο ιδιοκτήτης ενός οικοπέδου το έδινε σε έναν κατασκευαστή, και έπαιρνε σε αντάλλαγμα μερικά από τα διαμερίσματα. Η πολυκατοικία έχει τα πάντα κοντά, αλλά λιγότερο χώρο, λιγότερο πράσινο και περισσότερο θόρυβο.

Λειτουργικότητα: κάθε χώρος στη θέση του

Ένα σπίτι είναι λειτουργικό όταν οι χώροι του βρίσκονται εκεί που χρειάζονται και δεν «μπερδεύονται» μεταξύ τους:

Μετράει και ο προσανατολισμός. Στην Ελλάδα, τα παράθυρα που βλέπουν νότια παίρνουν τον χειμώνα τον ήλιο χαμηλά, ως μέσα στο δωμάτιο, ενώ το καλοκαίρι, με τον ήλιο ψηλά, σκιάζονται εύκολα με τέντα ή μπαλκόνι. Τα βόρεια δωμάτια είναι πιο κρύα και πιο σκοτεινά, αλλά δροσερά το καλοκαίρι. Τα δυτικά ζεσταίνονται πολύ τα καλοκαιρινά απογεύματα.

Υγιεινή και αισθητική του χώρου

Ένα υγιεινό σπίτι αερίζεται κάθε μέρα: λίγα λεπτά με ανοιχτά παράθυρα, ιδανικά απέναντι το ένα από το άλλο, ανανεώνουν τον αέρα και διώχνουν την υγρασία. Η υγρασία που μένει φέρνει μούχλα, μύκητες που φαίνονται σαν μαύρες κηλίδες στις γωνίες και στους τοίχους, και που ερεθίζουν την αναπνοή και προκαλούν αλλεργίες. Το φως του ήλιου, η τακτική καθαριότητα και λίγα πράγματα στο πάτωμα κάνουν τον χώρο υγιεινότερο και πιο εύκολο να καθαριστεί.

Η αισθητική δεν θέλει ακριβά πράγματα. Θέλει φως, τάξη, χρώματα που ταιριάζουν — τα ανοιχτά χρώματα κάνουν ένα μικρό δωμάτιο να φαίνεται μεγαλύτερο — και κάτι προσωπικό: μια φωτογραφία, ένα φυτό, ένα υφαντό από το σπίτι της γιαγιάς.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση