Ασφάλεια στον δρόμο
Πεζός, ποδήλατο, κράνος, ζώνη: οι κανόνες της κυκλοφοριακής αγωγής που σώζουν ζωές.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Οικιακή Οικονομία Α΄ Γυμνασίου, §4.6
Θα μάθεις να
- Να ξέρεις τις κυριότερες αιτίες των τροχαίων ατυχημάτων και πώς προλαβαίνονται.
- Να εφαρμόζεις τους κανόνες του πεζού, του ποδηλάτη και του επιβάτη, και να εξηγείς γιατί η ζώνη και το κράνος σώζουν ζωές.
- Να διαβάζεις τα σήματα της κυκλοφορίας από το σχήμα και το χρώμα τους.
- Να εξηγείς γιατί η απόσταση που χρειάζεται ένα αυτοκίνητο για να σταματήσει μεγαλώνει πολύ με την ταχύτητα.
Ο δρόμος είναι κοινός χώρος
Κάθε μέρα βγαίνεις στον δρόμο: πεζός ως το σχολείο, με ποδήλατο, με το λεωφορείο ή στο πίσω κάθισμα ενός αυτοκινήτου. Ο δρόμος είναι ο πιο κοινός χώρος που υπάρχει, και για να λειτουργεί χρειάζεται κανόνες που τους ξέρουν όλοι. Στην Ελλάδα οι κανόνες αυτοί είναι γραμμένοι στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ).
Η κυκλοφοριακή αγωγή είναι να ξέρεις αυτούς τους κανόνες και, πιο πολύ, να τους εφαρμόζεις χωρίς να το σκέφτεσαι. Δεν είναι μάθημα μόνο για οδηγούς. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα τροχαία είναι η πρώτη αιτία θανάτου στον κόσμο για παιδιά και νέους από έως ετών.
Γιατί γίνονται τα ατυχήματα
Σχεδόν κανένα τροχαίο δεν είναι «κακή τύχη». Οι μελέτες βρίσκουν ξανά και ξανά τις ίδιες αιτίες:
| Αιτία | Τι συμβαίνει |
|---|---|
| Ταχύτητα | λιγότερος χρόνος για να αντιδράσεις, πολύ μεγαλύτερη απόσταση για να σταματήσεις, βιαιότερη σύγκρουση |
| Αλκοόλ | αργές αντιδράσεις, λάθος εκτίμηση της απόστασης, ψεύτικη αυτοπεποίθηση |
| Κινητό και απροσεξία | ο οδηγός ή ο πεζός κοιτάζει αλλού για λίγα δευτερόλεπτα, όσο χρειάζεται για ένα ατύχημα |
| Κούραση | ο οδηγός «κλείνει τα μάτια» για μια στιγμή χωρίς να το καταλάβει |
| Χωρίς ζώνη ή κράνος | το ατύχημα γίνεται έτσι κι αλλιώς, αλλά ο τραυματισμός είναι πολύ βαρύτερος |
| Παράβαση του ΚΟΚ | κόκκινο φανάρι, προσπέραση σε στροφή, πεζός που περνά ανάμεσα σε αυτοκίνητα |
| Κακός δρόμος | λακκούβες, κακή σήμανση, διαβάσεις χωρίς φανάρι, πεζοδρόμια που λείπουν |
Πεζός
Οι πεζοί, και πιο πολύ τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι, είναι οι πιο ευάλωτοι στον δρόμο: δεν έχουν τίποτα να τους προστατεύσει.
- Περπατάς στο πεζοδρόμιο. Αν δεν υπάρχει, περπατάς στην άκρη του δρόμου, στην αριστερή πλευρά, ώστε να βλέπεις τα αυτοκίνητα που έρχονται προς εσένα.
- Περνάς απέναντι στη διάβαση ή στο φανάρι, με πράσινο για τους πεζούς. Πριν κατέβεις, κοιτάς αριστερά, δεξιά και ξανά αριστερά, ακόμα κι όταν ανάβει πράσινο.
- Δεν περνάς ανάμεσα σε παρκαρισμένα αυτοκίνητα ούτε μπροστά από ένα λεωφορείο που έχει σταματήσει: οι οδηγοί δεν σε βλέπουν, κι εσύ δεν τους βλέπεις.
- Όσο περνάς, όχι κινητό, όχι ακουστικά. Ακούς τον δρόμο.
- Το βράδυ φοράς ανοιχτόχρωμα ρούχα ή κάτι ανακλαστικό, και έχεις μαζί σου φακό αν ο δρόμος είναι σκοτεινός. Ένας οδηγός βλέπει έναν πεζό με σκούρα ρούχα πολύ αργότερα απ' όσο νομίζει ο πεζός.
Ποδήλατο και πατίνι
Το ποδήλατο είναι όχημα και στον δρόμο ακολουθεί τον ΚΟΚ, όπως ένα αυτοκίνητο.
- Φοράς κράνος, δεμένο σφιχτά κάτω από το σαγόνι. Οι πιο βαριές συνέπειες στις πτώσεις από ποδήλατο είναι τα χτυπήματα στο κεφάλι.
- Κινείσαι δεξιά, ένας ένας, στη φορά της κυκλοφορίας, ποτέ ανάποδα.
- Πριν στρίψεις, δείχνεις με το χέρι: απλωμένο αριστερό χέρι για αριστερά, απλωμένο δεξί για δεξιά.
- Το βράδυ: λευκό φως μπροστά, κόκκινο πίσω, και αντανακλαστικά.
- Ελέγχεις τακτικά τα φρένα και τα λάστιχα.
Το ηλεκτρικό πατίνι είναι κι αυτό όχημα, με τους δικούς του κανόνες στον νόμο: ελάχιστη ηλικία, κράνος υποχρεωτικό, ένα άτομο σε κάθε πατίνι, και όχι στο πεζοδρόμιο, που είναι των πεζών.
Επιβάτης
- Ζώνη σε κάθε θέση, μπροστά και πίσω, ακόμα και για μια μικρή διαδρομή. Τα μικρά παιδιά ταξιδεύουν στο πίσω κάθισμα, σε ειδικό παιδικό κάθισμα ή σε υποβοηθητικό, ώσπου να ψηλώσουν αρκετά για να τα κρατά σωστά η ζώνη.
- Στη μηχανή, και ο οδηγός και ο συνεπιβάτης φορούν κράνος.
- Στο λεωφορείο κρατιέσαι από τις χειρολαβές και δεν βγάζεις το χέρι ή το κεφάλι από το παράθυρο. Όταν κατεβείς, περιμένεις να φύγει το λεωφορείο πριν περάσεις απέναντι.
- Δεν αποσπάς την προσοχή του οδηγού και δεν του ζητάς να κοιτάξει το κινητό.

Τα σήματα μιλούν με σχήματα
Δεν χρειάζεται να διαβάσεις ένα σήμα για να καταλάβεις τι είδους μήνυμα σού δίνει. Το λένε το σχήμα και το χρώμα του:
| Σχήμα και χρώμα | Τι λέει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Κύκλος με κόκκινο περίγραμμα | απαγόρευση | όριο ταχύτητας, απαγορεύεται η είσοδος |
| Τρίγωνο με κόκκινο περίγραμμα | κίνδυνος μπροστά | επικίνδυνη στροφή, σχολείο, πεζοί |
| Μπλε κύκλος | υποχρέωση | υποχρεωτική κατεύθυνση, ποδηλατόδρομος |
| Μπλε τετράγωνο ή ορθογώνιο | πληροφορία | διάβαση πεζών, χώρος στάθμευσης |
| Κόκκινο οκτάγωνο | σταματάς εντελώς | STOP |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα αυτοκίνητο πηγαίνει με 50 km/h έξω από ένα σχολείο. Ένα παιδί πετάγεται στον δρόμο 20 m μπροστά του. Θα προλάβει να σταματήσει; Κι αν πήγαινε με 30 km/h;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο οδηγός δεν φρενάρει αμέσως: χρειάζεται περίπου ένα δευτερόλεπτο για να δει, να καταλάβει και να πατήσει το φρένο. Σε αυτό το δευτερόλεπτο το αυτοκίνητο συνεχίζει με την ίδια ταχύτητα. Με km/h, δηλαδή περίπου m το δευτερόλεπτο, έχει ήδη διανύσει περίπου m.
Μετά αρχίζει το φρενάρισμα. Σε στεγνό δρόμο, με km/h, θέλει άλλα περίπου m για να σταματήσει. Σύνολο: περίπου m. Το παιδί ήταν στα m: το αυτοκίνητο δεν προλαβαίνει και το χτυπά ενώ ακόμα τρέχει.
Με km/h, στο δευτερόλεπτο της αντίδρασης διανύει περίπου m, και φρενάρει σε περίπου m. Σύνολο: περίπου m. Σταματά πριν από το παιδί.
Η ταχύτητα δεν άλλαξε πολύ, από σε km/h, αλλά η διαφορά είναι ανάμεσα σε ένα ατύχημα και σε μια τρομάρα. Γι' αυτό έξω από τα σχολεία το όριο είναι συχνά km/h. Και γι' αυτό ο πεζός δεν πετάγεται ποτέ ξαφνικά στον δρόμο.
Παράδειγμα 2
Κατεβαίνεις από το σχολικό λεωφορείο και το σπίτι σου είναι απέναντι. Δεν υπάρχει διάβαση κοντά. Πώς περνάς;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Δεν περνάς μπροστά από το λεωφορείο. Όσο είναι σταματημένο, κρύβει κι εσένα από τους οδηγούς που έρχονται, και εκείνους από σένα.
Περιμένεις στο πεζοδρόμιο μέχρι να φύγει το λεωφορείο, ώστε να βλέπεις ολόκληρο τον δρόμο και να σε βλέπουν.
Πας σε σημείο με καλή ορατότητα και προς τις δύο κατευθύνσεις, όχι σε στροφή και όχι ανάμεσα σε παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Βγάζεις τα ακουστικά.
Κοιτάς αριστερά, δεξιά, ξανά αριστερά, και περνάς κάθετα, από τον πιο σύντομο δρόμο, με γρήγορο βήμα αλλά χωρίς να τρέχεις.
Παράδειγμα 3
Ο φίλος σου, που μόλις πήρε δίπλωμα για μηχανάκι, σου λέει να σε πάει σπίτι. Έχει μόνο ένα κράνος, το δικό του: «Είναι πέντε λεπτά δρόμος». Τι κάνεις;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Δεν ανεβαίνεις χωρίς κράνος. Ο συνεπιβάτης χρειάζεται κράνος όσο και ο οδηγός, και ο νόμος το ζητά και για τους δύο. Οι περισσότερες πτώσεις γίνονται σε μικρές, γνωστές διαδρομές, κοντά στο σπίτι.
Το λες ήρεμα, χωρίς να τον κάνεις να νιώσει άσχημα: «Ευχαριστώ, αλλά χωρίς κράνος δεν ανεβαίνω».
Βρίσκεις άλλο τρόπο: περπατάς, παίρνεις το λεωφορείο, ή τηλεφωνείς σε έναν ενήλικα της οικογένειάς σου. Πέντε λεπτά δρόμος με μηχανάκι είναι λίγο παραπάνω με τα πόδια.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Τι είδους μήνυμα δίνει ένα σήμα σε σχήμα μπλε κύκλου;
Τα κατάφερες;
- Να ξέρεις τις κυριότερες αιτίες των τροχαίων ατυχημάτων και πώς προλαβαίνονται.
- Να εφαρμόζεις τους κανόνες του πεζού, του ποδηλάτη και του επιβάτη, και να εξηγείς γιατί η ζώνη και το κράνος σώζουν ζωές.
- Να διαβάζεις τα σήματα της κυκλοφορίας από το σχήμα και το χρώμα τους.
- Να εξηγείς γιατί η απόσταση που χρειάζεται ένα αυτοκίνητο για να σταματήσει μεγαλώνει πολύ με την ταχύτητα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.