Ο Τηλέμαχος και οι μνηστήρες

Ένα σπίτι χωρίς τον κύριό του

Η Αθηνά, με τη μορφή του Μέντη, βασιλιά των Ταφίων, στέκεται στην πόρτα του παλατιού της Ιθάκης. Μπροστά της βλέπει τι γίνεται εδώ και χρόνια. Περίπου εκατό νέοι αριστοκράτες της Ιθάκης και των γύρω νησιών, οι μνηστήρες, έχουν εγκατασταθεί στο σπίτι του Οδυσσέα. Ζητούν να παντρευτεί η Πηνελόπη έναν από αυτούς, και ως τότε τρώνε και πίνουν την περιουσία του απόντα: σφάζουν τα ζώα του, αδειάζουν τα πιθάρια του, διατάζουν τους δούλους του.

Ανάμεσά τους κάθεται ο Τηλέμαχος, γύρω στα είκοσι. Ήταν μωρό όταν ο πατέρας του έφυγε για την Τροία. Ονειρεύεται με τα μάτια ανοιχτά:

καὶ μὲς στὸ νοῦ του λόγιαζε τὸν ξέλαμπρο γονιό του,
ἂν θά 'ρχουνταν ποτὲ μαθὲς νὰ τοὺς σκορπίση ἐτούτους
ἀπὸ τοὺς πύργους

— Οδύσσεια α 115-117, μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη (1849–1923)

Η φιλοξενία: πρώτα το τραπέζι, μετά οι ερωτήσεις

Ο Τηλέμαχος βλέπει πρώτος τον ξένο. Ντρέπεται που περιμένει στην πόρτα, τρέχει, τον πιάνει από το χέρι, του παίρνει το κοντάρι και τον καλωσορίζει. Τον βάζει να καθίσει σε ωραίο θρόνο, μακριά από τη φασαρία των μνηστήρων, του φέρνουν νερό να πλυθεί, ψωμί, κρέας, κρασί. Μόνο μετά τον ρωτά ποιος είναι.

Η φιλοξενία (στα αρχαία «ξενία») ήταν ιερός θεσμός, με προστάτη τον Δία Ξένιο. Σε έναν κόσμο χωρίς ξενοδοχεία και χωρίς νόμους που να ισχύουν από πόλη σε πόλη, ο ξένος ήταν απροστάτευτος. Οι κανόνες ήταν σαφείς:

1. Ο ξένος γίνεται δεκτός χωρίς να ρωτηθεί ποιος είναι.
2. Του δίνουν λουτρό, φαγητό, θέση στο τραπέζι.
3. Μετά τον ρωτούν όνομα, πατρίδα, σκοπό.
4. Φεύγοντας παίρνει δώρα και βοήθεια για το ταξίδι του (την «προπομπή»).

Ο Τηλέμαχος τα τηρεί όλα. Οι μνηστήρες κάνουν το ανάποδο: είναι «ξένοι» που τρώνε χωρίς να τους καλέσει κανείς, χρόνια, σε σπίτι που ο κύριός του λείπει. Αυτή είναι η ύβρις τους.

Φιλοξενία ή ύβρις;

Κάθε κάρτα είναι κάτι που γίνεται στο παλάτι της Ιθάκης, στη ραψωδία α. Τηρεί τους κανόνες της φιλοξενίας ή τους καταπατά;

Πού πάει;

Ο ξένος κάθεται μακριά από τη φασαρία

Σωστή φιλοξενίαΠαραβίαση

0 / 6

Ο «Μέντης» ξυπνά τον Τηλέμαχο

Μετά το φαγητό, ο ξένος λέει στον Τηλέμαχο ότι ο πατέρας του ζει και ότι θα γυρίσει. Και του δίνει ένα σχέδιο:

• να καλέσει τους Ιθακήσιους σε συνέλευση και να πει στους μνηστήρες να φύγουν·
• να ταξιδέψει στην Πύλο, στον γέροντα Νέστορα, και στη Σπάρτη, στον Μενέλαο, για να μάθει νέα του πατέρα του·
• να θυμάται τον Ορέστη, που κέρδισε δόξα εκδικούμενος τον πατέρα του.

Όταν ο ξένος φεύγει, πετά σαν πουλί. Ο Τηλέμαχος καταλαβαίνει ότι μίλησε με θεό, και κάτι αλλάζει μέσα του.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η Τηλεμάχεια (α–δ) με λίγα λόγια

Ραψωδία β: η συνέλευση. Ο Τηλέμαχος μιλά στους Ιθακήσιους. Ο αρχηγός των μνηστήρων, ο Αντίνοος, ρίχνει το φταίξιμο στην Πηνελόπη: τρία χρόνια τους κορόιδευε. Είχε πει ότι θα παντρευτεί όταν τελειώσει το σάβανο του πεθερού της, του Λαέρτη· το ύφαινε τη μέρα και το ξέπλεκε τη νύχτα, ώσπου μια δούλα το πρόδωσε. Η συνέλευση δεν καταλήγει πουθενά. Ο Τηλέμαχος φεύγει κρυφά τη νύχτα με καράβι· τον βοηθά η Αθηνά, τώρα με τη μορφή του Μέντορα, φίλου του Οδυσσέα.

Ραψωδία γ: στην Πύλο. Ο σοφός Νέστορας τον δέχεται με θυσία και γλέντι, του λέει πώς γύρισαν οι Αχαιοί από την Τροία και την ιστορία του Αγαμέμνονα. Για τον Οδυσσέα δεν ξέρει τίποτα. Τον στέλνει με άρμα στη Σπάρτη, μαζί με τον γιο του.

Ραψωδία δ: στη Σπάρτη. Ο Μενέλαος και η Ελένη τον αναγνωρίζουν από την ομοιότητα με τον πατέρα του. Ο Μενέλαος του λέει το πρώτο πραγματικό νέο: ο θαλασσινός θεός Πρωτέας του είπε ότι ο Οδυσσέας ζει, κρατημένος από την Καλυψώ. Την ίδια ώρα στην Ιθάκη οι μνηστήρες στήνουν ενέδρα για να σκοτώσουν τον Τηλέμαχο όταν γυρίσει.

Η Τηλεμάχεια με τη σειρά

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά που συμβαίνουν στις ραψωδίες α–δ και μετά «Έλεγχος».

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά

Ο Μενέλαος του λέει για την ΚαλυψώΦεύγει κρυφά τη νύχτα με καράβιΟ Νέστορας τον δέχεται στην ΠύλοΗ Αθηνά-Μέντης φτάνει στο παλάτιΟ Τηλέμαχος στέλνει τη μάνα του πάνωΟι μνηστήρες στήνουν ενέδραΗ συνέλευση των Ιθακησίων

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7

ΈλεγχοςΑπό την αρχή