Η μνηστηροφονία

Η δοκιμασία του τόξου

Ο ζητιάνος έχει ζήσει μέρες στο παλάτι του. Οι μνηστήρες τον έχουν βρίσει, χτυπήσει και πετάξει πάνω του ένα σκαμνί. Η Πηνελόπη, που δεν ξέρει ακόμα ποιος είναι, αποφασίζει να βάλει τέλος στην αναμονή με έναν αγώνα:

Το μέγα τόξο θέτω σας του θεϊκού Οδυσσέα, κι εκείνον που ευκολώτερα στα χέρια το τεντώση, κι αξίνια δώδεκα με μια σαΐτα του περάση, θ' ακολουθήσω

— Οδύσσεια φ 74-77, μτφρ. Αργ. Εφταλιώτη

Ο αγώνας είναι δοκιμασία: δεν κερδίζει ο πιο πλούσιος ή ο πιο ευγενής, αλλά όποιος κάνει ό,τι μόνο ο Οδυσσέας ήξερε να κάνει. Ο ένας μνηστήρας μετά τον άλλον αποτυγχάνει: δεν μπορούν ούτε να λυγίσουν το τόξο για να του περάσουν τη χορδή. Ο Τηλέμαχος σχεδόν τα καταφέρνει, την τέταρτη φορά, αλλά ο πατέρας του του γνέφει να σταματήσει (φ 128-129).

Στο μεταξύ, ο Οδυσσέας βγαίνει στην αυλή με τον Εύμαιο και τον βοσκό Φιλοίτιο και τους δείχνει την ουλή στο πόδι του, από ένα αγριογούρουνο στον Παρνασσό (φ 217-221). Οι δύο πιστοί δούλοι γίνονται σύμμαχοι. Μετά ο ζητιάνος ζητάει να δοκιμάσει κι αυτός. Οι μνηστήρες γελούν· ο Αντίνοος θυμώνει. Ο Εύμαιος του δίνει το τόξο, και οι πόρτες κλειδώνονται.

Ως τόσο ο Οδυσσέας τ' όπλο σαν πήρε το τρανό κι από παντούθε το είδε, σαν έμπειρος τραγουδιστής στη φόρμιγγα τεχνίτης, που εύκολα κόρδα με γερό στριφτάρι σου τεντώνει, […] έτσι ο Δυσσέας εύκολα τέντωσε το δοξάρι,

— φ 404-409

Η παρομοίωση είναι εντυπωσιακή: η στιγμή πριν από τη σφαγή παρομοιάζεται με έναν αοιδό που κουρδίζει τη λύρα του. Η χορδή «γλυκολάλησε, λες κι ήταν χελιδόνι» (φ 411), ο Δίας βροντά, και το βέλος περνά και από τα δώδεκα αξίνια.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Από το τόξο στη μάχη

Βάλε με τη σειρά τις στιγμές των ραψωδιών φ και χ.

Πάτα τις στιγμές με τη σειρά

Οι μνηστήρες αποτυγχάνουν ένας έναςΗ Πηνελόπη φέρνει το τόξο και τα δώδεκα αξίνιαΟ Τηλέμαχος σχεδόν τεντώνει το τόξοΟ Ευρύμαχος προσφέρει αποζημίωση και ο Οδυσσέας αρνείταιΟ Οδυσσέας πηδά στο κατώφλι και σημαδεύει τον ΑντίνοοΟ ζητιάνος τεντώνει το τόξο σαν να κουρδίζει λύραΟ Οδυσσέας δείχνει την ουλή στον Εύμαιο και στον ΦιλοίτιοΟ Οδυσσέας λέει στην Ευρύκλεια να μη ζητωκραυγάζει

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Η μνηστηροφονία

Η ραψωδία χ αρχίζει με μια κίνηση: ο ζητιάνος πετάει τα κουρέλια.

Τότε ο πολυμήχανος Οδυσσέας πέταξε από πάνω του τα κουρέλια, πήδηξε στο μεγάλο κατώφλι κρατώντας το τόξο και τη φαρέτρα γεμάτη βέλη, άδειασε τις γρήγορες σαΐτες μπροστά στα πόδια του και είπε στους μνηστήρες: «Ο αγώνας αυτός τελείωσε. Τώρα θα βάλω άλλο στόχο, που κανένας άντρας δεν τον χτύπησε ακόμα».

— χ 1-6, μετάφραση δική μας

Ο πρώτος που πέφτει είναι ο Αντίνοος, ο πιο αλαζονικός, τη στιγμή που σηκώνει το χρυσό του κύπελλο να πιει. Οι άλλοι νομίζουν ότι ήταν ατύχημα. Τότε ο Οδυσσέας φανερώνεται:

Σκυλιά, δεν πιστεύατε πως θα γύριζα ποτέ σπίτι μου από τη χώρα των Τρώων, και ρημάζατε το σπιτικό μου […] και ζητούσατε τη γυναίκα μου, ενώ εγώ ζούσα, χωρίς να φοβηθείτε ούτε τους θεούς του πλατιού ουρανού ούτε μήπως έρθει αργότερα η νέμεση των ανθρώπων. Τώρα σας έχει δέσει όλους το τέλος του χαμού.

— χ 35-41, μετάφραση δική μας

Ο Ευρύμαχος ρίχνει όλη την ευθύνη στον νεκρό Αντίνοο και προσφέρει αποζημίωση. Ο Οδυσσέας αρνείται: δεν θα σταματήσει, ακόμα κι αν του έδιναν όλη τους την περιουσία, «πριν πληρώσουν οι μνηστήρες για όλη τους την υπέρβαση» (χ 64). Ακολουθεί η μάχη. Ο Οδυσσέας, ο Τηλέμαχος, ο Εύμαιος και ο Φιλοίτιος είναι τέσσερις· η Αθηνά βοηθά, και στο τέλος σηκώνει την αιγίδα της από τη στέγη και τρομάζει τους μνηστήρες (χ 297-298). Γλιτώνουν μόνο ο αοιδός Φήμιος, που τραγουδούσε στους μνηστήρες με το ζόρι, και ο κήρυκας Μέδοντας, που είχε φροντίσει τον Τηλέμαχο όταν ήταν παιδί. Τιμωρούνται σκληρά και όσοι από τους δούλους του σπιτιού είχαν πάει με το μέρος των μνηστήρων.

Ύβρις, νέμεσις, τίσις στο παλάτι

Οι μνηστήρες είναι το μεγάλο παράδειγμα του σχήματος σε όλο το έπος:

Οι μνηστήρες: ύβρις, νέμεσις ή τίσις;

Βάλε κάθε στοιχείο στη θέση του: είναι το σφάλμα, ο θυμός που προκαλεί, ή η τιμωρία;

Πού πάει;

Ο Δίας βροντά τη στιγμή που τεντώνεται το τόξο

ΎβριςΝέμεσιςΤίσις

0 / 7

Και οι δύο λέξεις είναι μέσα στο ίδιο το κείμενο: η νέμεσις στον στίχο χ 40, και η τίσις στο ρήμα «ἀποτῖσαι», «να πληρώσουν», στον στίχο χ 64.

«Δεν είναι όσιο»

Όταν η μάχη τελειώσει, η γριά τροφός Ευρύκλεια βλέπει τους νεκρούς και πάει να ξεσπάσει σε φωνές χαράς. Ο Οδυσσέας τη σταματά:

Μέσα σου, γριά μου, να χαίρεσαι· κράτα τη φωνή σου, μη ζητωκραυγάζεις. Δεν είναι όσιο να καυχιέσαι πάνω από σκοτωμένους. Αυτούς τους δάμασε η μοίρα των θεών και τα σκληρά τους έργα·

— χ 411-413, μετάφραση δική μας