Το ναυάγιο και η Ναυσικά

Ο Ποσειδώνας γυρίζει

Δεκαοχτώ μέρες ταξίδι, και η γη των Φαιάκων φαίνεται στον ορίζοντα. Τότε ο Ποσειδώνας, που γυρίζει από τους Αιθίοπες, βλέπει από μακριά τον Οδυσσέα και καταλαβαίνει ότι οι θεοί αποφάσισαν πίσω από την πλάτη του. Μαζεύει σύννεφα, ταράζει τη θάλασσα με την τρίαινα και ξεσηκώνει όλους τους ανέμους. Ένα κύμα σπάει το κατάρτι, και η σχεδία σκορπίζει σαν άχυρα στον άνεμο.

Στη χειρότερη στιγμή φανερώνεται μια θαλασσινή θεά, η Ινώ-Λευκοθέα, κόρη του Κάδμου, που κάποτε ήταν θνητή. Του δίνει ένα αθάνατο μαγνάδι (κεφαλομάντιλο): να το δέσει στο στήθος, να αφήσει τη σχεδία και να κολυμπήσει, και όταν πατήσει στεριά, να το πετάξει πίσω στη θάλασσα χωρίς να κοιτάξει. Και πάλι ο Οδυσσέας υποψιάζεται παγίδα· μένει στη σχεδία όσο κρατούν τα ξύλα. Μόνο όταν διαλύεται, δένει το μαγνάδι και πέφτει στο κύμα.

Δύο μέρες και δύο νύχτες κολυμπά. Την τρίτη μέρα βλέπει στεριά:

Κι ὅπως στὰ τέκνα φαίνεται γλυκειὰ ἡ ζωὴ γονιοῦ τους,
ποὺ ἀρρώστια μακρινὴ τὸν τρώει πολὺν καιρὸ στὴν κλίνη,
[…]
ἔτσι γλυκειὰ φαινότανε τῆς γῆς ἡ πρασινάδα
στὸν Ὀδυσσέα

— Οδύσσεια ε 394-399, μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη (1849–1923)

Η ακτή όμως είναι βράχια. Ένα κύμα τον ρίχνει πάνω τους, και καθώς το νερό τραβιέται πίσω τον ξεκολλά:

Πῶς μέσ' ἀπ' τὸ θαλάμι του χταπόδι σὰν τραβιέται,
πολλὰ πετράδια στὰ βυζιὰ τῶν πλοκαμιῶν κολνᾶνε,
ἔτσι ἔμειναν τὰ γδάρματα στὶς πέτρες κολλημένα
ἀπὸ τ' ἀντρίκια χέρια του

— ε 432-435

Τελικά βρίσκει τις εκβολές ενός ποταμού. Ικετεύει τον θεό του ποταμού, κι εκείνος σταματά το ρεύμα. Βγαίνει στη στεριά πρησμένος, χωρίς ανάσα, πετά το μαγνάδι στο νερό, και χώνεται κάτω από δύο θάμνους ελιάς, σκεπασμένος με φύλλα, σαν δαυλός που κρύβεις στη στάχτη για να σώσεις τη φωτιά (ε 488-491).

Η Ναυσικά

Στη ραψωδία ζ η Αθηνά μπαίνει στο όνειρο της Ναυσικάς, της κόρης του βασιλιά των Φαιάκων Αλκίνοου, με τη μορφή μιας φίλης της: ο γάμος σου είναι κοντά, της λέει, και τα ρούχα σου άπλυτα. Το πρωί η Ναυσικά ζητά από τον πατέρα της άμαξα, και πηγαίνει με τις υπηρέτριές της στο ποτάμι. Πλένουν, τρώνε, παίζουν μπάλα. Η μπάλα πέφτει στο νερό, τα κορίτσια φωνάζουν, και ο Οδυσσέας ξυπνά.

Βγαίνει από τους θάμνους γυμνός, κρατώντας ένα κλαδί μπροστά του:

Καὶ σὰ λιοντάρι χούμιξε βουνόθρεφτο, ποὺ ξέρει
τὴ δύναμη του, ποὺ βροχὴ κι ἀνέμους δὲ φοβᾶται,
μόνο μὲ μάτια φλογερὰ βόδια κι ἀρνιὰ ζυγώνει,
[…]
ἔτσι στὶς ὡριοπλέξουδες κοπέλες ὁ Ὀδυσσέας
ἐρχόταν, ἂν κι ὁλόγυμνος, τὶ ἀνάγκη τὸν τραβοῦσε.

— ζ 130-136

Οι υπηρέτριες σκορπίζουν τρομαγμένες. Μένει μόνο η Ναυσικά: η Αθηνά της έδωσε θάρρος.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η φιλοξενία μιας κοπέλας

Η Ναυσικά απαντά με σοφία μεγαλύτερη από την ηλικία της: ο Δίας μοιράζει την τύχη όπως θέλει, και ο ξένος πρέπει να αντέξει τη δική του. Και στις υπηρέτριες:

νὰ τὸν δεχτοῦμε πρέπει μας, γιατὶ ὁ Δίας μᾶς στέλνει
φτωχοὺς καὶ ξένους· λιγοστό, μὰ ἀγαπητό 'ναι δῶρο.

— ζ 207-208

Του δίνουν ρούχα, λάδι, φαγητό. Ο Οδυσσέας ζητά να λουστεί μόνος του, γιατί ντρέπεται να σταθεί γυμνός μπροστά σε κοπέλες. Η Αθηνά τον ομορφαίνει, κι η Ναυσικά λέει κρυφά στις φίλες της ότι θα ήθελε έναν τέτοιο άντρα.

Πρόσεξε όμως τι δεν κάνει. Δεν τον πηγαίνει η ίδια στο παλάτι. Του λέει να ακολουθήσει την άμαξα ως έξω από την πόλη και να μπει μόνος του, γιατί ο κόσμος θα σχολίαζε μια ανύπαντρη κοπέλα με έναν άγνωστο άντρα. Και του λέει να παρακαλέσει πρώτα τη μητέρα της, τη βασίλισσα Αρήτη. Η Ναυσικά έχει θάρρος και καλοσύνη, αλλά ζει μέσα σε αυστηρούς κανόνες για την υπόληψη μιας γυναίκας. Και στο παλάτι των Φαιάκων, μια γυναίκα, η Αρήτη, έχει τόση τιμή ώστε από εκείνη κρίνεται η τύχη του ξένου.

Από τη σχεδία στο παλάτι

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά που γίνονται στις ραψωδίες ε και ζ, και μετά «Έλεγχος».

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά

Κοιμάται κάτω από δύο ελιέςΗ μπάλα πέφτει στο νερόΙκετεύει τον θεό του ποταμούΗ Αθηνά στο όνειρο της ΝαυσικάςΟ Ποσειδώνας σηκώνει τρικυμίαΚολυμπά δύο μέρες και δύο νύχτεςΗ Ινώ του δίνει το μαγνάδιΟ Οδυσσέας ικετεύει τη Ναυσικά

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Πέντε παρομοιώσεις, πέντε εικόνες

Σε αυτές τις δύο ραψωδίες οι παρομοιώσεις πυκνώνουν. Καθεμιά φωτίζει κάτι διαφορετικό: τον πόνο, τη χαρά, τον φόβο, τον θαυμασμό, την ελπίδα.

Τι δείχνει κάθε παρομοίωση;

Διάλεξε μια παρομοίωση και μετά αυτό που φωτίζει στη σκηνή. Το σκεπτικό εμφανίζεται από κάτω.

Η παρομοίωση

Παιδιά που βλέπουν τον άρρωστο πατέρα τους να γίνεται καλά (ε 394-399)Χταπόδι που το ξεκολλάς από τη φωλιά του (ε 432-435)Πεινασμένο λιοντάρι του βουνού (ζ 130-136)Ο νεαρός φοίνικας στη Δήλο (ζ 162-169)Δαυλός κρυμμένος στη στάχτη (ε 488-491)

Τι φωτίζει

Η χαρά της σωτηρίαςΟ πόνος του σώματοςΟ φόβος που σκορπάΟ θαυμασμός για την ομορφιάΗ ζωή που φυλάγεται για αύριο

Τι φωτίζει