Στους Φαίακες: ο Οδυσσέας αφηγείται

Στο παλάτι του Αλκίνοου (ραψωδία η)

Ο Οδυσσέας μπαίνει στην πόλη των Φαιάκων τυλιγμένος σε μια ομίχλη που απλώνει γύρω του η Αθηνά, για να μην τον δει κανείς. Το παλάτι του Αλκίνοου είναι σαν από παραμύθι: χάλκινοι τοίχοι, χρυσές πόρτες, χρυσά και ασημένια σκυλιά-φύλακες, φτιαγμένα από τον Ήφαιστο, και ένας κήπος όπου τα δέντρα καρπίζουν όλο τον χρόνο. Οι Φαίακες είναι λαός ναυτικών, ευτυχισμένος, μακριά από πολέμους.

Όπως του είπε η Ναυσικά, ο Οδυσσέας πέφτει στα γόνατα της βασίλισσας Αρήτης και την ικετεύει να τον στείλουν στην πατρίδα του. Η ομίχλη χάνεται· όλοι σωπαίνουν. Ο Αλκίνοος τον σηκώνει και τον βάζει να καθίσει στη θέση του γιου του: η φιλοξενία ξεκινά. Η Αρήτη όμως έχει προσέξει κάτι: ο ξένος φορά ρούχα που ύφανε η ίδια. Ο Οδυσσέας εξηγεί πώς έφτασε, από την Ωγυγία ως το ποτάμι, και προστατεύει τη Ναυσικά: εκείνος ήταν που δεν θέλησε να μπει μαζί της στην πόλη. Το όνομά του όμως δεν το λέει.

Αγώνες και τραγούδια (ραψωδία θ)

Την επομένη οι Φαίακες κάνουν γιορτή για τον ξένο. Στους αγώνες ένας νεαρός, ο Ευρύαλος, τον κοροϊδεύει: μοιάζεις με έμπορο, του λέει, όχι με αθλητή. Ο Οδυσσέας θυμώνει, σηκώνει έναν δίσκο πιο βαρύ από όλους και τον ρίχνει πιο μακριά από όλους.

Στο γλέντι τραγουδά ο τυφλός αοιδός Δημόδοκος. Τρία τραγούδια:

1. Τον καβγά του Οδυσσέα και του Αχιλλέα στην Τροία. Ο Οδυσσέας κρύβει το πρόσωπο στον μανδύα του, για να μη δουν οι Φαίακες τα δάκρυά του (θ 83-86).
2. Μια αστεία ιστορία θεών: πώς ο Ήφαιστος έπιασε την Αφροδίτη και τον Άρη σε ένα αόρατο δίχτυ. Όλοι γελούν.
3. Τον Δούρειο Ίππο, που τον ζητά ο ίδιος ο Οδυσσέας. Ο Δημόδοκος τραγουδά πώς ο Οδυσσέας και οι Αχαιοί βγήκαν από το άλογο και κυρίεψαν την Τροία.

Ο νικητής της Τροίας ακούει το κατόρθωμά του, και κλαίει:

Κι ὅπως γυναίκα κλαίγοντας ἀπάνω ἀπ' τὸν καλό της,
ποὺ ὀμπρὸς σὲ χώρα καὶ στρατὸ λαβώθηκε καὶ πέφτει,
νὰ σώση πόλη καὶ στρατὸ ἀπὸ τὴ μαύρη μέρα,
θωρώντας τον νὰ σπαρταράη στὸ ψυχομαχητό του,
τὸν ἀγκαλιάζει, καὶ πικρὰ μοιρολογάει, κι οἱ ἄλλοι
τὴ ράχη καὶ τοὺς ὤμους της χτυπώντας μὲ κοντάρια,
τὴ σέρνουν ὅπου βάσανα σκλαβιᾶς τὴν περιμένουν,
κι αὐτῆς πικρὸς ψυχόπονος τὴν ὄψη της μαραίνει·
ἔτσι πικρὰ κατέβαιναν τὰ δάκρυα τοῦ Ὀδυσσέα.

— Οδύσσεια θ 523-531, μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη (1849–1923)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

«Εἶμ' ὁ Δυσσέας» (ι 1-41)

Η ραψωδία ι αρχίζει με την απάντηση. Ο Οδυσσέας επαινεί πρώτα το γλέντι και τον αοιδό, και μετά λέει, επιτέλους:

Εἶμ' ὁ Δυσσέας, τοῦ Λαέρτη ὁ γιός, ποὺ ξέρουν ὅλοι οἱ ἀνθρῶποι
τοὺς δόλους μου, κι ἡ δόξα μου στὸν οὐρανὸ ἀνεβαίνει.

— ι 19-20

Ο ανώνυμος ναυαγός του ποταμού γίνεται ξανά ο ένδοξος Οδυσσέας. Και αμέσως μιλά για την Ιθάκη: πετρώδη, αλλά «καλὸ λεβέντες γιὰ νὰ βγάζη». Του πρόσφεραν γάμο η Καλυψώ και η Κίρκη, αλλά:

Ἀπὸ πατρίδα καὶ γονιοὺς γλυκότερο δὲν ἔχει
τίποτ' ὁ ἄνθρωπος, κι ἂς ζῆ σὲ πλουτισμένο σπίτι
γῆς ξενικιᾶς κι ἀπόμερης, μακριὰ ἀπὸ τοὺς γονιούς του.

— ι 34-36

Και αρχίζει την ιστορία του από την αρχή: «Από το Ίλιο ο άνεμος με πήρε στους Κίκονες…».

Εγκιβωτισμός: η ιστορία μέσα στην ιστορία

Από εδώ και ως το τέλος της ραψωδίας μ, αφηγητής δεν είναι ο ποιητής αλλά ο Οδυσσέας. Μιλά σε πρώτο πρόσωπο, στους Φαίακες, όλο ένα βράδυ. Λέει τις περιπέτειες που έγιναν πριν από την αρχή του έπους: Κίκονες, Λωτοφάγους, Κύκλωπα, Αίολο, Λαιστρυγόνες, Κίρκη, τον Κάτω Κόσμο, Σειρήνες, Σκύλλα και Χάρυβδη, τα βόδια του Ήλιου, ως την Καλυψώ. Αυτές οι διηγήσεις λέγονται Απόλογοι.

Μια αφήγηση που μπαίνει μέσα σε άλλη αφήγηση, σαν κουτί μέσα σε κουτί, λέγεται εγκιβωτισμός. Έτσι:

• κλείνει το κενό που άφησε η αρχή in medias res: μαθαίνουμε όσα έγιναν από την Τροία ως την Ωγυγία, με αναδρομική αφήγηση·
• τις πιο φανταστικές περιπέτειες τις λέει ο ίδιος ο ήρωας, με τη δική του ματιά και τα συναισθήματά του, όπως τα έζησε·
• οι Φαίακες που ακούν είναι καθρέφτης του δικού μας κοινού: ακούμε μαζί τους.

Και ο Δημόδοκος είναι κι αυτός μια μικρότερη αφήγηση μέσα στο έπος. Η Οδύσσεια είναι γεμάτη ιστορίες που τις λένε πρόσωπα της ιστορίας.

Ποιος το αφηγείται;

Κάθε κάρτα είναι ένα επεισόδιο της Οδύσσειας. Το λέει ο ποιητής, ή το λέει ο ίδιος ο Οδυσσέας στους Φαίακες (εγκιβωτισμός);

Ποιος το λέει;

Η Καλυψώ του προσφέρει αθανασία

Ο ποιητήςΟ Οδυσσέας στους Φαίακες

0 / 8

Στους Φαίακες, με τη σειρά

Πάτα τα επεισόδια των ραψωδιών η, θ και ι 1-41 με τη σειρά που γίνονται.

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά

Ζητά από τον Δημόδοκο τον Δούρειο ΊπποΜπαίνει στην πόλη μέσα σε ομίχληΙκετεύει τη βασίλισσα ΑρήτηΟ Αλκίνοος τον ρωτά ποιος είναι«Εἶμ' ὁ Δυσσέας»Ο Ευρύαλος τον προσβάλλει στους αγώνες

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6

ΈλεγχοςΑπό την αρχή