Η επιστροφή στην Ιθάκη

Οι τελευταίοι κίνδυνοι της θάλασσας

Πριν φύγουν από την Αιαία, η Κίρκη προειδοποιεί τον Οδυσσέα για όσα θα συναντήσει. Η ραψωδία μ είναι το τελευταίο κομμάτι της αφήγησης στους Φαίακες· στο τέλος της ο ήρωας θα έχει χάσει όλους τους συντρόφους του. Από τη ραψωδία ν και μετά, η ιστορία γυρίζει στην Ιθάκη, και δεν θα την ξαναφύγει.

Οι Σειρήνες

Όποιος ακούσει τις Σειρήνες ξεχνάει το σπίτι του, και γύρω τους σαπίζουν κόκαλα ανθρώπων. Ο Οδυσσέας βουλώνει με κερί τα αυτιά των συντρόφων, αλλά ο ίδιος θέλει να ακούσει. Ζητάει να τον δέσουν:

κι εκείνοι χεροπόδαρα με δέσανε στο πλοίο ολόρθο, και καλόσφιξαν τις άκρες στο κατάρτι·

— Οδύσσεια μ 178-179, μτφρ. Αργ. Εφταλιώτη

Και τι τραγουδούν οι Σειρήνες; Δεν υπόσχονται ομορφιά ούτε πλούτη. Υπόσχονται γνώση:

τι ξέρουμε όσα τράβηξαν μες στην πλατειά Τρωάδα και Τρωαδίτες κι Αχαιοί, καθώς οι θεοί τα ορίσαν, και ξέρουμε όσα γίνουνται στη γης την πολυθρόφα.

— μ 189-191

Είναι ο τέλειος πειρασμός για τον Οδυσσέα, τον άνθρωπο που θέλει να μαθαίνει. Και η λύση του είναι χαρακτηριστική: δεν αρνείται να ακούσει, αλλά δένει τον εαυτό του από πριν, ώστε η επιθυμία να μη γίνει καταστροφή.

Σκύλλα, Χάρυβδη, Θρινακία

Ανάμεσα σε δύο βράχους περιμένουν δύο τέρατα. Η Χάρυβδη ρουφάει τη θάλασσα τρεις φορές τη μέρα και καταπίνει όποιο καράβι βρει. Η Σκύλλα έχει έξι κεφάλια. Ο Οδυσσέας διαλέγει να περάσει από τη Σκύλλα: ξέρει ότι θα χάσει έξι άντρες, αλλά όχι όλο το καράβι. Οι σύντροφοι τον φωνάζουν με το όνομά του «τότε γ' ὕστατον», για τελευταία φορά (μ 250).

Στη Θρινακία βόσκουν τα βόδια του Ήλιου. Και ο Τειρεσίας και η Κίρκη είχαν πει: μην τα αγγίξετε. Οι άνεμοι όμως τους κρατούν εκεί έναν μήνα, οι προμήθειες τελειώνουν, και ενώ ο Οδυσσέας κοιμάται, ο Ευρύλοχος πείθει τους συντρόφους να σφάξουν τα βόδια. Όταν ξανοιχτούν στη θάλασσα, ο Δίας χτυπάει το καράβι με κεραυνό. Μόνο ο Οδυσσέας σώζεται, κρατημένος από ένα δοκάρι, και μετά από εννιά μέρες φτάνει στο νησί της Καλυψώς.

Ποιο όπλο για ποιον κίνδυνο;

Διάλεξε έναν κίνδυνο της ραψωδίας μ και μετά τον τρόπο που τον αντιμετωπίζει ο Οδυσσέας.

Ποιος κίνδυνος;

Το τραγούδι των ΣειρήνωνΗ Σκύλλα με τα έξι κεφάλιαΗ Χάρυβδη, όταν ξαναπερνά μόνοςΤα βόδια του Ήλιου

Πώς τον αντιμετωπίζει;

Δέσιμο στο κατάρτιΘυσία λίγων για όλουςΥπομονή, γαντζωμένοςΥπακοή σε μια απαγόρευση

Πώς τον αντιμετωπίζει;

Στην Ιθάκη, μεταμφιεσμένος

Ύστερα από την Καλυψώ και τους Φαίακες (που ήδη ξέρεις), ένα καράβι των Φαιάκων αφήνει τον Οδυσσέα κοιμισμένο στην ακτή της Ιθάκης, μαζί με τα δώρα του. Ξυπνά και δεν αναγνωρίζει τον τόπο: η Αθηνά τον έχει τυλίξει σε ομίχλη. Εμφανίζεται ως νεαρός βοσκός, και ο Οδυσσέας της λέει αμέσως ένα ψέμα για το ποιος είναι. Η θεά χαμογελάει:

Μαριόλος και παμπόνηρος θα 'ναι όποιος σε περάση σε κάθε απάτη, μα και θεός αν τύχη να 'ναι ακόμα.

— ν 291-292

Θεά και άνθρωπος αναγνωρίζονται ως όμοιοι: εκείνος πρώτος στους θνητούς στη σκέψη και στα λόγια, εκείνη πρώτη στους θεούς στην εξυπνάδα. Μετά η Αθηνά τον μεταμορφώνει σε γέρο ζητιάνο: ζαρώνει το δέρμα του, του παίρνει τα μαλλιά, του θαμπώνει τα μάτια (ν 429-433). Έτσι μπορεί να μπει στο σπίτι του χωρίς να τον καταλάβουν οι μνηστήρες, και να δοκιμάσει ποιος του έμεινε πιστός.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Στην καλύβα του Εύμαιου

Ο πρώτος που τον δέχεται είναι ο Εύμαιος, ο πιστός χοιροβοσκός. Δεν ξέρει ποιος είναι ο ζητιάνος, αλλά τον φιλοξενεί με ό,τι έχει:

τ' είναι του Δία ολ' οι φτωχοί κι οι ξένοι· κι αρεστό 'ναι το λίγο που εμείς δίνουμε·

— ξ 57-58

Ένας δούλος, φτωχός, καταλαβαίνει τη φιλοξενία καλύτερα από τους αρχοντόπουλους του παλατιού και από τον Κύκλωπα. Στη ραψωδία π φτάνει στην καλύβα ο Τηλέμαχος, που γύρισε από τη Σπάρτη ξεφεύγοντας από την ενέδρα των μνηστήρων. Ο Εύμαιος τον αγκαλιάζει

σαν που τρυφερόκαρδος γονιός παιδί αγκαλιάζει, σαν έρχετ' απ' τα μακρινά, που έλειπε χρόνους δέκα,

— π 17-18

Η παρομοίωση έχει ειρωνεία: ο πραγματικός πατέρας κάθεται δίπλα, γυρισμένος μετά από είκοσι χρόνια, και κανείς δεν το ξέρει ακόμα.

Από τις Σειρήνες στην καλύβα

Βάλε τα επεισόδια των ραψωδιών μ ως π με τη σειρά.

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά

Η Σκύλλα αρπάζει έξι συντρόφουςΟι Φαίακες τον αφήνουν κοιμισμένο στην ΙθάκηΟ Οδυσσέας ακούει τις Σειρήνες δεμένος στο κατάρτιΟ Εύμαιος φιλοξενεί τον άγνωστο ζητιάνοΟ Τηλέμαχος φτάνει στην καλύβαΟ Οδυσσέας ναυαγεί και μένει ολομόναχοςΗ Αθηνά τον κάνει γέρο ζητιάνοΟι σύντροφοι σφάζουν τα βόδια του Ήλιου

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8

ΈλεγχοςΑπό την αρχή