Η Κίρκη και η Νέκυια

Δύο ραψωδίες σε περίληψη

Οι ραψωδίες κ και λ συνεχίζουν την αφήγηση του Οδυσσέα στους Φαίακες. Στο σχολείο διαβάζονται κυρίως σε περίληψη, με λίγα αποσπάσματα. Εδώ θα σταθούμε σε δύο σταθμούς: στο νησί της Κίρκης, όπου ο κίνδυνος είναι να ξεχάσεις ποιος είσαι, και στον Άδη, όπου ο ήρωας πηγαίνει για να μάθει τον δρόμο του γυρισμού.

Από τον Αίολο στην Κίρκη

Ο Αίολος, ο φύλακας των ανέμων, δίνει στον Οδυσσέα ένα ασκί όπου έχει κλείσει όλους τους αντίθετους ανέμους. Το καράβι φτάνει τόσο κοντά στην Ιθάκη που φαίνονται οι φωτιές της. Τότε ο Οδυσσέας αποκοιμιέται, και οι σύντροφοι, που νομίζουν ότι το ασκί κρύβει χρυσάφι, το ανοίγουν. Οι άνεμοι τους πετούν πίσω. Ύστερα οι Λαιστρυγόνες, γίγαντες ανθρωποφάγοι, καταστρέφουν με βράχους όλα τα καράβια εκτός από ένα: του Οδυσσέα.

Με ένα μόνο καράβι φτάνουν στο νησί Αιαία, της μάγισσας Κίρκης. Ο Ευρύλοχος πηγαίνει με είκοσι δύο συντρόφους στο παλάτι της. Η Κίρκη τους κερνάει ένα ποτό με μαγικά βότανα:

Και σαν τους κέρασε, κι αυτοί σαν ήπιαν, τότ' εκείνη χτυπώντας τους με το ραβδί τους κλει στις χοιρομάντρες· κι άξαφνα χοίρου κάνουνε φωνή, κορμί, κεφάλι και τρίχες, και μονάχα ο νους τους έμενε σαν πρώτα.

— Οδύσσεια κ 237-240, μτφρ. Αργ. Εφταλιώτη

Το τρομακτικό είναι ο τελευταίος στίχος: ο νους μένει ανθρώπινος μέσα σε σώμα ζώου. Λίγο πριν, ο ποιητής έχει πει τι κάνουν τα βότανα: τα έσμιξε η Κίρκη «που πίνοντας την πατρική τη γης τους να ξεχάσουν» (κ 236). Ο μεγάλος κίνδυνος του νόστου δεν είναι μόνο ο θάνατος, αλλά και η λησμονιά.

Από τον Αίολο ως τον Άδη

Βάλε τους σταθμούς των ραψωδιών κ και λ με τη σειρά που τους ζει ο Οδυσσέας.

Πάτα τους σταθμούς με τη σειρά

Ο Αίολος κλείνει τους ανέμους σε ασκίΟι σύντροφοι ανοίγουν το ασκί κοντά στην ΙθάκηΗ Κίρκη μεταμορφώνει τους συντρόφους σε χοίρουςΟ Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη και ρωτά τον ΤειρεσίαΟι Λαιστρυγόνες καταστρέφουν όλα τα καράβια εκτός από έναΟ Ερμής δίνει στον Οδυσσέα το μώλυ

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Το μώλυ

Ο Ευρύλοχος γλιτώνει και φέρνει το νέο. Ο Οδυσσέας ξεκινά μόνος, και στον δρόμο τον συναντά ο θεός Ερμής, που του δίνει ένα βοτάνι-αντίδοτο:

Η ρίζα του κατάμαυρη, το λούλουδο σα γάλα, μώλυ το λεν οι αθάνατοι, και δεν το ξερριζώνει άνθρωπος εύκολα· οι θεοί μπορούν όμως τα πάντα.

— κ 304-306

Με το μώλυ τα μάγια δεν τον πιάνουν. Η Κίρκη ορκίζεται να μην του κάνει κακό, δίνει πίσω στους συντρόφους την ανθρώπινη μορφή τους, και μένουν στο νησί έναν χρόνο. Όταν ζητήσουν να φύγουν, η Κίρκη λέει ότι πρώτα πρέπει να πάνε στον Άδη, να ρωτήσουν τη ψυχή του μάντη Τειρεσία.

Η Νέκυια

Νέκυια λέγεται η τελετή με την οποία καλούσαν τους νεκρούς, και έτσι ονομάστηκε η ραψωδία λ. Στην άκρη του κόσμου, ο Οδυσσέας σκάβει λάκκο, χύνει σπονδές και σφάζει ένα κριάρι και μια μαύρη προβατίνα. Οι ψυχές μαζεύονται, αλλά μιλούν μόνο όταν πιουν από το αίμα.

Πρώτη έρχεται η ψυχή του Ελπήνορα, του νεότερου συντρόφου, που έπεσε μεθυσμένος από τη στέγη της Κίρκης και έμεινε άθαφτος. Ζητάει ταφή. Μετά μιλάει ο Τειρεσίας, που προλέγει τον δρόμο. Αν οι σύντροφοι πειράξουν τα βόδια του Ήλιου στη Θρινακία, ο Οδυσσέας

θα κακοφτάσης αργά, με δίχως σύντροφο, και με καράβι ξένο. Και θα 'βρης μες στο σπίτι σου μεγάλα κακοπάθια·

— λ 113-115

Είναι σχεδόν τα ίδια λόγια με την κατάρα του Πολύφημου (ι 534-535). Η προφητεία επιβεβαιώνει την κατάρα, και ο ακροατής ξέρει πια πού πάει η ιστορία.

Τι φέρνει κάθε ψυχή στον Οδυσσέα;

Διάλεξε μια ψυχή του Άδη και μετά τι του δίνει ή του ζητάει στη συνάντησή τους.

Ποια ψυχή;

ΕλπήνοραςΤειρεσίαςΑντίκλεια, η μητέρα τουΑχιλλέας

Τι του φέρνει;

Ζητάει ταφήΠρολέγει το μέλλονΦέρνει νέα από το σπίτιΛέει τι αξίζει η ζωή

Τι του φέρνει;

Η πιο συγκινητική συνάντηση είναι με τη μητέρα του, την Αντίκλεια. Δεν πέθανε από αρρώστια, του λέει, αλλά «ο καημός σου κι η έννοια σου, μα κι η καλή σου η γνώμη / μου σβήσαν τη γλυκειά ζωή» (λ 202-203). Ο Οδυσσέας προσπαθεί τρεις φορές να την αγκαλιάσει, και τρεις φορές του ξεφεύγει «σαν όνειρο, σαν ίσκιος» (λ 207-208).

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση