Ηρόδοτος: Κροίσος και Σόλων

Από τον αοιδό στον ιστορικό

Ο Όμηρος καλούσε τη Μούσα να του πει την ιστορία. Τρεις αιώνες αργότερα, ένας άνθρωπος από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας (σημερινό Μπόντρουμ) αρχίζει το βιβλίο του με το δικό του όνομα. Είναι ο Ηρόδοτος (περίπου 484–425 π.Χ.). Ταξίδεψε, όπως λέει ο ίδιος, στην Αίγυπτο, στη Μαύρη Θάλασσα, στη Βαβυλώνα και σε όλη την Ελλάδα, ρωτώντας ανθρώπους και κοιτάζοντας τόπους, και έγραψε τις Ιστορίες: πώς οι Έλληνες και οι Πέρσες έφτασαν στους μεγάλους πολέμους του 490 και του 480 π.Χ.

Το έργο ανοίγει με μια πρόταση που λέει τι είναι και γιατί γράφτηκε:

Του Ηροδότου από την Αλικαρνασσό αυτή είναι η παρουσίαση της έρευνας, για να μη σβήσουν με τον χρόνο όσα έγιναν από ανθρώπους, και να μη μείνουν χωρίς δόξα τα μεγάλα και θαυμαστά έργα, που άλλα τα έκαναν οι Έλληνες και άλλα οι βάρβαροι, και ιδίως για ποια αιτία πολέμησαν μεταξύ τους.

— Ηρόδοτος, Ιστορίες 1, προοίμιο, μετάφραση δική μας

Στο πρωτότυπο η «έρευνα» είναι ἱστορίη. Η λέξη σήμαινε «εξέταση, έρευνα με ερωτήσεις», και από το βιβλίο του Ηροδότου πήρε τη σημασία που έχει σήμερα.

Μια φράση του δείχνει τη μέθοδό του καλύτερα από κάθε ορισμό:

Εγώ οφείλω να λέω όσα λέγονται, να τα πιστεύω όμως δεν οφείλω καθόλου.

— 7.152.3, μετάφραση δική μας

Ο Κροίσος και ο Σόλων

Ο Κροίσος ήταν βασιλιάς της Λυδίας, με πρωτεύουσα τις Σάρδεις, και ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου του. Ο Ηρόδοτος λέει ότι τον επισκέφτηκε ο Αθηναίος Σόλων, ο νομοθέτης, που ταξίδευε δέκα χρόνια μετά τους νόμους του. Ο Κροίσος του έδειξε τους θησαυρούς του και ρώτησε:

Ξένε από την Αθήνα, […] με έπιασε η επιθυμία να σε ρωτήσω αν έχεις δει κάποιον που να είναι ο πιο ευτυχισμένος από όλους.

— 1.30.2

Περίμενε να ακούσει το όνομά του. Ο Σόλων, «χωρίς να τον κολακέψει», απάντησε: «Βασιλιά, τον Τέλλο τον Αθηναίο» (1.30.3). Ο Τέλλος είχε ζήσει σε πόλη που ευημερούσε, είχε καλά παιδιά και είδε εγγόνια, και πέθανε πολεμώντας για την πατρίδα του· οι Αθηναίοι τον έθαψαν με δημόσια τιμή εκεί που έπεσε.

Δεύτερους ο Σόλων έβαλε δύο αδέλφια από το Άργος, τον Κλέοβη και τον Βίτωνα. Όταν τα βόδια δεν έφτασαν, ζεύτηκαν οι ίδιοι στο αμάξι και έσυραν τη μητέρα τους σαράντα πέντε στάδια, ως τον ναό της Ήρας. Η μητέρα προσευχήθηκε η θεά να δώσει στα παιδιά της ό,τι καλύτερο υπάρχει για άνθρωπο. Εκείνη τη νύχτα κοιμήθηκαν στον ναό και δεν ξύπνησαν ποτέ (1.31).

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Ὄλβος κατά τον Κροίσο ή κατά τον Σόλωνα;

Τι μετράει ο καθένας όταν λέει «ευτυχισμένος»; Βάλε κάθε στοιχείο εκεί που ταιριάζει.

Ποιος το μετράει;

Εξουσία πάνω σε πολλούς λαούς

Μετράει ο ΚροίσοςΜετράει ο Σόλων

0 / 7

Η νέμεσις έρχεται

Ο Κροίσος έδιωξε τον Σόλωνα θεωρώντας τον ανόητο. Και αμέσως μετά:

Αφού έφυγε ο Σόλων, έπιασε τον Κροίσο μεγάλη νέμεσις από τον θεό, όπως μπορεί να εικάσει κανείς, επειδή νόμισε τον εαυτό του τον πιο ευτυχισμένο από όλους τους ανθρώπους.

— 1.34.1

Πρώτα χάνει τον γιο του, τον Άτυ, σε κυνήγι, από ένα ακόντιο (1.34-45). Μετά ρωτά το μαντείο των Δελφών αν πρέπει να εκστρατεύσει κατά των Περσών. Η απάντηση: αν εκστρατεύσει, «θα καταλύσει μεγάλη αρχή» (1.53.3). Εκστρατεύει, και η μεγάλη αρχή που καταλύεται είναι η δική του. Ο Κύρος των Περσών κυριεύει τις Σάρδεις.

Ο Κύρος βάζει τον Κροίσο σε μια πυρά. Δεμένος πάνω της, ο Κροίσος θυμάται τα λόγια του Σόλωνα, ότι κανείς ζωντανός δεν είναι ὄλβιος, και φωνάζει τρεις φορές: «Σόλων!» (1.86.3). Ο Κύρος ζητά να μάθει τι σημαίνει αυτό, ακούει την ιστορία και καταλαβαίνει ότι κι ο ίδιος είναι άνθρωπος, και ότι τίποτα ανθρώπινο δεν είναι σίγουρο. Διατάζει να σβήσουν τη φωτιά. Η φωτιά δεν σβήνει, ώσπου ο Κροίσος καλεί τον Απόλλωνα και μια ξαφνική νεροποντή τη σβήνει (1.87).

Η ιστορία του Κροίσου

Βάλε τα επεισόδια της ιστορίας του Κροίσου με τη σειρά που τα αφηγείται ο Ηρόδοτος.

Πάτα τα επεισόδια με τη σειρά

Ο Κύρος κυριεύει τις ΣάρδειςΟ Κροίσος διώχνει τον Σόλωνα σαν ανόητοΟ Σόλων ονομάζει πρώτο τον ΤέλλοΠάνω στην πυρά ο Κροίσος φωνάζει «Σόλων!»Ο γιος του Κροίσου σκοτώνεται σε κυνήγιΤο μαντείο λέει ότι θα καταλύσει μεγάλη αρχήΟ Κροίσος δείχνει στον Σόλωνα τους θησαυρούς του

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Το σχήμα είναι το ίδιο που είδες στην Οδύσσεια: ύβρις (ο Κροίσος πιστεύει ότι είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος και περιφρονεί τη σοφή συμβουλή), νέμεσις (η λέξη είναι γραμμένη στο 1.34.1) και τίσις (χάνει τον γιο του, το βασίλειό του, και σχεδόν τη ζωή του). Αργότερα η Πυθία εξηγεί ότι ο Κροίσος πλήρωσε και το έγκλημα ενός προγόνου του, πέντε γενιές πίσω, που σκότωσε τον βασιλιά του και πήρε τον θρόνο (1.91.1).