Το Κυπριακό
Από τον αγώνα για την ένωση ως την εισβολή του 1974: γιατί η Κύπρος είναι ακόμη μοιρασμένη.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τον δρόμο της Κύπρου από την οθωμανική κατάκτηση και τη βρετανική αποικία ως την ανεξαρτησία του 1960.
- Να εξηγείς τι ζητούσε ο αγώνας της ΕΟΚΑ (1955–1959) και ποιος ήταν ο ρόλος του Μακαρίου.
- Να εξηγείς πώς το πραξικόπημα της χούντας και η τουρκική εισβολή του 1974 οδήγησαν στη διαίρεση του νησιού.
- Να αναφέρεις τις συνέπειες που φτάνουν ως σήμερα: πρόσφυγες, αγνοούμενοι, διαιρεμένη Λευκωσία, και την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
Ένα νησί με πολλούς κατακτητές
Η Κύπρος, το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου, βρίσκεται σε ένα σημείο που ήθελαν πολλοί: ανάμεσα στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Γι' αυτό πέρασε από πολλά χέρια. Οι κάτοικοί της μιλούσαν ελληνικά από την αρχαιότητα, και το νησί ήταν για αιώνες μέρος του Βυζαντίου. Ακολούθησαν οι Φράγκοι και οι Βενετοί, και το 1571 την κατέλαβαν οι Οθωμανοί. Τότε εγκαταστάθηκαν στο νησί και μουσουλμάνοι, από τους οποίους κατάγονται οι Τουρκοκύπριοι.
Το 1878 η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχώρησε τη διοίκηση της Κύπρου στη Βρετανία, που αργότερα την έκανε αποικία της. Οι Ελληνοκύπριοι, οι περισσότεροι κάτοικοι του νησιού, ζητούσαν όλο αυτό το διάστημα την ένωση με την Ελλάδα, όπως είχε γίνει με τα Επτάνησα και την Κρήτη, που γνώρισες στην ενότητα Κρήτη, Μακεδονικός Αγώνας και ο πόλεμος του 1897.
Ο αγώνας για την ένωση
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πολλές αποικίες σε όλο τον κόσμο κέρδιζαν την ανεξαρτησία τους. Οι Ελληνοκύπριοι πίστευαν ότι είχε έρθει και η δική τους σειρά. Το 1950 έγινε ένα δημοψήφισμα στις εκκλησίες του νησιού, και η μεγάλη πλειονότητα των Ελληνοκυπρίων υπέγραψε υπέρ της ένωσης. Ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ έγινε ο ηγέτης του αγώνα, και η Ελλάδα έφερε το θέμα στον ΟΗΕ.
Η Βρετανία αρνήθηκε. Το 1955 ξεκίνησε ένοπλο αγώνα κατά των Βρετανών η ΕΟΚΑ, η Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών, με αρχηγό τον Γεώργιο Γρίβα, που υπέγραφε με το ψευδώνυμο Διγενής. Οι Βρετανοί απάντησαν με συλλήψεις, εξορίες και εκτελέσεις. Στα «Φυλακισμένα Μνήματα» της Λευκωσίας είναι θαμμένοι εννέα νέοι που απαγχονίστηκαν, ανάμεσά τους ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, μόλις ετών. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου, υπαρχηγός της ΕΟΚΑ, σκοτώθηκε το σε μια σπηλιά κοντά στη Μονή Μαχαιρά, όταν οι Βρετανοί την πυρπόλησαν αφού αρνήθηκε να παραδοθεί.
Ο αγώνας είχε συνέπειες και έξω από την Κύπρο. Τον Σεπτέμβριο του όχλος λεηλάτησε στην Κωνσταντινούπολη χιλιάδες ελληνικά σπίτια, καταστήματα και εκκλησίες, τα Σεπτεμβριανά. Η Τουρκία ζητούσε πια το νησί να μοιραστεί ανάμεσα στις δύο κοινότητες.
Ένα δύσκολο κράτος
Το Σύνταγμα του μοίραζε την εξουσία ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους, περίπου τα τέσσερα πέμπτα του πληθυσμού, και τους Τουρκοκυπρίους, περίπου το ένα πέμπτο. Σύντομα οι δύο κοινότητες διαφώνησαν για το πώς θα λειτουργεί. Στα τέλη του 1963 ξέσπασαν βίαιες συγκρούσεις, με θύματα και από τις δύο πλευρές, και πολλοί Τουρκοκύπριοι μαζεύτηκαν σε περιοχές που ήλεγχαν μόνοι τους. Το 1964 ήρθε στο νησί η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ, που μένει εκεί ως σήμερα. Στη Λευκωσία χαράχτηκε τότε η «Πράσινη Γραμμή», που χώριζε τις δύο κοινότητες.

1974: πραξικόπημα και εισβολή
Το στην Ελλάδα πήρε την εξουσία η δικτατορία των συνταγματαρχών, που είδες στην ενότητα Εμφύλιος και δικτατορία. Ο Μακάριος, που είχε εκλεγεί από τον λαό της Κύπρου, δεν δεχόταν να παίρνει διαταγές από τη χούντα, και οι σχέσεις τους χάλασαν.
Στις 15 Ιουλίου 1974 η χούντα των Αθηνών οργάνωσε πραξικόπημα στην Κύπρο και ανέτρεψε τον Μακάριο, που μόλις σώθηκε. Πέντε μέρες μετά, στις 20 Ιουλίου 1974, η Τουρκία, με το πρόσχημα ότι προστατεύει τους Τουρκοκυπρίους, εισέβαλε στο νησί. Η Εθνική Φρουρά της Κύπρου αντιστάθηκε, αλλά δεν μπορούσε να σταματήσει τον πολύ ισχυρότερο τουρκικό στρατό. Τον Αύγουστο, με δεύτερη επίθεση, ο τουρκικός στρατός κατέλαβε περίπου το 37% του νησιού, στο βόρειο τμήμα του.
Ένα νησί που μένει χωρισμένο
Οι συνέπειες ήταν τραγικές. Πάνω από 150.000 Ελληνοκύπριοι έγιναν πρόσφυγες: έφυγαν από τα σπίτια τους στον βορρά και κατέφυγαν στο νότιο τμήμα. Χιλιάδες Τουρκοκύπριοι μετακινήθηκαν από τον νότο προς τον βορρά. Χάθηκαν χιλιάδες ζωές, και για εκατοντάδες αγνοούμενους οι οικογένειές τους ψάχνουν ακόμα να μάθουν τι έγινε. Στο κατεχόμενο τμήμα η Τουρκία έφερε εποίκους και, το , οι Τουρκοκύπριοι ηγέτες ανακήρυξαν εκεί δικό τους κράτος, που δεν το αναγνωρίζει καμία χώρα εκτός από την Τουρκία.
Ο ΟΗΕ ζήτησε με ψηφίσματά του να φύγουν τα ξένα στρατεύματα, να γυρίσουν οι πρόσφυγες στα σπίτια τους και να γίνει σεβαστή η ανεξαρτησία της Κύπρου. Από τότε έγιναν πολλές συνομιλίες για λύση, χωρίς ακόμα αποτέλεσμα. Το άνοιξαν τα πρώτα σημεία διέλευσης, και οι άνθρωποι μπόρεσαν να περάσουν στην άλλη πλευρά. Την 1η Μαΐου 2004 η Κυπριακή Δημοκρατία έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Οι Ελληνοκύπριοι αγωνίστηκαν για την ένωση με την Ελλάδα. Γιατί το 1960 η Κύπρος έγινε ανεξάρτητο κράτος και όχι μέρος της Ελλάδας;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η Βρετανία δεν ήθελε να χάσει τη θέση της στην ανατολική Μεσόγειο. Γι' αυτό, στη λύση που δέχτηκε, κράτησε δύο στρατιωτικές βάσεις.
Η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι ήταν αντίθετοι στην ένωση και ζητούσαν το νησί να μοιραστεί.
Η ανεξαρτησία ήταν ένας συμβιβασμός: ούτε ένωση, όπως ήθελαν οι Ελληνοκύπριοι, ούτε διχοτόμηση, όπως ήθελε η Τουρκία.
Ένας συμβιβασμός που δεν τον θέλει πραγματικά καμία πλευρά είναι εύθραυστος. Γι' αυτό τα προβλήματα ξαναφάνηκαν πολύ γρήγορα, ήδη από το .
Παράδειγμα 2
Ένας Ελληνοκύπριος γεννήθηκε το 1964 στην Κερύνεια. Πού μεγάλωσε, και τι μπορούσε να κάνει το 2003;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η Κερύνεια είναι στη βόρεια ακτή της Κύπρου. Το καλοκαίρι του , στα του χρόνια, την κατέλαβε ο τουρκικός στρατός.
Η οικογένειά του, όπως χιλιάδες άλλες, έγινε πρόσφυγας και κατέφυγε στο νότιο τμήμα, χωρίς να μπορεί να γυρίσει στο σπίτι της.
Μεγάλωσε στον νότο, πολύ κοντά στον τόπο του αλλά χωρίς να τον βλέπει, γιατί η γραμμή που χώριζε το νησί ήταν κλειστή.
Το , στα του, όταν άνοιξαν τα πρώτα σημεία διέλευσης, μπόρεσε για πρώτη φορά να περάσει και να δει ξανά την Κερύνεια, όχι όμως να γυρίσει να ζήσει εκεί.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά ενός γεγονότος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά έγινε η Κύπρος ανεξάρτητο κράτος;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τον δρόμο της Κύπρου από την οθωμανική κατάκτηση και τη βρετανική αποικία ως την ανεξαρτησία του 1960.
- Να εξηγείς τι ζητούσε ο αγώνας της ΕΟΚΑ (1955–1959) και ποιος ήταν ο ρόλος του Μακαρίου.
- Να εξηγείς πώς το πραξικόπημα της χούντας και η τουρκική εισβολή του 1974 οδήγησαν στη διαίρεση του νησιού.
- Να αναφέρεις τις συνέπειες που φτάνουν ως σήμερα: πρόσφυγες, αγνοούμενοι, διαιρεμένη Λευκωσία, και την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.