Εμφύλιος και δικτατορία
Χρόνια διχασμού, και η εξέγερση του Πολυτεχνείου.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι εμφύλιος πόλεμος και πότε έγινε ο Ελληνικός Εμφύλιος.
- Να περιγράφεις τις συνέπειες του Εμφυλίου για τη χώρα και τους ανθρώπους.
- Να ξεχωρίζεις τα χαρακτηριστικά μιας δημοκρατίας από εκείνα μιας δικτατορίας.
- Να περιγράφεις την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την πτώση της δικτατορίας.
Μετά την Απελευθέρωση: ένας λαός χωρισμένος
Η Απελευθέρωση του 1944 έφερε χαρά, αλλά όχι ειρήνη. Οι Έλληνες είχαν πολύ διαφορετικές ιδέες για το πώς έπρεπε να κυβερνηθεί η χώρα:
- το ΕΑΜ, με ισχυρό μέσα του το Κομμουνιστικό Κόμμα (ΚΚΕ), ήθελε μεγάλες κοινωνικές αλλαγές και είχε τον πιο δυνατό στρατό της Αντίστασης, τον ΕΛΑΣ,
- η κυβέρνηση που γύρισε από τη Μέση Ανατολή, μαζί με τους πολιτικούς των παλαιότερων κομμάτων και με τη στήριξη της Βρετανίας, φοβόταν ότι η Ελλάδα θα γινόταν κομμουνιστική.
Τον Δεκέμβριο του 1944 έγιναν ένοπλες συγκρούσεις μέσα στην Αθήνα, τα Δεκεμβριανά. Τον Φεβρουάριο του 1945 υπογράφηκε η Συμφωνία της Βάρκιζας και ο ΕΛΑΣ παρέδωσε τα όπλα του. Η ένταση όμως δεν σταμάτησε: σε πολλές περιοχές άνθρωποι διώκονταν για τις πολιτικές τους ιδέες.
Ο Εμφύλιος Πόλεμος (1946–1949)
Εμφύλιος λέγεται ο πόλεμος ανάμεσα σε πολίτες της ίδιας χώρας. Από το 1946 ως το 1949 πολέμησαν:
| Πλευρά | Ποιοι ήταν | Ποιος τους στήριζε |
|---|---|---|
| Κυβερνητικός στρατός | ο στρατός του ελληνικού κράτους | η Βρετανία και από το 1947 οι ΗΠΑ |
| Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) | αντάρτες με αρχηγούς κομμουνιστές | οι κομμουνιστικές χώρες των Βαλκανίων |
Ήταν τα χρόνια που ο κόσμος χωριζόταν σε δύο στρατόπεδα, γύρω από τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση. Ο Εμφύλιος τελείωσε τον Αύγουστο του 1949, με τη νίκη του κυβερνητικού στρατού στα βουνά Γράμμος και Βίτσι.
Οι πληγές του Εμφυλίου
Ο Εμφύλιος ήρθε αμέσως μετά την Κατοχή και βάθυνε τις πληγές της:
- δεκάδες χιλιάδες νεκροί και από τις δύο πλευρές,
- ορεινά χωριά ερήμωσαν και οι κάτοικοί τους κατέβηκαν στις πόλεις,
- πολλοί ηττημένοι έφυγαν ως πολιτικοί πρόσφυγες σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, και άλλοι στάλθηκαν εξορία σε νησιά,
- χιλιάδες παιδιά απομακρύνθηκαν από τις περιοχές των μαχών: άλλα στάλθηκαν σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και άλλα σε παιδουπόλεις μέσα στην Ελλάδα.
Για χρόνια ο διχασμός συνεχίστηκε μέσα στην κοινωνία. Για να πάρει κάποιος θέση στο Δημόσιο χρειαζόταν «πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων», δηλαδή βεβαίωση ότι δεν ήταν αριστερός. Μόλις το 1989 ένας νόμος ονόμασε επίσημα τον πόλεμο «Εμφύλιο» και έδωσε έμφαση στη συμφιλίωση.
Τα χρόνια της ανοικοδόμησης
Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 η Ελλάδα ξαναχτίστηκε. Έγιναν δρόμοι, φράγματα και δίκτυα ηλεκτρισμού, και ο τουρισμός άρχισε να μεγαλώνει. Πολλοί όμως δεν έβρισκαν δουλειά: εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες έγιναν μετανάστες στη Γερμανία, στην Αυστραλία και στην Αμερική, ενώ άλλοι μετακόμισαν από τα χωριά στην Αθήνα.
21 Απριλίου 1967: η δικτατορία
Λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές, στις 21 Απριλίου 1967, μια ομάδα αξιωματικών με αρχηγό τον Γεώργιο Παπαδόπουλο κατέλαβε την εξουσία με τανκς. Ήταν ένα πραξικόπημα: η εξουσία δεν αλλάζει με εκλογές, αλλά με τη βία. Η δικτατορία των συνταγματαρχών, που τη λέμε και χούντα, κατάργησε τη δημοκρατία:
- έκλεισε τη Βουλή και απαγόρευσε τα κόμματα και τις εκλογές,
- έβαλε λογοκρισία σε εφημερίδες, βιβλία, τραγούδια και ταινίες,
- συνέλαβε χιλιάδες ανθρώπους· πολλοί φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν ή βασανίστηκαν.
Πολλοί αντιστάθηκαν. Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, που είχε πάρει βραβείο Νόμπελ, μίλησε δημόσια εναντίον της. Τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη απαγορεύτηκαν. Η Ευρώπη απομόνωσε τη χώρα: το 1969 η Ελλάδα αποχώρησε από το Συμβούλιο της Ευρώπης, πριν τη διώξουν.
Το Πολυτεχνείο (Νοέμβριος 1973)
Στις 14 Νοεμβρίου 1973 φοιτητές συγκεντρώθηκαν στο Πολυτεχνείο της Αθήνας και το κατέλαβαν. Από έναν ραδιοφωνικό σταθμό που έστησαν μέσα μετέδιδαν «Εδώ Πολυτεχνείο!» και καλούσαν τον λαό κοντά τους. Το σύνθημά τους ήταν «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Χιλιάδες κάτοικοι ήρθαν να τους στηρίξουν και να τους φέρουν τρόφιμα.
Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου ένα τανκς έριξε την πύλη και ο στρατός έβγαλε με τη βία τους φοιτητές. Υπήρξαν νεκροί και τραυματίες. Λίγες μέρες αργότερα την εξουσία πήρε ένας ακόμα πιο σκληρός αξιωματικός, ο Δημήτριος Ιωαννίδης. Κάθε χρόνο στις 17 Νοεμβρίου τα σχολεία τιμούν την εξέγερση.

Η πτώση της δικτατορίας (1974)
Στις 15 Ιουλίου 1974 η χούντα οργάνωσε πραξικόπημα στην Κύπρο κατά του Προέδρου της, του Μακαρίου. Πέντε μέρες αργότερα η Τουρκία εισέβαλε στο νησί, και ως τον Αύγουστο κατέλαβε το βόρειο τμήμα του, που μένει χωρισμένο ως σήμερα. Μπροστά σε αυτή την καταστροφή, η δικτατορία κατέρρευσε στις 23 Ιουλίου 1974.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί η δικτατορία του 1967 ονομάζεται συχνά «επταετία»;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ξεκίνησε με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967.
Κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974. Από το 1967 ως το 1974 είναι 1974 − 1967 = 7 χρόνια, και λίγοι μήνες ακόμα.
Κράτησε λοιπόν περίπου επτά χρόνια: γι' αυτό τη λέμε «επταετία».
Παράδειγμα 2
Το 1970 ένας δημοσιογράφος θέλει να γράψει ότι η κυβέρνηση κάνει λάθος. Τι θα γίνει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το 1970 η Ελλάδα έχει δικτατορία. Υπάρχει λογοκρισία: τα κείμενα ελέγχονται πριν τυπωθούν.
Το άρθρο του πιθανότατα δεν θα τυπωθεί, και ο ίδιος κινδυνεύει να συλληφθεί ή να εξοριστεί.
Σε μια δημοκρατία θα μπορούσε να το γράψει ελεύθερα. Η ελευθερία του λόγου είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που χάνονται σε μια δικτατορία.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποια μέρα τιμούν κάθε χρόνο τα σχολεία την εξέγερση του Πολυτεχνείου;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι εμφύλιος πόλεμος και πότε έγινε ο Ελληνικός Εμφύλιος.
- Να περιγράφεις τις συνέπειες του Εμφυλίου για τη χώρα και τους ανθρώπους.
- Να ξεχωρίζεις τα χαρακτηριστικά μιας δημοκρατίας από εκείνα μιας δικτατορίας.
- Να περιγράφεις την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την πτώση της δικτατορίας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.