Το 1940 και η Κατοχή

Η Ευρώπη ξανά σε πόλεμο

Από το 1936 την Ελλάδα κυβερνούσε ως δικτάτορας ο Ιωάννης Μεταξάς, με τη συμφωνία του βασιλιά (το καθεστώς της 4ης Αυγούστου). Το 1939 ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Από τη μία πλευρά ήταν ο Άξονας (Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία) και από την άλλη οι Σύμμαχοι, με πρώτη τη Βρετανία.

Η Ιταλία του Μουσολίνι είχε ήδη καταλάβει την Αλβανία. Στις 15 Αυγούστου 1940 ένα υποβρύχιο, που αργότερα αποδείχθηκε ιταλικό, βύθισε το καταδρομικό Έλλη στο λιμάνι της Τήνου.

28 Οκτωβρίου 1940: το «Όχι»

Στις τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρέσβης επέδωσε στον Μεταξά ένα τελεσίγραφο: η Ιταλία ζητούσε να περάσει ο στρατός της στην Ελλάδα και να καταλάβει σημεία της χώρας. Ο Μεταξάς απέρριψε το τελεσίγραφο. Ο λαός ονόμασε αυτή την απάντηση το «Όχι».

Λίγες ώρες αργότερα ο ιταλικός στρατός επιτέθηκε από την Αλβανία. Οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους και χιλιάδες έτρεξαν να καταταγούν.

Το αλβανικό μέτωπο

Ο ελληνικός στρατός σταμάτησε τους Ιταλούς στην Πίνδο και πέρασε στην αντεπίθεση. Ως τον Δεκέμβριο είχε μπει στη Βόρεια Ήπειρο και είχε πάρει την Κορυτσά, το Αργυρόκαστρο και τη Χειμάρρα.

Ο πόλεμος γινόταν σε ψηλά βουνά, μέσα σε έναν πολύ βαρύ χειμώνα. Πολλοί στρατιώτες έπαθαν κρυοπαγήματα. Οι γυναίκες της Ηπείρου κουβαλούσαν στις πλάτες τους πυρομαχικά και τρόφιμα στα μετερίζια. Οι ελληνικές νίκες ήταν από τις πρώτες νίκες των Συμμάχων απέναντι στον Άξονα.

Η γερμανική εισβολή και η τριπλή κατοχή

Στις 6 Απριλίου 1941 η Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία και τη Γιουγκοσλαβία, ενώ ο ελληνικός στρατός ήταν ακόμα στην Αλβανία. Τα οχυρά της Μακεδονίας, όπως το Ρούπελ, αντιστάθηκαν γενναία, αλλά οι Γερμανοί προχώρησαν γρήγορα. Στις 27 Απριλίου 1941 μπήκαν στην Αθήνα. Τον Μάιο ακολούθησε η Μάχη της Κρήτης, όπου Έλληνες, Βρετανοί, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί και απλοί Κρητικοί πολέμησαν τους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές. Ο βασιλιάς και η κυβέρνηση έφυγαν στη Μέση Ανατολή.

Η Ελλάδα χωρίστηκε σε τρεις ζώνες κατοχής:

Όταν η Ιταλία σταμάτησε να πολεμά, τον Σεπτέμβριο του 1943, τις περιοχές της τις πήραν οι Γερμανοί.

Η ζωή στην Κατοχή

Οι κατακτητές έπαιρναν τρόφιμα και προϊόντα για τους στρατούς τους, και ο αποκλεισμός της θάλασσας εμπόδιζε το σιτάρι να έρθει από έξω. Τον χειμώνα του 1941–1942 έπεσε μεγάλη πείνα, κυρίως στην Αθήνα και στον Πειραιά. Πολλές δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν. Εκκλησίες, οργανώσεις και γείτονες έστηναν συσσίτια, κυρίως για τα παιδιά.

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η μοίρα των Εβραίων. Το 1943 οι Γερμανοί έστειλαν τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης, που ζούσαν στην πόλη εδώ και αιώνες, σε στρατόπεδα εξόντωσης. Οι περισσότεροι δεν γύρισαν ποτέ. Στη Ζάκυνθο όμως ο δήμαρχος Λουκάς Καρρέρ και ο μητροπολίτης Χρυσόστομος αρνήθηκαν να δώσουν τα ονόματά τους, και οι κάτοικοι έκρυψαν όλους τους Εβραίους του νησιού.

Η Αντίσταση

Από την αρχή πολλοί Έλληνες δεν δέχτηκαν την Κατοχή. Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου 1941 δύο φοιτητές, ο Μανόλης Γλέζος και ο Απόστολος Σάντας, κατέβασαν τη γερμανική σημαία με τη σβάστικα από την Ακρόπολη.

Σύντομα ιδρύθηκαν οργανώσεις αντίστασης. Οι μεγαλύτερες ήταν το ΕΑΜ, με στρατό τον ΕΛΑΣ, και ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα. Στις 25 Νοεμβρίου 1942 αντάρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, μαζί με Βρετανούς, ανατίναξαν τη γέφυρα του Γοργοπόταμου, από όπου περνούσαν εφόδια για τους Γερμανούς. Το 1943 μεγάλες απεργίες στην Αθήνα εμπόδισαν τους κατακτητές να στείλουν Έλληνες εργάτες στη Γερμανία.

Οι κατακτητές απαντούσαν με αντίποινα: έκαιγαν χωριά και εκτελούσαν αμάχους, όπως στα Καλάβρυτα (1943) και στο Δίστομο (1944).

Ποια μορφή αντίστασης;

Διάλεξε ένα γεγονός και μετά τη μορφή αντίστασης που του ταιριάζει.

Το γεγονός

Η σημαία με τη σβάστικα κατεβαίνει από την ΑκρόποληΗ ανατίναξη της γέφυρας του ΓοργοπόταμουΟι κάτοικοι της Ζακύνθου κρύβουν τους Εβραίους του νησιούΣυσσίτια για τα παιδιά στην πείνα του 1941–1942

Η μορφή

Ένοπλη δράσηΣυμβολική πράξηΑλληλεγγύη και διάσωση

Δεν ταιριάζειΔεν χρησιμοποιήθηκαν όπλα· ήταν μια πράξη με μεγάλη συμβολική δύναμη.

Η απελευθέρωση

Στις 12 Οκτωβρίου 1944 οι Γερμανοί έφυγαν από την Αθήνα και η ελληνική σημαία υψώθηκε ξανά στην Ακρόπολη. Ο πόλεμος στην Ευρώπη τελείωσε τον Μάιο του 1945. Με τη συνθήκη ειρήνης του 1947 τα Δωδεκάνησα, ιταλικά από το 1912, δόθηκαν στην Ελλάδα, και ενώθηκαν επίσημα μαζί της το 1948.

Από το «Όχι» ως την Απελευθέρωση

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Το «Όχι»Γερμανική εισβολήΓοργοπόταμοςΔιωγμός των ΕβραίωνΑπελευθέρωση

Το «Όχι» · 28 Οκτωβρίου 1940Η Ελλάδα απορρίπτει το ιταλικό τελεσίγραφο και αρχίζει ο πόλεμος στην Αλβανία.

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση