Ο Μεσοπόλεμος
Οι πρόσφυγες βρίσκουν σπίτι, η αβασίλευτη Δημοκρατία, η κρίση του 1929 και η δικτατορία της 4ης Αυγούστου.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να λες τι άλλαξε στην Ελλάδα με τη Συνθήκη της Λωζάννης και την εγκατάσταση των προσφύγων.
- Να εξηγείς γιατί ο Μεσοπόλεμος ήταν για την Ελλάδα χρόνια πολιτικής αστάθειας.
- Να περιγράφεις πώς έφτασε στην Ελλάδα η οικονομική κρίση του 1929.
- Να εξηγείς τι ήταν η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936.
Μια μικρότερη Ελλάδα με περισσότερους ανθρώπους
Μεσοπόλεμος λέμε τα χρόνια ανάμεσα στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, από το 1918 ως το 1939.
Η Συνθήκη της Λωζάννης (1923) έκλεισε την περίοδο των πολέμων. Η Ελλάδα έχασε την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, και τα Δωδεκάνησα έμειναν στην Ιταλία. Μέσα όμως στα νέα της σύνορα ζούσαν πια πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες, όπως είδες στην προηγούμενη ενότητα. Η απογραφή του 1928 μέτρησε 1.221.849 πρόσφυγες σε 6.204.684 κατοίκους: σχεδόν ένας στους πέντε.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Μεσοπολέμου ήταν να βρουν οι πρόσφυγες σπίτι και δουλειά. Στην αρχή έμεναν σε καταυλισμούς, σε σκηνές, ακόμα και σε θέατρα και σχολεία. Αργότερα χτίστηκαν γι' αυτούς οικισμοί. Οι περισσότεροι πήγαν στη Μακεδονία και στη Δυτική Θράκη. Στη Μακεδονία πήραν τα σπίτια και τα χωράφια των μουσουλμάνων που είχαν φύγει με την ανταλλαγή, και οι Έλληνες έγιναν εκεί η μεγάλη πλειονότητα.
Δημοκρατία, κόμματα και πραξικοπήματα
Τον Μάρτιο του 1924 η Βουλή κατάργησε τη βασιλεία, και τον Απρίλιο ο λαός το επικύρωσε με δημοψήφισμα. Η Ελλάδα έγινε αβασίλευτη Δημοκρατία. Πρώτος πρωθυπουργός της ήταν ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου.
Η πολιτική ζωή όμως δεν ησύχασε. Ο Διχασμός ανάμεσα σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς συνεχιζόταν. Οι κυβερνήσεις άλλαζαν συχνά, και αξιωματικοί του στρατού έκαναν πραξικοπήματα, δηλαδή έπαιρναν την εξουσία με τη βία. Το 1925 ο στρατηγός Πάγκαλος πήρε την εξουσία με πραξικόπημα και κυβέρνησε ως δικτάτορας, ώσπου τον έριξε ένα άλλο κίνημα, τον Αύγουστο του 1926.
Από το 1928 ως το 1932 κυβέρνησε ξανά ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η κυβέρνησή του προχώρησε πολύ την εγκατάσταση των προσφύγων και έχτισε πολλά νέα σχολεία. Το 1930 ο Βενιζέλος υπέγραψε με την Τουρκία του Κεμάλ Ατατούρκ συμφωνία φιλίας, μόλις οκτώ χρόνια μετά την καταστροφή. Λίγο πριν, οι δύο χώρες είχαν κλείσει με μια άλλη συμφωνία το θέμα των περιουσιών που άφησαν πίσω τους όσοι ανταλλάχθηκαν, κάτι που πίκρανε πολλούς πρόσφυγες.
Η κρίση του 1929
Τον Οκτώβριο του 1929 κατέρρευσε το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Η κρίση απλώθηκε σε όλο τον κόσμο. Εργοστάσια έκλεισαν και εκατομμύρια άνθρωποι έμειναν άνεργοι.

Η Ελλάδα είχε δανειστεί πολλά για τους πρόσφυγες και για μεγάλα έργα. Το 1932 δεν μπορούσε πια να πληρώσει τα δάνειά της. Η φτώχεια και η ανεργία έφεραν απεργίες και διαδηλώσεις.
Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου
Στην Ευρώπη η κρίση βοήθησε να ανέβουν δικτάτορες. Στην Ιταλία κυβερνούσε από το 1922 ο Μουσολίνι με το φασιστικό κόμμα, και στη Γερμανία ήρθε το 1933 στην εξουσία ο Χίτλερ με το ναζιστικό.
Το 1935, λίγες εβδομάδες μετά από ένα κίνημα αξιωματικών, η κυβέρνηση του στρατηγού Κονδύλη έκανε δημοψήφισμα για τη βασιλεία. Σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα, το 97,9% ψήφισε υπέρ. Οι ιστορικοί θεωρούν ότι το αποτέλεσμα ήταν νοθευμένο: η ψηφοφορία δεν ήταν πραγματικά μυστική, την έλεγχε μια κυβέρνηση που ήθελε τον βασιλιά, και ένα τόσο μεγάλο ποσοστό δεν είναι πιστευτό σε μια χώρα μοιρασμένη στα δύο. Έτσι η Ελλάδα ξανάγινε βασιλεία και γύρισε ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄. Τον επόμενο χρόνο ο βασιλιάς έκανε πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά. Στις 4 Αυγούστου 1936, με τη συμφωνία του βασιλιά, ο Μεταξάς διέλυσε τη Βουλή και επέβαλε δικτατορία.
| Τι έκανε το καθεστώς | Τι σήμαινε |
|---|---|
| διέλυσε τη Βουλή και τα κόμματα | δεν γίνονταν εκλογές |
| εξόρισε και φυλάκισε αντιπάλους του | όποιος διαφωνούσε κινδύνευε |
| έλεγχε εφημερίδες και βιβλία (λογοκρισία) | δεν γραφόταν τίποτα που δεν ήθελε |
| οργάνωσε τον στρατό και έχτισε οχυρά στη Μακεδονία | ετοίμαζε τη χώρα για τον πόλεμο που ερχόταν |
Στην εξωτερική πολιτική ο Μεταξάς έλεγε ότι η Ελλάδα μένει ουδέτερη, αλλά κράτησε φιλία με τη Βρετανία, την πιο μεγάλη ναυτική δύναμη της εποχής. Ο Μεταξάς πέθανε τον Ιανουάριο του 1941, μέσα στον πόλεμο που θα δεις στην επόμενη ενότητα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί οι περισσότεροι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία και στη Θράκη;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Με την ανταλλαγή, οι μουσουλμάνοι της Μακεδονίας έφυγαν για την Τουρκία. Άφησαν πίσω σπίτια και χωράφια.
Οι περισσότεροι πρόσφυγες ήταν αγρότες και χρειάζονταν γη για να ζήσουν.
Το κράτος ήθελε ακόμα να ζουν περισσότεροι Έλληνες στις περιοχές κοντά στα βόρεια σύνορα. Έτσι η γη και η ανάγκη συναντήθηκαν εκεί.
Παράδειγμα 2
Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου έλεγε ότι φέρνει τάξη. Ήταν δημοκρατία;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Σε μια δημοκρατία ο λαός διαλέγει με εκλογές ποιος κυβερνά, και η Βουλή ελέγχει την κυβέρνηση.
Ο Μεταξάς διέλυσε τη Βουλή, δεν έκανε εκλογές, εξόρισε τους αντιπάλους του και έλεγχε τις εφημερίδες.
Άρα δεν ήταν δημοκρατία, αλλά δικτατορία: η εξουσία ήταν σε έναν άνθρωπο, που την είχε πάρει χωρίς εκλογές.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποιος επέβαλε δικτατορία στην Ελλάδα στις 4 Αυγούστου 1936;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να λες τι άλλαξε στην Ελλάδα με τη Συνθήκη της Λωζάννης και την εγκατάσταση των προσφύγων.
- Να εξηγείς γιατί ο Μεσοπόλεμος ήταν για την Ελλάδα χρόνια πολιτικής αστάθειας.
- Να περιγράφεις πώς έφτασε στην Ελλάδα η οικονομική κρίση του 1929.
- Να εξηγείς τι ήταν η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.