Ο Α΄ Παγκόσμιος και η Μικρασιατική καταστροφή

Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Διχασμός

Το 1914 ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Από τη μία πλευρά ήταν η Αντάντ (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) και από την άλλη οι Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία), με τις οποίες πήγαν αργότερα η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Βουλγαρία.

Στην Ελλάδα δύο άνθρωποι διαφώνησαν έντονα για το τι έπρεπε να κάνει η χώρα:

Η διαφωνία αυτή χώρισε τον λαό σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα και ονομάστηκε Εθνικός Διχασμός. Το 1916 ο Βενιζέλος σχημάτισε δική του κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη. Το 1917 ο βασιλιάς έφυγε από τη χώρα και η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο με την Αντάντ, που τελικά νίκησε το 1918.

Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας

Έλληνες ζούσαν στη Μικρά Ασία εδώ και περίπου τρεις χιλιάδες χρόνια: στα παράλια της Ιωνίας, στον Πόντο δίπλα στη Μαύρη Θάλασσα, στην Καππαδοκία στο εσωτερικό. Κάποιοι ορθόδοξοι της Καππαδοκίας μιλούσαν τουρκικά και τα έγραφαν με ελληνικά γράμματα.

Η Σμύρνη ήταν ένα από τα πλουσιότερα λιμάνια της Μεσογείου. Εκεί ζούσαν μαζί Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένιοι, Εβραίοι και Ευρωπαίοι έμποροι.

Στα χρόνια του πολέμου πολλοί Έλληνες της Μικράς Ασίας και του Πόντου εκτοπίστηκαν από τα σπίτια τους και πολλοί έχασαν τη ζωή τους. Η Ελλάδα τιμά τη μνήμη των Ποντίων στις 19 Μαΐου.

Από τη Σμύρνη στις Σέβρες

Μετά τη νίκη της Αντάντ, οι Σύμμαχοι έδωσαν στην Ελλάδα την άδεια να στείλει στρατό στη Μικρά Ασία. Τον Μάιο του 1919 ο ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη.

Τον Αύγουστο του 1920 υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρών. Η Ελλάδα έπαιρνε την Ανατολική Θράκη, και η περιοχή της Σμύρνης θα τη διοικούσε η Ελλάδα για πέντε χρόνια· μετά θα αποφάσιζαν οι κάτοικοι. Πολλοί μιλούσαν για την «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών».

Η συνθήκη όμως δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας είχε οργανωθεί ένα τουρκικό εθνικό κίνημα με αρχηγό τον Μουσταφά Κεμάλ, που δεν την αναγνώριζε.

Η εκστρατεία και η καταστροφή

Στις εκλογές του Νοεμβρίου 1920 ο Βενιζέλος έχασε και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος επέστρεψε. Οι Σύμμαχοι, που δεν τον ήθελαν, άρχισαν να απομακρύνονται από την Ελλάδα.

Το 1921 ο ελληνικός στρατός προχώρησε βαθιά στο εσωτερικό, ως τον ποταμό Σαγγάριο, αλλά δεν κατάφερε να φτάσει στην Άγκυρα. Για έναν χρόνο έμεινε σε ένα πολύ μακρύ μέτωπο, μακριά από τη θάλασσα.

Τον Αύγουστο του 1922 ο τουρκικός στρατός επιτέθηκε και το μέτωπο κατέρρευσε. Ο ελληνικός στρατός υποχώρησε ως τα παράλια και έφυγε από τη Μικρά Ασία. Τον Σεπτέμβριο του 1922 ο τουρκικός στρατός μπήκε στη Σμύρνη. Μια μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε τις ελληνικές και τις αρμενικές συνοικίες. Χιλιάδες άνθρωποι περίμεναν στην προκυμαία ένα πλοίο για να φύγουν. Ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος έχασε τη ζωή του, και πολλοί άνδρες οδηγήθηκαν σε τάγματα εργασίας, από όπου αρκετοί δεν γύρισαν.

Αυτά τα γεγονότα τα λέμε Μικρασιατική καταστροφή. Η Ελλάδα τιμά τη μνήμη τους στις 14 Σεπτεμβρίου.

Η ανταλλαγή των πληθυσμών

Τον Ιανουάριο του 1923, στη Λωζάννη της Ελβετίας, Ελλάδα και Τουρκία συμφώνησαν σε μια υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών:

• οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Τουρκίας θα έρχονταν στην Ελλάδα,
• οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας θα πήγαιναν στην Τουρκία.

Το κριτήριο ήταν η θρησκεία, όχι η γλώσσα, όπως στα μιλλέτ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εξαιρέθηκαν οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου και οι μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης. Τον Ιούλιο του 1923 η Συνθήκη της Λωζάννης όρισε τα νέα σύνορα: η Ανατολική Θράκη έμεινε στην Τουρκία και σύνορο έγινε ο Έβρος.

Έφυγε ή έμεινε;

Διάλεξε μια ομάδα ανθρώπων και μετά τι προέβλεπε γι' αυτήν η συμφωνία του 1923.

Η ομάδα

Ορθόδοξοι της Καππαδοκίας που μιλούσαν τουρκικάΈλληνες της ΚωνσταντινούποληςΜουσουλμάνοι της ΚομοτηνήςΜουσουλμάνοι της Θεσσαλονίκης

Τι έγινε

ΑνταλλάχθηκανΕξαιρέθηκαν

ΣωστάΣωστά. Μετρούσε η θρησκεία, όχι η γλώσσα· ήρθαν στην Ελλάδα.

Οι πρόσφυγες φτιάχνουν μια νέα Ελλάδα

Στην Ελλάδα, που είχε τότε περίπου πέντε εκατομμύρια κατοίκους, ήρθαν πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες. Περίπου 400.000 μουσουλμάνοι έφυγαν προς την Τουρκία. Οι πρόσφυγες έφτασαν συχνά μόνο με ό,τι μπορούσαν να κουβαλήσουν και έζησαν στην αρχή σε σκηνές και παράγκες.

Με τη βοήθεια της Κοινωνίας των Εθνών ιδρύθηκε η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων. Έχτισε σπίτια και μοίρασε χωράφια, κυρίως στη Μακεδονία και στη Θράκη. Γύρω από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη φύτρωσαν νέες συνοικίες: η Νέα Σμύρνη, η Νέα Ιωνία, η Νέα Φιλαδέλφεια, η Καλαμαριά. Τα ονόματά τους θυμίζουν τις πατρίδες που άφησαν.

Οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους τέχνες, όπως την ταπητουργία και την καλλιέργεια του καπνού, τραγούδια, χορούς και φαγητά. Με τον καιρό έγιναν κομμάτι της ελληνικής ζωής σε κάθε γωνιά της χώρας.

Από τον Α΄ Παγκόσμιο ως τη Λωζάννη

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Α΄ ΠαγκόσμιοςΗ Ελλάδα στον πόλεμοΑπόβαση στη ΣμύρνηΣυνθήκη των ΣεβρώνΣαγγάριοςΚαταστροφήΛωζάννη

Α΄ Παγκόσμιος · 1914 μ.Χ.Ξεσπά ο πόλεμος. Στην Ελλάδα αρχίζει η διαφωνία Βενιζέλου και βασιλιά.

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση