Οι Βαλκανικοί πόλεμοι
1912-1913: η Ελλάδα σχεδόν διπλασιάζεται.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς πώς προετοιμάστηκε η Ελλάδα μετά το 1909 με τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
- Να περιγράφεις τα κύρια γεγονότα του Α΄ Βαλκανικού πολέμου στη στεριά και στη θάλασσα.
- Να εξηγείς γιατί ξέσπασε ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος.
- Να συγκρίνεις την Ελλάδα πριν και μετά το 1913.
Μια χώρα που ετοιμάζεται
Στις αρχές του 20ού αιώνα πολλοί Έλληνες ζούσαν ακόμη έξω από το ελληνικό κράτος: στην Ήπειρο, στη Μακεδονία, στην Κρήτη, στα νησιά του Αιγαίου. Το ίδιο ίσχυε και για Σέρβους, Βούλγαρους και Μαυροβούνιους, που είχαν ομοεθνείς τους μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Το 1909 αξιωματικοί του στρατού ξεσηκώθηκαν στο Γουδί και ζήτησαν αλλαγές. Κάλεσαν από την Κρήτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που έγινε πρωθυπουργός το 1910. Ο Βενιζέλος:
- αναθεώρησε το Σύνταγμα (1911),
- οργάνωσε τα οικονομικά του κράτους,
- εκσυγχρόνισε τον στρατό και τον στόλο, με τη βοήθεια ξένων αποστολών.
Ο στόλος είχε ήδη αποκτήσει ένα νέο, γρήγορο θωρηκτό, το Αβέρωφ, που αγοράστηκε με τη βοήθεια χρημάτων από τη δωρεά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ.
Ο Α΄ Βαλκανικός πόλεμος (1912–1913)
Η Ελλάδα, η Σερβία, η Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο έκαναν συμμαχία, τη Βαλκανική Συμμαχία. Τον Οκτώβριο του 1912 κήρυξαν τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Στη στεριά ο ελληνικός στρατός, με αρχηγό τον διάδοχο Κωνσταντίνο, προχώρησε από τη Θεσσαλία προς τα βόρεια:
- νίκησε στο Σαραντάπορο και στα Γιαννιτσά,
- στις 26 Οκτωβρίου 1912, γιορτή του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της πόλης, μπήκε στη Θεσσαλονίκη,
- στην Ήπειρο, μετά από δύσκολες μάχες στο Μπιζάνι, απελευθέρωσε τα Ιωάννινα τον Φεβρουάριο του 1913.
Στη θάλασσα ο στόλος, με ναύαρχο τον Παύλο Κουντουριώτη πάνω στο Αβέρωφ, ελευθέρωσε τα νησιά του Βορείου και Ανατολικού Αιγαίου, όπως τη Λήμνο, τη Λέσβο και τη Χίο. Στις ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου νίκησε τον οθωμανικό στόλο, που από τότε δεν τόλμησε να βγει από τα Δαρδανέλια· έτσι τα νησιά έμειναν ελεύθερα.

Τον Μάρτιο του 1913 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Βασιλιάς έγινε ο γιος του, ο Κωνσταντίνος.
Ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος (1913)
Μετά τη νίκη, οι σύμμαχοι δεν συμφωνούσαν πώς θα μοιράσουν τα εδάφη, κυρίως τη Μακεδονία. Η Βουλγαρία ήθελε περισσότερα, και ιδιαίτερα τη Θεσσαλονίκη. Τον Ιούνιο του 1913 επιτέθηκε στους πρώην συμμάχους της, την Ελλάδα και τη Σερβία.
Ο ελληνικός στρατός νίκησε στο Κιλκίς και στον Λαχανά. Η Βουλγαρία βρέθηκε να πολεμά σχεδόν με όλους τους γείτονές της και ζήτησε ειρήνη. Τον Αύγουστο του 1913 υπογράφηκε η Συνθήκη του Βουκουρεστίου.
Η Ελλάδα σχεδόν διπλασιάζεται
Με τις συνθήκες ειρήνης η Ελλάδα απέκτησε τη νότια Ήπειρο, μεγάλο μέρος της Μακεδονίας, τα νησιά του Αιγαίου, και το 1913 ενώθηκε επίσημα μαζί της η Κρήτη.
| Πριν από τους πολέμους | Μετά το 1913 | |
|---|---|---|
| Έκταση | περίπου 64.000 τ.χλμ. | περίπου 108.000 τ.χλμ. |
| Πληθυσμός | περίπου 2,7 εκατομμύρια | περίπου 4,4 εκατομμύρια |
| Βόρεια σύνορα | Θεσσαλία και Άρτα | Ήπειρος και Μακεδονία |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί οι νίκες του στόλου στην Έλλη και στη Λήμνο βοήθησαν και τον στρατό της ξηράς;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο οθωμανικός στρατός στα Βαλκάνια χρειαζόταν ενισχύσεις από τη Μικρά Ασία. Ο πιο γρήγορος δρόμος ήταν η θάλασσα.
Ο ελληνικός στόλος κράτησε τον οθωμανικό κλεισμένο στα Δαρδανέλια, οπότε τα πλοία με στρατιώτες και εφόδια δεν περνούσαν στο Αιγαίο.
Οι σύμμαχοι στη στεριά αντιμετώπιζαν λοιπόν έναν αντίπαλο χωρίς ενισχύσεις. Η θάλασσα και η ξηρά ήταν δύο μέτωπα του ίδιου πολέμου.
Παράδειγμα 2
Στον Α΄ Βαλκανικό η Ελλάδα και η Βουλγαρία ήταν σύμμαχοι. Στον Β΄ πολέμησαν η μία την άλλη. Πώς έγινε αυτό;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Οι σύμμαχοι είχαν έναν κοινό στόχο: να διώξουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία από τα Βαλκάνια.
Όταν ο στόχος επιτεύχθηκε, έμεινε το ερώτημα ποιος θα πάρει ποια περιοχή. Στη Μακεδονία ζούσαν μαζί πολλοί λαοί, και κάθε κράτος διεκδικούσε μεγάλο μέρος της.
Η διαφωνία για τη μοιρασιά έφερε νέο πόλεμο. Μια συμμαχία κρατά όσο οι σύμμαχοι έχουν κοινό συμφέρον.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Σε ποιο σημείο της Αθήνας ξέσπασε το κίνημα των αξιωματικών το 1909;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς πώς προετοιμάστηκε η Ελλάδα μετά το 1909 με τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
- Να περιγράφεις τα κύρια γεγονότα του Α΄ Βαλκανικού πολέμου στη στεριά και στη θάλασσα.
- Να εξηγείς γιατί ξέσπασε ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος.
- Να συγκρίνεις την Ελλάδα πριν και μετά το 1913.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.