Κρήτη, Μακεδονικός Αγώνας και ο πόλεμος του 1897

Έλληνες έξω από το κράτος

Το ελληνικό κράτος του 1830 ήταν μικρό: Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Κυκλάδες. Ακόμα και μετά τα Επτάνησα (1864) και τη Θεσσαλία (1881), οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν έξω από τα σύνορά του, μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Πολλοί στην Ελλάδα πίστευαν ότι το κράτος έπρεπε να μεγαλώσει και να συμπεριλάβει όλες αυτές τις περιοχές. Αυτός ο στόχος ονομάστηκε Μεγάλη Ιδέα και καθόρισε την ελληνική πολιτική για σχεδόν έναν αιώνα.

Η Κρήτη: επαναστάσεις και αυτονομία

Η Κρήτη επαναστάτησε πολλές φορές: το 1821, το 1841, και πάλι μεγάλη επανάσταση από το 1866 ως το 1869.

Τον Νοέμβριο του 1866 χιλιάδες Οθωμανοί στρατιώτες πολιόρκησαν τη Μονή Αρκαδίου, κοντά στο Ρέθυμνο. Μέσα είχαν κλειστεί επαναστάτες και πολλές γυναίκες και παιδιά, με τον ηγούμενο Γαβριήλ. Όταν οι πολιορκητές μπήκαν στη μονή, οι υπερασπιστές έβαλαν φωτιά στην πυριτιδαποθήκη. Η έκρηξη σκότωσε πολιορκημένους και πολιορκητές. Η είδηση συγκλόνισε την Ευρώπη, και πολλοί ξένοι άρχισαν να υποστηρίζουν τους Κρητικούς.

Το 1878 η Σύμβαση της Χαλέπας έδωσε στην Κρήτη κάποια προνόμια: χριστιανό γενικό διοικητή, δική της συνέλευση και τα ελληνικά ως επίσημη γλώσσα. Το νησί όμως έμενε οθωμανικό, και οι ταραχές συνεχίστηκαν.

Το 1896–1897 ξέσπασε νέα επανάσταση. Η Ελλάδα έστειλε στρατό στο νησί, και οι Μεγάλες Δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία, Ιταλία, Γερμανία, Αυστροουγγαρία) έστειλαν πολεμικά πλοία για να επιβάλουν την ησυχία.

Ο πόλεμος του 1897

Η ένταση για την Κρήτη οδήγησε σε πόλεμο ανάμεσα στην Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τον Απρίλιο του 1897, στη Θεσσαλία και στην Ήπειρο.

Ο ελληνικός στρατός ήταν απροετοίμαστος: λίγοι και κακά εξοπλισμένοι στρατιώτες, χωρίς καλό σχέδιο, και ένα κράτος που είχε πτωχεύσει μόλις το 1893. Ο οθωμανικός στρατός, μεγαλύτερος και καλύτερα οργανωμένος, προχώρησε γρήγορα. Μετά τη μάχη του Δομοκού, τον Μάιο, η Ελλάδα ζήτησε ανακωχή. Ο πόλεμος κράτησε περίπου έναν μήνα, και γι' αυτό λέγεται και «ο ατυχής πόλεμος των τριάντα ημερών».

Οι συνέπειες ήταν βαριές:

Η απογοήτευση του 1897 ήταν ένας από τους λόγους που το 1909 αξιωματικοί ξεσηκώθηκαν στο Γουδί. Από εκεί ξεκινά το επόμενο μάθημα, για τους Βαλκανικούς πολέμους.

Από την Κρητική Πολιτεία στην ένωση

Οι Κρητικοί ήθελαν ένωση με την Ελλάδα, όχι μόνο αυτονομία. Το 1905 ο Κρητικός πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος οργάνωσε το κίνημα του Θερίσου, ζητώντας την ένωση. Το 1908 η κρητική συνέλευση κήρυξε μόνη της την ένωση, αλλά οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν την αναγνώρισαν ακόμη.

Η ένωση έγινε επίσημα μετά τους Βαλκανικούς πολέμους. Την 1η Δεκεμβρίου 1913 η ελληνική σημαία υψώθηκε στο φρούριο Φιρκά στα Χανιά, με τον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Βενιζέλο παρόντες.

Η Μακεδονία και ο Μακεδονικός Αγώνας

Η Μακεδονία ήταν μια περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όπου ζούσαν μαζί πολλοί λαοί: Έλληνες, Βούλγαροι, Σέρβοι, Τούρκοι, Αλβανοί, Βλάχοι, και μια μεγάλη εβραϊκή κοινότητα στη Θεσσαλονίκη. Τρία κράτη, η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Σερβία, τη διεκδικούσαν.

Η διαμάχη ξεκίνησε από τις εκκλησίες και τα σχολεία. Το 1870 ιδρύθηκε η Βουλγαρική Εξαρχία, μια βουλγαρική εκκλησία χωριστή από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Κάθε χωριό έπρεπε να διαλέξει σε ποια εκκλησία θα ανήκει και σε ποια γλώσσα θα μαθαίνουν τα παιδιά του. Αυτή η επιλογή ήταν και επιλογή εθνικής πλευράς.

Μετά από μια βουλγαρική εξέγερση το 1903 (του Ίλιντεν), η σύγκρουση έγινε ένοπλη. Από το 1904 ως το 1908 έγινε ο Μακεδονικός Αγώνας: ελληνικά ένοπλα σώματα, με αξιωματικούς από την Ελλάδα και ντόπιους Μακεδόνες, πολεμούσαν τα βουλγαρικά σώματα στα βουνά και στους βάλτους της περιοχής.

• Ο αξιωματικός Παύλος Μελάς σκοτώθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1904 στη Στάτιστα της Καστοριάς, που σήμερα λέγεται Μελάς. Ο θάνατός του έκανε τον αγώνα γνωστό σε όλη την Ελλάδα.
• Ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης οργάνωσε την ελληνική πλευρά στην περιοχή του.

Ο αγώνας σταμάτησε το 1908, όταν οι Νεότουρκοι πήραν την εξουσία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το ζήτημα της Μακεδονίας λύθηκε με όπλα λίγα χρόνια αργότερα, στους Βαλκανικούς πολέμους.

Θράκη, Μικρά Ασία και Πόντος

Πολλοί Έλληνες ζούσαν και πιο ανατολικά:

• στη Θράκη και στην Κωνσταντινούπολη, όπου βρισκόταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ζούσαν πλούσιοι έμποροι, τραπεζίτες και λόγιοι,
• στα παράλια της Μικράς Ασίας, με κέντρο τη Σμύρνη, που θα γνωρίσεις καλύτερα στο μάθημα για το 1922,
• στον Πόντο, στη νότια ακτή της Μαύρης Θάλασσας, με κέντρο την Τραπεζούντα. Εκεί λειτουργούσε από το 1682 το Φροντιστήριο Τραπεζούντας, ένα από τα πιο φημισμένα ελληνικά σχολεία.

Αυτοί οι Έλληνες δεν είχαν δικό τους κράτος, αλλά είχαν κοινότητες, σχολεία, εκκλησίες, εφημερίδες και συλλόγους, που κρατούσαν ζωντανή τη γλώσσα και τον πολιτισμό τους.

Κρήτη, 1897, Μακεδονία

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

ΑρκάδιΒουλγαρική ΕξαρχίαΣύμβαση της ΧαλέπαςΠόλεμος του 1897Κρητική ΠολιτείαΠαύλος ΜελάςΚίνημα στο ΓουδίΈνωση της Κρήτης

Αρκάδι · 1866Η ανατίναξη της μονής στη μεγάλη κρητική επανάσταση του 1866–1869.

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση