Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κρήτη, Μακεδονικός Αγώνας και ο πόλεμος του 1897

Οι εξεγέρσεις στην Κρήτη, ο αγώνας στη Μακεδονία και μια ήττα που οδήγησε στο Γουδί.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τις κρητικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα και τον δρόμο της Κρήτης προς την ένωση.
  2. Να εξηγείς τα αίτια και τις συνέπειες του πολέμου του 1897.
  3. Να εξηγείς γιατί η Μακεδονία έγινε πεδίο σύγκρουσης και τι ήταν ο Μακεδονικός Αγώνας.
  4. Να αναφέρεις πού ζούσαν Έλληνες εκτός κράτους στη Θράκη, στη Μικρά Ασία και στον Πόντο.

Έλληνες έξω από το κράτος

Το ελληνικό κράτος του 1830 ήταν μικρό: Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Κυκλάδες. Ακόμα και μετά τα Επτάνησα (1864) και τη Θεσσαλία (1881), οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν έξω από τα σύνορά του, μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Πολλοί στην Ελλάδα πίστευαν ότι το κράτος έπρεπε να μεγαλώσει και να συμπεριλάβει όλες αυτές τις περιοχές. Αυτός ο στόχος ονομάστηκε Μεγάλη Ιδέα και καθόρισε την ελληνική πολιτική για σχεδόν έναν αιώνα.

Η Κρήτη: επαναστάσεις και αυτονομία

Η Κρήτη επαναστάτησε πολλές φορές: το 1821, το 1841, και πάλι μεγάλη επανάσταση από το 1866 ως το 1869.

Τον Νοέμβριο του 1866 χιλιάδες Οθωμανοί στρατιώτες πολιόρκησαν τη Μονή Αρκαδίου, κοντά στο Ρέθυμνο. Μέσα είχαν κλειστεί επαναστάτες και πολλές γυναίκες και παιδιά, με τον ηγούμενο Γαβριήλ. Όταν οι πολιορκητές μπήκαν στη μονή, οι υπερασπιστές έβαλαν φωτιά στην πυριτιδαποθήκη. Η έκρηξη σκότωσε πολιορκημένους και πολιορκητές. Η είδηση συγκλόνισε την Ευρώπη, και πολλοί ξένοι άρχισαν να υποστηρίζουν τους Κρητικούς.

Η πέτρινη πρόσοψη μιας εκκλησίας με κίονες, τρεις πόρτες και ένα ψηλό καμπαναριό με καμπάνες στην κορυφή, σε μια αυλή με γλάστρες και ένα μεγάλο κυπαρίσσι.
Η εκκλησία της Μονής Αρκαδίου, κοντά στο Ρέθυμνο. Η πρόσοψή της χτίστηκε τον 16ο αιώνα και στέκεται ακόμα, παρά την πολιορκία του 1866. Σήμερα η μονή είναι τόπος μνήμης για όλη την Κρήτη.Φωτογραφία: Prekario · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Το 1878 η Σύμβαση της Χαλέπας έδωσε στην Κρήτη κάποια προνόμια: χριστιανό γενικό διοικητή, δική της συνέλευση και τα ελληνικά ως επίσημη γλώσσα. Το νησί όμως έμενε οθωμανικό, και οι ταραχές συνεχίστηκαν.

Το 1896–1897 ξέσπασε νέα επανάσταση. Η Ελλάδα έστειλε στρατό στο νησί, και οι Μεγάλες Δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία, Ιταλία, Γερμανία, Αυστροουγγαρία) έστειλαν πολεμικά πλοία για να επιβάλουν την ησυχία.

Ο πόλεμος του 1897

Η ένταση για την Κρήτη οδήγησε σε πόλεμο ανάμεσα στην Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τον Απρίλιο του 1897, στη Θεσσαλία και στην Ήπειρο.

Ο ελληνικός στρατός ήταν απροετοίμαστος: λίγοι και κακά εξοπλισμένοι στρατιώτες, χωρίς καλό σχέδιο, και ένα κράτος που είχε πτωχεύσει μόλις το 1893. Ο οθωμανικός στρατός, μεγαλύτερος και καλύτερα οργανωμένος, προχώρησε γρήγορα. Μετά τη μάχη του Δομοκού, τον Μάιο, η Ελλάδα ζήτησε ανακωχή. Ο πόλεμος κράτησε περίπου έναν μήνα, και γι' αυτό λέγεται και «ο ατυχής πόλεμος των τριάντα ημερών».

Οι συνέπειες ήταν βαριές:

ΣυνέπειαΤι σήμαινε
Μικρές αλλαγές συνόρωνη Ελλάδα έχασε μερικά στρατηγικά σημεία στα σύνορα της Θεσσαλίας
Μεγάλη αποζημίωσηέπρεπε να πληρώσει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ποσό που δεν είχε
Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (1898)ξένη επιτροπή έλεγχε έσοδα του κράτους, για να πληρωθούν τα χρέη
Ντροπή και αναζήτηση αλλαγώνπολλοί ζητούσαν οργανωμένο στρατό και καλύτερο κράτος

Η απογοήτευση του 1897 ήταν ένας από τους λόγους που το 1909 αξιωματικοί ξεσηκώθηκαν στο Γουδί. Από εκεί ξεκινά η επόμενη ενότητα, για τους Βαλκανικούς πολέμους.

Από την Κρητική Πολιτεία στην ένωση

Οι Κρητικοί ήθελαν ένωση με την Ελλάδα, όχι μόνο αυτονομία. Το 1905 ο Κρητικός πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος οργάνωσε το κίνημα του Θερίσου, ζητώντας την ένωση. Το 1908 η κρητική συνέλευση κήρυξε μόνη της την ένωση, αλλά οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν την αναγνώρισαν ακόμη.

Η ένωση έγινε επίσημα μετά τους Βαλκανικούς πολέμους. Την 1η Δεκεμβρίου 1913 η ελληνική σημαία υψώθηκε στο φρούριο Φιρκά στα Χανιά, με τον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Βενιζέλο παρόντες.

Ψηλά πέτρινα τείχη με επάλξεις και μια πέτρινη καμάρα, και στη γωνία τους ένας ιστός με την ελληνική σημαία, πάνω από τη θάλασσα.
Ο Φιρκάς, το φρούριο στην είσοδο του λιμανιού των Χανίων. Στη γωνία του κυματίζει σήμερα η ελληνική σημαία και θυμίζει τη μέρα της ένωσης του 1913.Φωτογραφία: Jebulon · CC0 · Wikimedia Commons

Η Μακεδονία και ο Μακεδονικός Αγώνας

Η Μακεδονία ήταν μια περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όπου ζούσαν μαζί πολλοί λαοί: Έλληνες, Βούλγαροι, Σέρβοι, Τούρκοι, Αλβανοί, Βλάχοι, και μια μεγάλη εβραϊκή κοινότητα στη Θεσσαλονίκη. Τρία κράτη, η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Σερβία, τη διεκδικούσαν.

Η διαμάχη ξεκίνησε από τις εκκλησίες και τα σχολεία. Το 1870 ιδρύθηκε η Βουλγαρική Εξαρχία, μια βουλγαρική εκκλησία χωριστή από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Κάθε χωριό έπρεπε να διαλέξει σε ποια εκκλησία θα ανήκει και σε ποια γλώσσα θα μαθαίνουν τα παιδιά του. Αυτή η επιλογή ήταν και επιλογή εθνικής πλευράς.

Μετά από μια βουλγαρική εξέγερση το 1903 (του Ίλιντεν), η σύγκρουση έγινε ένοπλη. Από το 1904 ως το 1908 έγινε ο Μακεδονικός Αγώνας: ελληνικά ένοπλα σώματα, με αξιωματικούς από την Ελλάδα και ντόπιους Μακεδόνες, πολεμούσαν τα βουλγαρικά σώματα στα βουνά και στους βάλτους της περιοχής.

  • Ο αξιωματικός Παύλος Μελάς σκοτώθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1904 στη Στάτιστα της Καστοριάς, που σήμερα λέγεται Μελάς. Ο θάνατός του έκανε τον αγώνα γνωστό σε όλη την Ελλάδα.
  • Ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης οργάνωσε την ελληνική πλευρά στην περιοχή του.

Ο αγώνας σταμάτησε το 1908, όταν οι Νεότουρκοι πήραν την εξουσία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το ζήτημα της Μακεδονίας λύθηκε με όπλα λίγα χρόνια αργότερα, στους Βαλκανικούς πολέμους.

Θράκη, Μικρά Ασία και Πόντος

Πολλοί Έλληνες ζούσαν και πιο ανατολικά:

  • στη Θράκη και στην Κωνσταντινούπολη, όπου βρισκόταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ζούσαν πλούσιοι έμποροι, τραπεζίτες και λόγιοι,
  • στα παράλια της Μικράς Ασίας, με κέντρο τη Σμύρνη, που θα γνωρίσεις καλύτερα στην ενότητα για το 1922,
  • στον Πόντο, στη νότια ακτή της Μαύρης Θάλασσας, με κέντρο την Τραπεζούντα. Εκεί λειτουργούσε από το 1682 το Φροντιστήριο Τραπεζούντας, ένα από τα πιο φημισμένα ελληνικά σχολεία.

Αυτοί οι Έλληνες δεν είχαν δικό τους κράτος, αλλά είχαν κοινότητες, σχολεία, εκκλησίες, εφημερίδες και συλλόγους, που κρατούσαν ζωντανή τη γλώσσα και τον πολιτισμό τους.

Κρήτη, 1897, Μακεδονία

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Αρκάδι · 1866Η ανατίναξη της μονής στη μεγάλη κρητική επανάσταση του 1866–1869.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Η Ελλάδα έχασε τον πόλεμο του 1897, που έγινε εξαιτίας της Κρήτης. Γιατί όμως η Κρήτη έγινε αυτόνομη τον επόμενο χρόνο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ένα χωριό της Μακεδονίας το 1880 πρέπει να αποφασίσει αν η εκκλησία του θα ανήκει στο Πατριαρχείο ή στην Εξαρχία. Γιατί αυτή η απόφαση ήταν τόσο μεγάλη;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι ήταν η «Μεγάλη Ιδέα»;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιος οργάνωσε το κίνημα του Θερίσου το 1905;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τις κρητικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα και τον δρόμο της Κρήτης προς την ένωση.
  • Να εξηγείς τα αίτια και τις συνέπειες του πολέμου του 1897.
  • Να εξηγείς γιατί η Μακεδονία έγινε πεδίο σύγκρουσης και τι ήταν ο Μακεδονικός Αγώνας.
  • Να αναφέρεις πού ζούσαν Έλληνες εκτός κράτους στη Θράκη, στη Μικρά Ασία και στον Πόντο.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;