Μεταπολίτευση και Ευρωπαϊκή Ένωση
Δημοκρατία ξανά, το Σύνταγμα του 1975 και η Ελλάδα στην Ευρώπη.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις πώς αποκαταστάθηκε η δημοκρατία το 1974.
- Να εξηγείς τι είναι το Σύνταγμα και ποιες εξουσίες ορίζει.
- Να γνωρίζεις πότε και γιατί η Ελλάδα έγινε μέλος της ΕΟΚ.
- Να αναγνωρίζεις τι σημαίνει για έναν πολίτη η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
24 Ιουλίου 1974: η δημοκρατία επιστρέφει
Όταν κατέρρευσε η δικτατορία, οι αξιωματικοί κάλεσαν τους πολιτικούς να αναλάβουν τη χώρα. Στις 24 Ιουλίου 1974 γύρισε από το Παρίσι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και σχημάτισε κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Η περίοδος που άρχισε τότε ονομάζεται Μεταπολίτευση, δηλαδή αλλαγή πολιτεύματος.
Μέσα σε λίγους μήνες:
- οι πολιτικοί κρατούμενοι αφέθηκαν ελεύθεροι και οι εξόριστοι γύρισαν,
- ο Τύπος έγινε ξανά ελεύθερος,
- όλα τα κόμματα έγιναν νόμιμα, ακόμα και το ΚΚΕ, που ήταν παράνομο από τα χρόνια του Εμφυλίου.
Εκλογές και δημοψήφισμα
Στις 17 Νοεμβρίου 1974, ακριβώς έναν χρόνο μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, έγιναν οι πρώτες ελεύθερες εκλογές ύστερα από δέκα χρόνια.
Στις 8 Δεκεμβρίου 1974 έγινε δημοψήφισμα: οι πολίτες ψήφισαν αν ήθελαν η χώρα να έχει βασιλιά ή όχι. Περίπου το 69% ψήφισε αβασίλευτη δημοκρατία. Από τότε αρχηγός του κράτους είναι ένας Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Το 1975 οι αρχηγοί της χούντας δικάστηκαν από τα δικαστήρια και καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές.
Το Σύνταγμα του 1975
Το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος του κράτους. Όλοι οι άλλοι νόμοι πρέπει να συμφωνούν με αυτό. Το Σύνταγμα που ψηφίστηκε το 1975 ισχύει ως σήμερα, με μερικές αναθεωρήσεις.
Ορίζει ότι η Ελλάδα είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία και ότι «όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό». Κατοχυρώνει τα δικαιώματα των πολιτών: την ελευθερία του λόγου και της θρησκείας, την ισότητα, τη δωρεάν παιδεία. Χωρίζει επίσης την εξουσία σε τρία κομμάτια, για να μην μπορεί κανείς να τα κρατήσει όλα μαζί:
| Εξουσία | Ποιος την ασκεί κυρίως | Τι κάνει |
|---|---|---|
| Νομοθετική | η Βουλή | ψηφίζει τους νόμους |
| Εκτελεστική | η Κυβέρνηση, με επικεφαλής τον Πρωθυπουργό | κυβερνά και εφαρμόζει τους νόμους |
| Δικαστική | τα δικαστήρια | δικάζουν και ελέγχουν αν τηρούνται οι νόμοι |
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται από τη Βουλή και εκπροσωπεί τη χώρα.
Η Ελλάδα στην Ευρώπη
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, χώρες της Ευρώπης που είχαν πολεμήσει μεταξύ τους αποφάσισαν να συνεργαστούν, ώστε να μην ξαναγίνει πόλεμος. Το 1957 έξι χώρες (Γαλλία, Δυτική Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο) ίδρυσαν την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ).
Η Ελλάδα είχε κάνει τα πρώτα βήματα το 1961, αλλά η δικτατορία τα πάγωσε. Ο Καραμανλής ζήτησε την ένταξη αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση. Πίστευε ότι η ΕΟΚ θα στήριζε τη νέα δημοκρατία και θα βοηθούσε την οικονομία. Η συμφωνία υπογράφηκε το 1979 στο Ζάππειο, και την 1η Ιανουαρίου 1981 η Ελλάδα έγινε το δέκατο μέλος της ΕΟΚ.

Το ίδιο 1981 η κυβέρνηση άλλαξε μέσα από εκλογές, με ειρηνικό τρόπο, και πήρε την εξουσία άλλο κόμμα, με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ήταν σημάδι ότι η δημοκρατία είχε πια ριζώσει.
Από την ΕΟΚ στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, από το 1993 η ΕΟΚ έγινε Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Σήμερα έχει 27 κράτη-μέλη. Για έναν Έλληνα πολίτη αυτό σημαίνει, για παράδειγμα:
- μπορεί να ταξιδεύει, να σπουδάζει και να δουλεύει σε άλλες χώρες της ΕΕ,
- ψηφίζει κάθε πέντε χρόνια για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
- πολλοί δρόμοι, σχολεία και άλλα έργα χτίστηκαν με τη βοήθεια χρημάτων της ΕΕ.

Από την 1η Ιανουαρίου 2002 τα ευρώ μπήκαν στις τσέπες μας στη θέση της δραχμής. Το 2004 η Αθήνα φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες και η Κύπρος έγινε μέλος της ΕΕ. Υπήρξαν και δύσκολα χρόνια, όπως η μεγάλη οικονομική κρίση μετά το 2010, που δοκίμασε τη χώρα και τους πολίτες της.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένας νέος νόμος για την παιδεία: ποιος τον ψηφίζει, ποιος τον εφαρμόζει και ποιος ελέγχει αν τηρείται;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τον νόμο τον συζητούν και τον ψηφίζουν οι βουλευτές στη Βουλή (νομοθετική εξουσία).
Το υπουργείο Παιδείας, δηλαδή η Κυβέρνηση, τον εφαρμόζει στα σχολεία (εκτελεστική εξουσία).
Αν κάποιος πιστεύει ότι ο νόμος παραβιάζεται ή ότι είναι αντίθετος με το Σύνταγμα, αποφασίζουν τα δικαστήρια (δικαστική εξουσία). Κανείς δεν τα κάνει όλα μόνος του.
Παράδειγμα 2
Γιατί ο Καραμανλής ήθελε να μπει η Ελλάδα στην ΕΟΚ τόσο γρήγορα μετά το 1974;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η δημοκρατία μόλις είχε επιστρέψει ύστερα από επτά χρόνια δικτατορίας και ήταν ακόμα εύθραυστη.
Η ΕΟΚ δεχόταν μόνο δημοκρατικές χώρες. Ως μέλος της, η Ελλάδα θα ήταν δεμένη με τις δημοκρατίες της Ευρώπης.
Η ένταξη θα στήριζε τη δημοκρατία και θα βοηθούσε την οικονομία με εμπόριο και χρηματοδότηση.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά του Συντάγματος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά ψηφίστηκε το Σύνταγμα που ισχύει, αναθεωρημένο, ως σήμερα;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις πώς αποκαταστάθηκε η δημοκρατία το 1974.
- Να εξηγείς τι είναι το Σύνταγμα και ποιες εξουσίες ορίζει.
- Να γνωρίζεις πότε και γιατί η Ελλάδα έγινε μέλος της ΕΟΚ.
- Να αναγνωρίζεις τι σημαίνει για έναν πολίτη η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.