Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ζωή στις ζώνες της Γης

Γλώσσες και θρησκείες, και πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο, στους πόλους, στο τροπικό δάσος και στις εύκρατες χώρες.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 5 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να αναφέρεις ότι οι άνθρωποι μιλούν χιλιάδες γλώσσες και πιστεύουν σε διαφορετικές θρησκείες, και να εξηγείς τι είναι η ανεξιθρησκία.
  2. Να περιγράφεις πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο, στις πολικές περιοχές και στο τροπικό δάσος, και πώς προσαρμόζονται στις συνθήκες.
  3. Να εξηγείς γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις εύκρατες περιοχές.
  4. Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις σε ποια ζώνη ανήκει.

Οκτώ δισεκατομμύρια, χιλιάδες γλώσσες

Στη Γη ζουν σήμερα πάνω από οκτώ δισεκατομμύρια άνθρωποι. Όλοι έχουν την ίδια ανάγκη: να πουν στους άλλους τι σκέφτονται, τι θέλουν, τι νιώθουν. Γι' αυτό κάθε ομάδα ανθρώπων ανέπτυξε μια γλώσσα. Με τη γλώσσα συνεννοούμαστε, μαθαίνουμε, γράφουμε τραγούδια και βιβλία, και περνάμε τη γνώση στα παιδιά μας.

Οι γλώσσες του κόσμου είναι περίπου επτά χιλιάδες. Κάποιες τις μιλούν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι, όπως τα κινεζικά, τα αγγλικά, τα ισπανικά, τα χίντι της Ινδίας και τα αραβικά. Άλλες τις μιλούν μόνο μερικές εκατοντάδες, σε ένα νησί ή σε μια κοιλάδα, και πολλές κινδυνεύουν να χαθούν. Για να συνεννοούνται λαοί με διαφορετικές γλώσσες, χρησιμοποιούν συχνά μια κοινή: σήμερα συνήθως τα αγγλικά, όπως στην αρχαιότητα, γύρω από τη Μεσόγειο, χρησιμοποιούσαν τα ελληνικά.

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν επίσης σε μια θρησκεία. Οι πιο διαδεδομένες είναι ο χριστιανισμός, ο ισλαμισμός, ο ινδουισμός και ο βουδισμός. Άλλες, όπως ο ιουδαϊσμός, έχουν λιγότερους πιστούς αλλά πολύ μεγάλη ιστορία. Υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι που δεν πιστεύουν σε καμία θρησκεία.

Η θρησκεία ενός λαού φαίνεται σε πολλά: στις γιορτές, στο φαγητό, στα κτίρια, στην τέχνη, στα έθιμα. Οι θρησκείες έδωσαν στον κόσμο ναούς, μουσική, ζωγραφική, και κράτησαν σε μοναστήρια αρχαία βιβλία που αλλιώς θα είχαν χαθεί. Στην ιστορία όμως υπήρξαν και πόλεμοι και διωγμοί στο όνομα της θρησκείας.

Τέσσερις τόποι, τέσσερις τρόποι ζωής

Ο τρόπος που ζουν οι άνθρωποι εξαρτάται πολύ από το κλίμα και τη βλάστηση του τόπου τους, που γνώρισες στην ενότητα Οι κλιματικές ζώνες του πλανήτη. Δες τέσσερα πολύ διαφορετικά μέρη.

Η έρημος

Οι έρημοι καλύπτουν περίπου το ένα τρίτο της στεριάς και υπάρχουν σε όλες τις ηπείρους. Η μεγαλύτερη θερμή έρημος είναι η Σαχάρα, στη βόρεια Αφρική. Βροχή πέφτει ελάχιστη, και η θερμοκρασία αλλάζει πάρα πολύ μέσα στην ίδια μέρα: το μεσημέρι ο αέρας ξεπερνά συχνά τους 4545 βαθμούς και η άμμος καίει ακόμα περισσότερο, ενώ τη νύχτα μπορεί να πέσει κοντά στο μηδέν.

Η ζωή μαζεύεται στις οάσεις, τα σημεία όπου υπάρχει νερό από υπόγειες πηγές. Εκεί φυτρώνει η χουρμαδιά, που απλώνει ρίζες σε μεγάλο βάθος για να βρει υγρασία. Από αυτήν οι κάτοικοι παίρνουν καρπούς, φύλλα και ξύλο. Οι νομάδες κτηνοτρόφοι, όπως οι Βεδουίνοι και οι Τουαρέγκ, μετακινούνται με τα κοπάδια τους από βοσκοτόπι σε βοσκοτόπι, με καμήλες και κατσίκες. Φορούν φαρδιά, μακριά ρούχα και καλύπτουν το κεφάλι, για να προστατεύονται από τον ήλιο και την άμμο.

Σήμερα ο τρόπος ζωής αλλάζει. Στη Σαχάρα βρέθηκαν πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και πολλοί έγιναν εργάτες στις πετρελαιοπηγές. Τα καραβάνια με τις καμήλες έδωσαν τη θέση τους σε δρόμους και αυτοκίνητα.

Οι πολικές περιοχές

Πέρα από τους πολικούς κύκλους οι ακτίνες του Ήλιου πέφτουν πολύ πλάγια, και η θερμοκρασία πέφτει συχνά κάτω από τους −40-40 βαθμούς. Ένα παράξενο φαινόμενο: κοντά στους πόλους υπάρχει πολική ημέρα, όταν ο Ήλιος δεν δύει για εβδομάδες ή και μήνες, και πολική νύχτα, όταν δεν ανατέλλει. Στους ίδιους τους πόλους η καθεμία κρατά περίπου έξι μήνες. Όταν στην Αρκτική είναι μέρα, στην Ανταρκτική είναι νύχτα.

Η Ανταρκτική δεν έχει μόνιμους κατοίκους, μόνο επιστήμονες σε ερευνητικούς σταθμούς. Στην Αρκτική όμως ζουν άνθρωποι εδώ και χιλιάδες χρόνια. Οι Ινουίτ της Γροιλανδίας, του Καναδά και της Αλάσκας, που παλιότερα τους έλεγαν Εσκιμώους, ήταν κυνηγοί και ψαράδες. Από τη φώκια έπαιρναν κρέας, δέρμα για ρούχα και βάρκες, το καγιάκ, και λίπος για φως και ζέστη. Στα κυνήγια έφτιαχναν καταφύγια από κύβους χιονιού, τα ιγκλού. Στη βόρεια Σκανδιναβία και τη Ρωσία ζουν οι Σάμι, που τους έλεγαν παλιότερα Λάπωνες, με τα κοπάδια τους από ταράνδους. Σήμερα οι περισσότεροι ζουν σε σπίτια και πόλεις, με αυτοκίνητα για το χιόνι, αλλά κρατούν τη γλώσσα και τις παραδόσεις τους.

Πλαγιά με χαμηλή καφετιά και πρασινωπή βλάστηση και σκόρπιες πέτρες, όπου βόσκουν πέντε γκριζόλευκοι τάρανδοι.
Τάρανδοι στην τούνδρα του Σβάλμπαρντ, στον Αρκτικό Ωκεανό. Κανένα δέντρο, μόνο βρύα, λειχήνες και χόρτα κολλημένα στο έδαφος. Τέτοια βοσκοτόπια ψάχνουν οι τάρανδοι, και μαζί τους οι βοσκοί τους.Φωτογραφία: Andreas Weith · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Το τροπικό δάσος

Γύρω από τον Ισημερινό, στον Αμαζόνιο, στην κεντρική Αφρική και στη νοτιοανατολική Ασία, απλώνονται τα τροπικά δάση. Η θερμοκρασία μένει όλο τον χρόνο ανάμεσα στους 2020 και τους 3030 βαθμούς, και βρέχει σχεδόν κάθε μέρα. Τα δέντρα φτάνουν τα 5050 μέτρα και δεν ρίχνουν ποτέ τα φύλλα τους. Το φύλλωμά τους είναι τόσο πυκνό που στο έδαφος φτάνει ελάχιστο φως. Εδώ ζουν περισσότερα είδη φυτών και ζώων από οπουδήποτε αλλού.

Εδώ δεν δυσκολεύει τον άνθρωπο το κλίμα αλλά η ίδια η βλάστηση: είναι δύσκολο να ανοίξεις δρόμο ή χωράφι. Στο δάσος της κεντρικής Αφρικής ζουν μικρές ομάδες κυνηγών και συλλεκτών, όπως οι Μπάκα και οι Μπούτι. Κυνηγούν, μαζεύουν καρπούς, ρίζες και μέλι, χτίζουν καλύβες από κλαδιά και φύλλα, και παίρνουν από το δάσος μόνο όσα χρειάζονται. Άλλοι λαοί είναι γεωργοί. Το χώμα του τροπικού δάσους είναι φτωχό, γι' αυτό κόβουν και καίνε ένα κομμάτι δάσους, το καλλιεργούν για λίγα χρόνια με μανιόκα, καλαμπόκι και μπανάνες, και μετά μετακινούνται σε άλλο.

Οι εύκρατες περιοχές

Ανάμεσα στους τροπικούς και τους πολικούς κύκλους απλώνονται οι εύκρατες ζώνες, με τέσσερις εποχές, ούτε πολύ ζεστό ούτε πολύ κρύο κλίμα, και αρκετή βροχή. Εκεί ζει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Γης. Οι συνθήκες βοηθούν τη γεωργία και την κτηνοτροφία, το χτίσιμο πόλεων και δρόμων, το εμπόριο. Η Ελλάδα είναι στο νότιο άκρο της βόρειας εύκρατης ζώνης.

Τέσσερις πόλεις, τέσσερις ζώνες

Διάλεξε πόλη. Κοίτα τη θερμοκρασία: αλλάζει πολύ ή μένει ίδια όλο τον χρόνο; Κοίτα τη βροχή: πέφτει πολλή, λίγη ή σχεδόν καθόλου; Μέσοι όροι πολλών ετών, στρογγυλεμένοι.

  • Θερμοκρασία (°C)
  • Βροχή (mm)
  • Ξηροί μήνες (βροχή < 2 × θερμοκρασία)
Τα νούμερα μήνα προς μήνα
Αθήνα
ΑθήναΘερμοκρασία (°C)Βροχή (mm)Ξηροί μήνες (βροχή < 2 × θερμοκρασία)
Ιαν1056
Φεβ1144
Μάρ1346
Απρ1728✓
Μάι2221✓
Ιούν2712✓
Ιούλ2911✓
Αύγ295✓
Σεπ2526✓
Οκτ2039✓
Νοέ1671
Δεκ1276

Πού ζει κάποιος έτσι;

Για κάθε κάρτα σκέψου: τι κλίμα και τι βλάστηση χρειάζεται αυτός ο τρόπος ζωής;

Αυτός ζει σε…

Χτίζει καλύβα από κλαδιά και φαρδιά φύλλα, κάτω από δέντρα 50 μέτρων

0 από 8

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί οι νομάδες της ερήμου φορούν φαρδιά, μακριά ρούχα, αντί για κοντομάνικα, μέσα στη ζέστη;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Μια πόλη έχει θερμοκρασία από 27 ως 29 βαθμούς κάθε μήνα και πάνω από 100 mm βροχή κάθε μήνα. Σε ποια περιοχή βρίσκεται;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Περίπου πόσες γλώσσες μιλιούνται σήμερα στον κόσμο;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποια είναι η μεγαλύτερη θερμή έρημος της Γης, και σε ποια ήπειρο βρίσκεται;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να αναφέρεις ότι οι άνθρωποι μιλούν χιλιάδες γλώσσες και πιστεύουν σε διαφορετικές θρησκείες, και να εξηγείς τι είναι η ανεξιθρησκία.
  • Να περιγράφεις πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο, στις πολικές περιοχές και στο τροπικό δάσος, και πώς προσαρμόζονται στις συνθήκες.
  • Να εξηγείς γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις εύκρατες περιοχές.
  • Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις σε ποια ζώνη ανήκει.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;