Η ζωή στις ζώνες της Γης
Γλώσσες και θρησκείες, και πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο, στους πόλους, στο τροπικό δάσος και στις εύκρατες χώρες.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 5 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να αναφέρεις ότι οι άνθρωποι μιλούν χιλιάδες γλώσσες και πιστεύουν σε διαφορετικές θρησκείες, και να εξηγείς τι είναι η ανεξιθρησκία.
- Να περιγράφεις πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο, στις πολικές περιοχές και στο τροπικό δάσος, και πώς προσαρμόζονται στις συνθήκες.
- Να εξηγείς γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις εύκρατες περιοχές.
- Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις σε ποια ζώνη ανήκει.
Οκτώ δισεκατομμύρια, χιλιάδες γλώσσες
Στη Γη ζουν σήμερα πάνω από οκτώ δισεκατομμύρια άνθρωποι. Όλοι έχουν την ίδια ανάγκη: να πουν στους άλλους τι σκέφτονται, τι θέλουν, τι νιώθουν. Γι' αυτό κάθε ομάδα ανθρώπων ανέπτυξε μια γλώσσα. Με τη γλώσσα συνεννοούμαστε, μαθαίνουμε, γράφουμε τραγούδια και βιβλία, και περνάμε τη γνώση στα παιδιά μας.
Οι γλώσσες του κόσμου είναι περίπου επτά χιλιάδες. Κάποιες τις μιλούν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι, όπως τα κινεζικά, τα αγγλικά, τα ισπανικά, τα χίντι της Ινδίας και τα αραβικά. Άλλες τις μιλούν μόνο μερικές εκατοντάδες, σε ένα νησί ή σε μια κοιλάδα, και πολλές κινδυνεύουν να χαθούν. Για να συνεννοούνται λαοί με διαφορετικές γλώσσες, χρησιμοποιούν συχνά μια κοινή: σήμερα συνήθως τα αγγλικά, όπως στην αρχαιότητα, γύρω από τη Μεσόγειο, χρησιμοποιούσαν τα ελληνικά.
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν επίσης σε μια θρησκεία. Οι πιο διαδεδομένες είναι ο χριστιανισμός, ο ισλαμισμός, ο ινδουισμός και ο βουδισμός. Άλλες, όπως ο ιουδαϊσμός, έχουν λιγότερους πιστούς αλλά πολύ μεγάλη ιστορία. Υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι που δεν πιστεύουν σε καμία θρησκεία.
Η θρησκεία ενός λαού φαίνεται σε πολλά: στις γιορτές, στο φαγητό, στα κτίρια, στην τέχνη, στα έθιμα. Οι θρησκείες έδωσαν στον κόσμο ναούς, μουσική, ζωγραφική, και κράτησαν σε μοναστήρια αρχαία βιβλία που αλλιώς θα είχαν χαθεί. Στην ιστορία όμως υπήρξαν και πόλεμοι και διωγμοί στο όνομα της θρησκείας.
Τέσσερις τόποι, τέσσερις τρόποι ζωής
Ο τρόπος που ζουν οι άνθρωποι εξαρτάται πολύ από το κλίμα και τη βλάστηση του τόπου τους, που γνώρισες στην ενότητα Οι κλιματικές ζώνες του πλανήτη. Δες τέσσερα πολύ διαφορετικά μέρη.
Η έρημος
Οι έρημοι καλύπτουν περίπου το ένα τρίτο της στεριάς και υπάρχουν σε όλες τις ηπείρους. Η μεγαλύτερη θερμή έρημος είναι η Σαχάρα, στη βόρεια Αφρική. Βροχή πέφτει ελάχιστη, και η θερμοκρασία αλλάζει πάρα πολύ μέσα στην ίδια μέρα: το μεσημέρι ο αέρας ξεπερνά συχνά τους βαθμούς και η άμμος καίει ακόμα περισσότερο, ενώ τη νύχτα μπορεί να πέσει κοντά στο μηδέν.
Η ζωή μαζεύεται στις οάσεις, τα σημεία όπου υπάρχει νερό από υπόγειες πηγές. Εκεί φυτρώνει η χουρμαδιά, που απλώνει ρίζες σε μεγάλο βάθος για να βρει υγρασία. Από αυτήν οι κάτοικοι παίρνουν καρπούς, φύλλα και ξύλο. Οι νομάδες κτηνοτρόφοι, όπως οι Βεδουίνοι και οι Τουαρέγκ, μετακινούνται με τα κοπάδια τους από βοσκοτόπι σε βοσκοτόπι, με καμήλες και κατσίκες. Φορούν φαρδιά, μακριά ρούχα και καλύπτουν το κεφάλι, για να προστατεύονται από τον ήλιο και την άμμο.
Σήμερα ο τρόπος ζωής αλλάζει. Στη Σαχάρα βρέθηκαν πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και πολλοί έγιναν εργάτες στις πετρελαιοπηγές. Τα καραβάνια με τις καμήλες έδωσαν τη θέση τους σε δρόμους και αυτοκίνητα.
Οι πολικές περιοχές
Πέρα από τους πολικούς κύκλους οι ακτίνες του Ήλιου πέφτουν πολύ πλάγια, και η θερμοκρασία πέφτει συχνά κάτω από τους βαθμούς. Ένα παράξενο φαινόμενο: κοντά στους πόλους υπάρχει πολική ημέρα, όταν ο Ήλιος δεν δύει για εβδομάδες ή και μήνες, και πολική νύχτα, όταν δεν ανατέλλει. Στους ίδιους τους πόλους η καθεμία κρατά περίπου έξι μήνες. Όταν στην Αρκτική είναι μέρα, στην Ανταρκτική είναι νύχτα.
Η Ανταρκτική δεν έχει μόνιμους κατοίκους, μόνο επιστήμονες σε ερευνητικούς σταθμούς. Στην Αρκτική όμως ζουν άνθρωποι εδώ και χιλιάδες χρόνια. Οι Ινουίτ της Γροιλανδίας, του Καναδά και της Αλάσκας, που παλιότερα τους έλεγαν Εσκιμώους, ήταν κυνηγοί και ψαράδες. Από τη φώκια έπαιρναν κρέας, δέρμα για ρούχα και βάρκες, το καγιάκ, και λίπος για φως και ζέστη. Στα κυνήγια έφτιαχναν καταφύγια από κύβους χιονιού, τα ιγκλού. Στη βόρεια Σκανδιναβία και τη Ρωσία ζουν οι Σάμι, που τους έλεγαν παλιότερα Λάπωνες, με τα κοπάδια τους από ταράνδους. Σήμερα οι περισσότεροι ζουν σε σπίτια και πόλεις, με αυτοκίνητα για το χιόνι, αλλά κρατούν τη γλώσσα και τις παραδόσεις τους.

Το τροπικό δάσος
Γύρω από τον Ισημερινό, στον Αμαζόνιο, στην κεντρική Αφρική και στη νοτιοανατολική Ασία, απλώνονται τα τροπικά δάση. Η θερμοκρασία μένει όλο τον χρόνο ανάμεσα στους και τους βαθμούς, και βρέχει σχεδόν κάθε μέρα. Τα δέντρα φτάνουν τα μέτρα και δεν ρίχνουν ποτέ τα φύλλα τους. Το φύλλωμά τους είναι τόσο πυκνό που στο έδαφος φτάνει ελάχιστο φως. Εδώ ζουν περισσότερα είδη φυτών και ζώων από οπουδήποτε αλλού.
Εδώ δεν δυσκολεύει τον άνθρωπο το κλίμα αλλά η ίδια η βλάστηση: είναι δύσκολο να ανοίξεις δρόμο ή χωράφι. Στο δάσος της κεντρικής Αφρικής ζουν μικρές ομάδες κυνηγών και συλλεκτών, όπως οι Μπάκα και οι Μπούτι. Κυνηγούν, μαζεύουν καρπούς, ρίζες και μέλι, χτίζουν καλύβες από κλαδιά και φύλλα, και παίρνουν από το δάσος μόνο όσα χρειάζονται. Άλλοι λαοί είναι γεωργοί. Το χώμα του τροπικού δάσους είναι φτωχό, γι' αυτό κόβουν και καίνε ένα κομμάτι δάσους, το καλλιεργούν για λίγα χρόνια με μανιόκα, καλαμπόκι και μπανάνες, και μετά μετακινούνται σε άλλο.
Οι εύκρατες περιοχές
Ανάμεσα στους τροπικούς και τους πολικούς κύκλους απλώνονται οι εύκρατες ζώνες, με τέσσερις εποχές, ούτε πολύ ζεστό ούτε πολύ κρύο κλίμα, και αρκετή βροχή. Εκεί ζει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Γης. Οι συνθήκες βοηθούν τη γεωργία και την κτηνοτροφία, το χτίσιμο πόλεων και δρόμων, το εμπόριο. Η Ελλάδα είναι στο νότιο άκρο της βόρειας εύκρατης ζώνης.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί οι νομάδες της ερήμου φορούν φαρδιά, μακριά ρούχα, αντί για κοντομάνικα, μέσα στη ζέστη;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Στην έρημο ο ήλιος καίει πολύ, και δεν υπάρχουν δέντρα για σκιά. Ο γυμνός ώμος ή το γυμνό κεφάλι καίγεται γρήγορα.
Τα φαρδιά ρούχα σκεπάζουν το δέρμα και κρατούν από κάτω ένα στρώμα αέρα, που κυκλοφορεί και δροσίζει. Τα ανοιχτά χρώματα απορροφούν λιγότερη ζέστη.
Καλύπτουν και το πρόσωπο από την άμμο που σηκώνει ο άνεμος, και ζεσταίνουν τη νύχτα, όταν η θερμοκρασία πέφτει απότομα.
Είναι μια προσαρμογή στις συνθήκες της ερήμου, την ίδια ιδέα που είδες και στα ζώα: κάθε τρόπος ζωής ταιριάζει στον τόπο του.
Παράδειγμα 2
Μια πόλη έχει θερμοκρασία από 27 ως 29 βαθμούς κάθε μήνα και πάνω από 100 mm βροχή κάθε μήνα. Σε ποια περιοχή βρίσκεται;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η θερμοκρασία σχεδόν δεν αλλάζει όλο τον χρόνο και είναι πάντα υψηλή. Άρα δεν έχει ούτε χειμώνα ούτε εποχές σαν τις δικές μας.
Βρέχει πολύ κάθε μήνα. Δεν είναι έρημος, ούτε πολική περιοχή.
Μόνιμη ζέστη και μόνιμη βροχή είναι τα σημάδια της τροπικής ζώνης, κοντά στον Ισημερινό, όπου μεγαλώνουν τα τροπικά δάση.
Είναι η Σιγκαπούρη, σχεδόν πάνω στον Ισημερινό. Δοκίμασέ την στο κλιματικό διάγραμμα πιο πάνω.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποια είναι η μεγαλύτερη θερμή έρημος της Γης, και σε ποια ήπειρο βρίσκεται;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να αναφέρεις ότι οι άνθρωποι μιλούν χιλιάδες γλώσσες και πιστεύουν σε διαφορετικές θρησκείες, και να εξηγείς τι είναι η ανεξιθρησκία.
- Να περιγράφεις πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο, στις πολικές περιοχές και στο τροπικό δάσος, και πώς προσαρμόζονται στις συνθήκες.
- Να εξηγείς γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις εύκρατες περιοχές.
- Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις σε ποια ζώνη ανήκει.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.