Ο πλανήτης υπό πίεση
Κλιματική αλλαγή, ερημοποίηση, θάλασσες με πλαστικό.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς το φαινόμενο του θερμοκηπίου και γιατί εντείνεται.
- Να συνδέεις την κλιματική αλλαγή με συγκεκριμένες συνέπειες.
- Να αναγνωρίζεις την ερημοποίηση και τη ρύπανση των θαλασσών.
- Να ξεχωρίζεις ατομικές δράσεις από συλλογικές αποφάσεις.
Το θερμοκήπιο δεν είναι ο εχθρός
Ο ήλιος ζεσταίνει το έδαφος, και το έδαφος στέλνει θερμότητα πίσω προς το διάστημα. Η ατμόσφαιρα κρατάει ένα μέρος της. Χωρίς αυτό το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η μέση θερμοκρασία της Γης θα ήταν γύρω στους βαθμούς: ένας παγωμένος πλανήτης.
Το πρόβλημα δεν είναι το φαινόμενο. Είναι ότι το ενισχύσαμε.
Καίγοντας κάρβουνο, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, προσθέσαμε στην ατμόσφαιρα τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα. Η κουβέρτα έγινε πιο χοντρή, και ο πλανήτης ζεσταίνεται: από την εποχή πριν τη βιομηχανία, η μέση θερμοκρασία της Γης έχει ανέβει ήδη κατά περίπου βαθμούς.
Στο «Σήμερα» το μοντέλο από κάτω δείχνει δύο θερμοκρασίες: αυτή που έχουμε μετρήσει ως τώρα, και μια λίγο ψηλότερη, πού θα καταλήξει η θερμοκρασία όταν προλάβουν να ζεσταθούν και οι ωκεανοί, που αργούν.
Τρία προβλήματα που ήδη βλέπουμε
| Πρόβλημα | Τι συμβαίνει | Πού φαίνεται |
|---|---|---|
| Κλιματική αλλαγή | άνοδος θερμοκρασίας και στάθμης | παντού |
| Ερημοποίηση | το γόνιμο χώμα χάνεται και γίνεται άγονο | νότια Ευρώπη, βόρεια Αφρική |
| Ρύπανση θαλασσών | πλαστικά και μικροπλαστικά στην τροφική αλυσίδα | κάθε ωκεανός |

Η ερημοποίηση αφορά άμεσα την Ελλάδα: ξηρασία, υπερβόσκηση, πυρκαγιές και εντατική καλλιέργεια αφαιρούν το λεπτό στρώμα γόνιμου χώματος, που χρειάζεται αιώνες για να ξαναδημιουργηθεί.
Ποιος κάνει τι
Υπάρχουν πράγματα που αποφασίζει ένα νοικοκυριό και πράγματα που αποφασίζουν κράτη:
| Ατομικά | Συλλογικά |
|---|---|
| μετακίνηση με τα πόδια, ποδήλατο, λεωφορείο | ηλεκτρικό ρεύμα από ανανεώσιμες πηγές |
| λιγότερη σπατάλη τροφίμων και ρεύματος | δημόσιες συγκοινωνίες και σιδηρόδρομος |
| ανακύκλωση και λιγότερα πλαστικά | κανόνες για βιομηχανία και μεταφορές |
Και τα δύο χρειάζονται. Οι ατομικές πράξεις από μόνες τους δεν αρκούν, αλλά χωρίς αυτές δεν αλλάζει ούτε η συλλογική απόφαση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί το λιώσιμο των πάγων ανεβάζει τη στάθμη της θάλασσας άνισα;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο πάγος που επιπλέει, όπως στον Αρκτικό, έχει ήδη εκτοπίσει νερό. Λιώνοντας, δεν ανεβάζει αισθητά τη στάθμη.
Ο πάγος που βρίσκεται πάνω σε στεριά, όπως στη Γροιλανδία και την Ανταρκτική, προσθέτει νέο νερό στους ωκεανούς.
Υπάρχει και δεύτερη αιτία: το νερό, όταν ζεσταίνεται, διαστέλλεται. Ίδια ποσότητα, περισσότερος όγκος.
Γι' αυτό οι επιστήμονες παρακολουθούν κυρίως τους ηπειρωτικούς πάγους — και γι' αυτό κινδυνεύουν πρώτα τα χαμηλά παράκτια μέρη.
Παράδειγμα 2
Ένα πλαστικό μπουκάλι καταλήγει στη θάλασσα. Τι διαδρομή κάνει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο ήλιος και τα κύματα το διασπούν σε όλο και μικρότερα κομμάτια: μικροπλαστικά.
Τα μικροπλαστικά μοιάζουν με τροφή για μικρούς θαλάσσιους οργανισμούς, που τα καταπίνουν.
Αυτούς τους τρώνε μεγαλύτερα ψάρια, και τα ψάρια καταλήγουν στο πιάτο.
Το πλαστικό δεν εξαφανίστηκε ποτέ. Άλλαξε μόνο μέγεθος και διεύθυνση — και γύρισε πίσω.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 7
Ασκήσεις
Περίπου πόση θα ήταν η μέση θερμοκρασία της Γης χωρίς το φαινόμενο του θερμοκηπίου;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς το φαινόμενο του θερμοκηπίου και γιατί εντείνεται.
- Να συνδέεις την κλιματική αλλαγή με συγκεκριμένες συνέπειες.
- Να αναγνωρίζεις την ερημοποίηση και τη ρύπανση των θαλασσών.
- Να ξεχωρίζεις ατομικές δράσεις από συλλογικές αποφάσεις.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.