Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δικαιώματα και υποχρεώσεις του πολίτη

Τι σου εγγυάται το Σύνταγμα, τι σου ζητά, και γιατί και το έργο ενός δημιουργού έχει δικαιώματα.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τα ατομικά, τα κοινωνικά και τα πολιτικά δικαιώματα που κατοχυρώνει το Σύνταγμα, με ένα παράδειγμα για το καθένα.
  2. Να εξηγείς ποια δικαιώματα έχει κάθε άνθρωπος που ζει στην Ελλάδα και ποια μόνο οι Έλληνες πολίτες.
  3. Να αναφέρεις τις βασικές υποχρεώσεις του πολίτη και να εξηγείς γιατί τα δικαιώματα του ενός σταματούν εκεί που αρχίζουν του άλλου.
  4. Να εξηγείς γιατί και το έργο ενός δημιουργού έχει δικαιώματα, και πώς τα σέβεσαι σε μια σχολική εργασία.

Τι σου εγγυάται το Σύνταγμα

Μπορείς να πεις τη γνώμη σου χωρίς να φοβάσαι. Πηγαίνεις σε σχολείο χωρίς να πληρώνεις. Αν αρρωστήσεις, υπάρχει νοσοκομείο. Όταν μεγαλώσεις, θα ψηφίζεις ποιος θα κυβερνήσει. Όλα αυτά δεν είναι χάρη που σου κάνει κάποιος. Είναι δικαιώματα, και τα κατοχυρώνει ο ανώτατος νόμος της χώρας, το Σύνταγμα.

Τα δικαιώματα που γράφει το Σύνταγμα χωρίζονται σε τρεις μεγάλες ομάδες:

ΟμάδαΤι προστατεύειΠαραδείγματα από το Σύνταγμα
Ατομικάτην ελευθερία του καθενός, απέναντι και στο ίδιο το κράτοςισότητα (άρθρο 4), ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (5), θρησκευτική ελευθερία (13), ελευθερία της έκφρασης (14), άσυλο της κατοικίας (9)
Κοινωνικάόσα πρέπει να προσφέρει το κράτος για μια αξιοπρεπή ζωήδωρεάν παιδεία (16), φροντίδα της υγείας (21), δικαίωμα στην εργασία (22), προστασία του περιβάλλοντος (24)
Πολιτικάτη συμμετοχή στη διακυβέρνηση της χώραςψήφος στις εκλογές (51), υποψηφιότητα, διορισμός σε δημόσιες θέσεις

Η διαφορά των δύο πρώτων είναι σημαντική. Τα ατομικά δικαιώματα ζητούν από το κράτος να μην ανακατευτεί: να μη σε φυλακίσει χωρίς δίκη, να μη λογοκρίνει τι γράφεις, να μη μπει στο σπίτι σου χωρίς άδεια δικαστή. Τα κοινωνικά του ζητούν να κάνει κάτι: σχολεία, νοσοκομεία, βοήθεια σε όποιον μένει χωρίς δουλειά.

Ατομικό, κοινωνικό ή πολιτικό;

Για κάθε κάρτα ρώτα: προστατεύει την ελευθερία μου, μου προσφέρει κάτι το κράτος, ή συμμετέχω στη διακυβέρνηση;

Αυτό είναι δικαίωμα…

Να γράφεις σε μια εφημερίδα τη γνώμη σου

0 από 8

Τι σου ζητά

Ένα κράτος δεν λειτουργεί μόνο με δικαιώματα. Τα σχολεία και τα νοσοκομεία χρειάζονται χρήματα, οι νόμοι χρειάζονται ανθρώπους που τους τηρούν, η δημοκρατία χρειάζεται πολίτες που τη νοιάζονται. Γι' αυτό το Σύνταγμα γράφει και υποχρεώσεις:

  • να τηρείς το Σύνταγμα και τους νόμους (άρθρο 120),
  • να πληρώνεις φόρους, ο καθένας ανάλογα με όσα μπορεί (άρθρο 4 §5): από εκεί έρχονται τα χρήματα για τα δημόσια σχολεία και νοσοκομεία,
  • να ψηφίζεις: στην Ελλάδα η ψήφος δεν είναι μόνο δικαίωμα, είναι και υποχρέωση (άρθρο 51 §5),
  • να υπερασπίζεσαι την πατρίδα, με τη στρατιωτική θητεία (άρθρο 4 §6),
  • να πηγαίνεις στο σχολείο: τα χρόνια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης δεν μπορούν να είναι λιγότερα από εννέα (άρθρο 16 §3),
  • να δείχνεις αλληλεγγύη, όταν η κοινωνία το χρειάζεται: σε έναν σεισμό, σε μια πυρκαγιά, σε μια κρίση (άρθρο 25 §4),
  • να υπερασπίζεσαι τη δημοκρατία, αν κάποιος προσπαθήσει να την καταργήσει με τη βία (άρθρο 120).

Η χειρότερη παραβίαση της ισότητας είναι ο ρατσισμός: να θεωρεί κανείς κάποιους ανθρώπους κατώτερους, για την καταγωγή, το χρώμα, τη γλώσσα ή τη θρησκεία τους. Στην Ελλάδα ο ρατσισμός δεν είναι μόνο άδικος· τιμωρείται και από τον νόμο.

Και το έργο ενός δημιουργού έχει δικαιώματα

Υπάρχουν δικαιώματα που δεν γράφονται στο Σύνταγμα, αλλά σε νόμους. Ένα από αυτά είναι το πνευματικό δικαίωμα. Ένα τραγούδι, ένα βιβλίο, μια ζωγραφιά, μια φωτογραφία ή ένα βιντεοπαιχνίδι ανήκουν σε αυτόν που τα δημιούργησε, όπως ένα σπίτι ανήκει σε αυτόν που το έχτισε.

Γιατί; Γιατί ο δημιουργός ξόδεψε χρόνο, κόπο και ταλέντο, και συχνά ζει από τη δουλειά του. Αν όλοι αντέγραφαν ελεύθερα τα έργα του, δεν θα μπορούσε να συνεχίσει. Ο νόμος του δίνει δύο είδη δικαιωμάτων:

  • να αποφασίζει ποιος θα αντιγράψει, θα δείξει ή θα πουλήσει το έργο του,
  • να γράφεται πάντα το όνομά του στο έργο, και κανείς να μην το αλλοιώνει, ακόμα κι όταν το έχει πουλήσει.

Περισσότερα για το πόσο κρατούν αυτά τα δικαιώματα και πότε ένα έργο γίνεται κοινό κτήμα θα βρεις στην ενότητα Ενημέρωση, ΜΜΕ και ψευδείς ειδήσεις.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Η Σοφία, 16 χρονών, μένει στην Αθήνα και έχει γαλλική ιθαγένεια. Ο αδερφός της, 19 χρονών, έχει ελληνική. Ποια δικαιώματα έχει ο καθένας στις βουλευτικές εκλογές;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Για μια εργασία βρίσκεις στο διαδίκτυο μια ωραία φωτογραφία του Ολύμπου. Μπορείς να τη βάλεις στην εργασία σου;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο από αυτά είναι κοινωνικό δικαίωμα;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Σε ποιες τρεις ομάδες χωρίζονται τα δικαιώματα που κατοχυρώνει το Σύνταγμα;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τα ατομικά, τα κοινωνικά και τα πολιτικά δικαιώματα που κατοχυρώνει το Σύνταγμα, με ένα παράδειγμα για το καθένα.
  • Να εξηγείς ποια δικαιώματα έχει κάθε άνθρωπος που ζει στην Ελλάδα και ποια μόνο οι Έλληνες πολίτες.
  • Να αναφέρεις τις βασικές υποχρεώσεις του πολίτη και να εξηγείς γιατί τα δικαιώματα του ενός σταματούν εκεί που αρχίζουν του άλλου.
  • Να εξηγείς γιατί και το έργο ενός δημιουργού έχει δικαιώματα, και πώς τα σέβεσαι σε μια σχολική εργασία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;