Ενημέρωση, ΜΜΕ και ψευδείς ειδήσεις
Πώς ξεχωρίζεις την είδηση από τη γνώμη και από το ψέμα, και τι είναι πνευματικό δικαίωμα.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις το γεγονός από τη γνώμη και από τη διαφήμιση.
- Να ελέγχεις μια είδηση πριν την πιστέψεις ή τη μοιραστείς.
- Να ξέρεις τι λέει το Σύνταγμα για την ελευθερία του τύπου και την πληροφόρηση.
- Να εξηγείς με απλά λόγια τι είναι το πνευματικό δικαίωμα.
Από πού μαθαίνεις τι γίνεται
Για ό,τι συμβαίνει μακριά σου, μαθαίνεις από κάποιον που σου το λέει: μια εφημερίδα, ένα ραδιόφωνο, την τηλεόραση, μια ιστοσελίδα, ένα βίντεο στο κινητό. Αυτά λέγονται μέσα μαζικής ενημέρωσης (ΜΜΕ), γιατί φτάνουν σε πολλούς ανθρώπους μαζί.
Σε μια δημοκρατία η ενημέρωση είναι πολύ σημαντική. Οι πολίτες ψηφίζουν και αποφασίζουν. Αν ξέρουν λάθος πράγματα, θα αποφασίσουν λάθος.
Γι' αυτό το Σύνταγμα προστατεύει την ενημέρωση:
- Άρθρο 14: «Ο τύπος είναι ελεύθερος. Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.»
- Άρθρο 5Α: «Καθένας έχει δικαίωμα στην πληροφόρηση, όπως νόμος ορίζει.»
- Άρθρο 15: το ραδιόφωνο και η τηλεόραση ελέγχονται από το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, μια ανεξάρτητη αρχή.
Γεγονός, γνώμη, διαφήμιση
Ένα κείμενο μπορεί να σου δίνει τρία πολύ διαφορετικά πράγματα:
| Είδος | Τι είναι | Πώς το αναγνωρίζεις |
|---|---|---|
| Γεγονός | κάτι που συνέβη και μπορεί να ελεγχθεί | αριθμοί, ημερομηνίες, ονόματα, πηγή |
| Γνώμη | τι σκέφτεται κάποιος για ένα γεγονός | «νομίζω», «το καλύτερο», «απαράδεκτο» |
| Διαφήμιση | κάποιος πληρώνει για να σου πουλήσει κάτι | σήμα, τιμή, «αγόρασε τώρα» |
Η γνώμη δεν είναι κάτι κακό. Μια καλή εφημερίδα έχει και ειδήσεις και άρθρα γνώμης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η γνώμη σου παρουσιάζεται σαν να ήταν γεγονός.
Ψευδείς ειδήσεις
Ψευδής είδηση (στα αγγλικά fake news) είναι μια πληροφορία που είναι ψέματα, αλλά παρουσιάζεται σαν πραγματική είδηση. Κάποιοι τη φτιάχνουν για να κερδίσουν χρήματα από τα «κλικ», άλλοι για να επηρεάσουν τι πιστεύει ο κόσμος, άλλοι για πλάκα. Και μετά τη μοιράζονται άνθρωποι που απλώς την πίστεψαν.
Το πνευματικό δικαίωμα
Όταν κάποιος γράφει ένα βιβλίο, ζωγραφίζει, φωτογραφίζει ή φτιάχνει ένα τραγούδι, το έργο είναι δικό του. Αυτό λέγεται πνευματική ιδιοκτησία, και στην Ελλάδα την προστατεύει ο νόμος 2121/1993.
Τρία πράγματα αξίζει να ξέρεις:
- Η προστασία ισχύει αυτόματα, από τη στιγμή που φτιάχνεται το έργο. Δεν χρειάζεται καμία δήλωση ή εγγραφή.
- Διαρκεί όσο ζει ο δημιουργός και 70 χρόνια μετά τον θάνατό του. Μετά, το έργο γίνεται κοινό κτήμα και το χρησιμοποιεί ελεύθερα όποιος θέλει.
- Για να αντιγράψεις, να ανεβάσεις ή να πουλήσεις το έργο κάποιου άλλου, χρειάζεσαι την άδειά του. Δεν έχει σημασία αν κερδίζεις χρήματα ή όχι.
Μπορείς όμως να παραθέσεις ένα μικρό κομμάτι σε μια εργασία, για να το σχολιάσεις, γράφοντας ποιος το έγραψε και πού. Αυτό δεν είναι κλοπή. Είναι σωστή αναφορά.
Ας το σκεφτούμε μαζί
Παράδειγμα 1
Στην ομάδα της τάξης έρχεται μήνυμα: «ΕΠΕΙΓΟΝ! Από αύριο τα σχολεία κλείνουν για έναν μήνα. Στείλ' το σε όλους!» Δεν έχει υπογραφή ούτε σύνδεσμο. Τι κάνεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Για μια εργασία, θέλεις να βάλεις μια φωτογραφία που βρήκες στο διαδίκτυο και δύο στίχους από ένα τραγούδι. Πώς το κάνεις σωστά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις το γεγονός από τη γνώμη και από τη διαφήμιση.
- Να ελέγχεις μια είδηση πριν την πιστέψεις ή τη μοιραστείς.
- Να ξέρεις τι λέει το Σύνταγμα για την ελευθερία του τύπου και την πληροφόρηση.
- Να εξηγείς με απλά λόγια τι είναι το πνευματικό δικαίωμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.