Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το Σύνταγμα

Ο ανώτατος νόμος της χώρας: τι λέει για το κράτος και για τον πολίτη.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς γιατί το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος της χώρας.
  2. Να ξέρεις πότε ψηφίστηκε το Σύνταγμα που ισχύει και από ποια μέρη αποτελείται.
  3. Να περιγράφεις πώς αναθεωρείται και ποια άρθρα δεν αλλάζουν ποτέ.
  4. Να διαβάζεις ένα σύντομο άρθρο του Συντάγματος και να λες τι σημαίνει.

Ο νόμος πάνω από τους νόμους

Η Βουλή ψηφίζει κάθε χρόνο δεκάδες νόμους: για τα σχολεία, για τους φόρους, για τους δρόμους. Υπάρχει όμως ένας νόμος που στέκεται πάνω από όλους τους άλλους: το Σύνταγμα.

Το Σύνταγμα λέει δύο μεγάλα πράγματα:

  • πώς οργανώνεται το κράτος: ποιος ψηφίζει τους νόμους, ποιος κυβερνά, ποιος δικάζει·
  • ποια δικαιώματα έχει ο καθένας και ποιες υποχρεώσεις.

Κάθε νόμος πρέπει να συμφωνεί με το Σύνταγμα. Αν ένας νόμος το παραβιάζει, τα δικαστήρια δεν τον εφαρμόζουν. Το λέει το ίδιο το Σύνταγμα, στο άρθρο 93: «Τα δικαστήρια υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο που το περιεχόμενό του είναι αντίθετο προς το Σύνταγμα».

Το Σύνταγμα του 1975

Η Ελλάδα έχει αλλάξει πολλά συντάγματα στην ιστορία της. Αυτό που ισχύει σήμερα ψηφίστηκε μετά την πτώση της δικτατορίας και ισχύει από τις 11 Ιουνίου 1975.

Από τότε έχει αναθεωρηθεί τέσσερις φορές: το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019. Σε κάθε αναθεώρηση άλλαξαν μερικά άρθρα. Το Σύνταγμα όμως έμεινε το ίδιο.

Τα άρθρα του είναι 120 και χωρίζονται σε τέσσερα μέρη:

ΜέροςΤι περιέχειΠαράδειγμα
ΠρώτοΒασικές διατάξειςΆρθρο 1: η μορφή του πολιτεύματος
ΔεύτεροΑτομικά και κοινωνικά δικαιώματαΆρθρο 16: η παιδεία
ΤρίτοΟργάνωση και λειτουργίες της ΠολιτείαςΒουλή, Κυβέρνηση, δικαστήρια
ΤέταρτοΕιδικές, τελικές και μεταβατικές διατάξειςΆρθρο 110: η αναθεώρηση

Πώς αλλάζει ένα άρθρο

Η διαδικασία έχει δύο στάδια, σε δύο διαφορετικές Βουλές, με εκλογές ανάμεσα:

  1. Τουλάχιστον 50 βουλευτές προτείνουν ποια άρθρα πρέπει να αλλάξουν.
  2. Η Βουλή ψηφίζει δύο φορές, με διαφορά τουλάχιστον ενός μήνα.
  3. Γίνονται εκλογές.
  4. Η επόμενη Βουλή αποφασίζει πώς θα γραφτούν τα άρθρα αυτά.

Και άλλος ένας κανόνας: νέα αναθεώρηση δεν γίνεται πριν περάσουν πέντε χρόνια από την προηγούμενη.

Οι πολίτες ψηφίζουν ανάμεσα στις δύο Βουλές. Έτσι έχουν λόγο και για τις αλλαγές στο Σύνταγμα.

Μια αίθουσα με μαρμάρινους τοίχους και ξύλινα έδρανα. Μπροστά, σειρές από μικρόφωνα· στη μέση, ένα ψηλό ξύλινο βήμα· αριστερά, η ελληνική και η ευρωπαϊκή σημαία.
Η αίθουσα της Ολομέλειας της Βουλής. Στη μέση είναι το βήμα, απ' όπου μιλούν οι βουλευτές, και πίσω του η έδρα του Προέδρου της Βουλής. Εδώ ψηφίζεται και κάθε αναθεώρηση του Συντάγματος.Φωτογραφία: Jebulon · CC0 · Wikimedia Commons

Μπορεί να αλλάξει με αναθεώρηση;

Κάθε κάρτα είναι μια διάταξη του Συντάγματος. Βάλε την εκεί που ανήκει, με βάση το άρθρο 110.

Πού ανήκει;

Ο τύπος είναι ελεύθερος και η λογοκρισία απαγορεύεται

0 από 8

Ποιος φυλάει το Σύνταγμα

Το τελευταίο άρθρο, το 120, δίνει την απάντηση: όλοι οι πολίτες. Ο σεβασμός στο Σύνταγμα είναι «θεμελιώδης υποχρέωση όλων των Ελλήνων». Και αν κάποιος προσπαθήσει να το καταργήσει με τη βία, οι πολίτες «δικαιούνται και υποχρεούνται» να αντισταθούν.

Τα κείμενα των άρθρων είναι δημόσια. Μπορείς να τα διαβάσεις όλα στον ιστότοπο της Βουλής, στο hellenicparliament.gr.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένας φανταστικός νόμος λέει ότι στα σχολεία μιας περιοχής δεν γίνονται δεκτά παιδιά άλλης θρησκείας. Τι θα γίνει, αν φτάσει η υπόθεση σε δικαστήριο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η Βουλή έχει 300 βουλευτές. Πόσοι χρειάζονται για να αποφασιστεί ότι ένα άρθρο πρέπει να αναθεωρηθεί;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι σημαίνει ότι το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ποια είναι η μορφή του πολιτεύματος της Ελλάδας, σύμφωνα με το άρθρο 1 του Συντάγματος;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς γιατί το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος της χώρας.
  • Να ξέρεις πότε ψηφίστηκε το Σύνταγμα που ισχύει και από ποια μέρη αποτελείται.
  • Να περιγράφεις πώς αναθεωρείται και ποια άρθρα δεν αλλάζουν ποτέ.
  • Να διαβάζεις ένα σύντομο άρθρο του Συντάγματος και να λες τι σημαίνει.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;