Νερό, θάλασσες, δάση και ζώα σε κίνδυνο
Γιατί το νερό λιγοστεύει, οι ακτές λερώνονται, τα δάση καίγονται και κάποια ζώα χάνονται, γιατί χρειαζόμαστε πράσινο στις πόλεις — και τι μπορούμε να κάνουμε.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, 5 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς γιατί το γλυκό νερό είναι λίγο και πώς να μην το σπαταλάς.
- Να αναφέρεις τι απειλεί τις θάλασσες και τις ακτές, και τι κάνουμε γι' αυτό.
- Να χωρίζεις τις αιτίες που καίγονται τα δάση σε λάθη, πράξεις επίτηδες και φυσικές αιτίες.
- Να εξηγείς γιατί χρειαζόμαστε πράσινο στις πόλεις και γιατί κάποια ζώα κινδυνεύουν να χαθούν.
Πολύτιμες σταγόνες
Η Γη είναι γεμάτη νερό, κι όμως το νερό λιγοστεύει. Πώς γίνεται;
Σχεδόν όλο το νερό της Γης είναι αλμυρό, στις θάλασσες και στους ωκεανούς. Από εκατό σταγόνες, μόνο περίπου τρεις είναι γλυκές, και οι περισσότερες από αυτές είναι παγωμένες στους πόλους. Αυτό που πίνουμε είναι ένα πολύ μικρό κομμάτι.
Κι εμείς το χρειαζόμαστε για πολλά: να πιούμε, να μαγειρέψουμε, να πλυθούμε, να ποτίσουμε, και για τα εργοστάσια, που χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες. Όσο μεγαλώνει ο πληθυσμός, τόσο περισσότερο γλυκό νερό ξοδεύουμε, και ένα μέρος του λερώνεται.
Γι' αυτό οι άνθρωποι φτιάχνουν φράγματα και τεχνητές λίμνες, όπως του Μαραθώνα και του Μόρνου, για να μαζεύουν νερό για τις πόλεις.
Καθαρές θάλασσες και ακτές
Οι ελληνικές ακτές είναι χιλιάδες χιλιόμετρα, και κάθε ακρογιάλι είναι ένα οικοσύστημα. Δύο πράγματα το απειλούν περισσότερο:
| Απειλή | Από πού έρχεται |
|---|---|
| Ρύπανση | εργοστάσια, υπόνομοι, πλοία, λιπάσματα από τα χωράφια, σκουπίδια από λουόμενους |
| Υπεραλιεία | πολύ ψάρεμα, που δεν αφήνει τα ψάρια να ξαναγεννήσουν |
Και ένα τρίτο: λιμάνια, σπίτια και ξενοδοχεία χτίζονται όλο και πιο κοντά στο κύμα, και παίρνουν τη θέση της φύσης.
Γιατί η ρύπανση δεν «χάνεται» στη θάλασσα; Ρίξε μια κουταλιά ζάχαρη σε ένα ποτήρι νερό: δεν τη βλέπεις πια, αλλά το νερό είναι γλυκό. Έτσι και πολλά δηλητήρια διαλύονται στη θάλασσα: δεν φαίνονται, αλλά είναι εκεί.
Λύσεις υπάρχουν: βιολογικός καθαρισμός των λυμάτων πριν φτάσουν στη θάλασσα, ψάρεμα με κανόνες, λιπάσματα που ρυπαίνουν λιγότερο, και κανένα σκουπίδι στην παραλία. Για τα σκουπίδια, την ανακύκλωση και τη ρύπανση του αέρα, δες και την ενότητα Προστασία του περιβάλλοντος.
Τα δάση σε κίνδυνο
Ένα δάσος είναι δέντρα, θάμνοι και άλλα φυτά μαζί, με πολλά ζώα να ζουν ανάμεσά τους: ένα ολόκληρο οικοσύστημα. Οι ρίζες των δέντρων κρατούν το χώμα και το νερό της βροχής, κι έτσι προλαβαίνουν τις πλημμύρες. Από το δάσος παίρνουμε ξύλο, ρετσίνι, μέλι, βότανα, καθαρό αέρα.
Τα δάση όμως λιγοστεύουν, κυρίως από τις πυρκαγιές. Οι αιτίες τους δεν είναι όλες ίδιες.
Ο Άκης δοκιμάζει
Διάλεξε μια αιτία και βρες σε ποια ομάδα ανήκει. Η διαφορά ανάμεσα στο «από λάθος» και στο «επίτηδες» μετράει πολύ.

Μετά τη φωτιά, το δάσος μπορεί να ξαναγεννηθεί, αν το αφήσουμε. Στο καμένο περπατάμε μόνο στα μονοπάτια για να μην πατάμε τα καινούργια φυτά, δεν κόβουμε νεαρά δέντρα, και βοηθάμε στην αναδάσωση, φυτεύοντας δέντρα του τόπου.
Πράσινο στις πόλεις
Στις πόλεις, τα πάρκα, τα άλση, οι κήποι και οι δεντροφυτεμένες πλατείες δεν είναι στολίδι. Τα φυτά βγάζουν οξυγόνο, που το χρειαζόμαστε για να αναπνέουμε, και βοηθούν να καθαρίζει ο αέρας από τα καυσαέρια. Τα δέντρα δίνουν σκιά και δροσιά το καλοκαίρι. Και ένα πάρκο είναι τόπος για παιχνίδι και ξεκούραση.
Γι' αυτό κρατάμε το πράσινο που υπάρχει και φυτεύουμε κι άλλο: στον δήμο, στην αυλή του σχολείου, ακόμα και στο μπαλκόνι.
Ζώα που κινδυνεύουν να χαθούν
Στην Ελλάδα κινδυνεύουν πολλά ζώα: η θαλάσσια χελώνα καρέτα-καρέτα, η μεσογειακή φώκια, η καφέ αρκούδα, ο λύκος, το τσακάλι, ο γύπας, η βίδρα, το κρι-κρι της Κρήτης.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για αυτά είναι ότι χάνουν το σπίτι τους, τον βιότοπό τους. Κάθε φορά που ανοίγει ένας δρόμος, χτίζεται ένα ξενοδοχείο στην παραλία ή στο βουνό, καίγεται ένα δάσος ή λερώνεται ένα ποτάμι, κάποια ζώα χάνουν το καταφύγιο και την τροφή τους. Για τον λύκο, δες και την ενότητα Σπονδυλωτά, ασπόνδυλα και τα ταξίδια των σπόρων.
Για να τα προστατέψουμε, προστατεύουμε τον τόπο όπου ζουν, απαγορεύουμε το κυνήγι τους και ενημερώνουμε τους κατοίκους. Στις παραλίες της Ζακύνθου, για παράδειγμα, τη νύχτα δεν μπαίνει κανείς, για να βγαίνουν οι χελώνες να γεννήσουν ήσυχες στην άμμο.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Ένα ποτήρι νερό από ένα ρέμα δίπλα σε εργοστάσιο φαίνεται εντελώς καθαρό. Μπορείς να το πιεις;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Θυμήσου τη ζάχαρη στο ποτήρι: όταν διαλυθεί, δεν φαίνεται, αλλά είναι εκεί.
Το ίδιο κάνουν πολλές ουσίες από εργοστάσια ή από λιπάσματα: διαλύονται στο νερό χωρίς χρώμα.
Όχι. Νερό που «φαίνεται» καθαρό δεν είναι σίγουρα καθαρό.
Πίνουμε μόνο νερό που ξέρουμε ότι ελέγχεται, όπως της βρύσης ή ενός εμφιαλωμένου μπουκαλιού.
Παράδειγμα 2
Στη Ζάκυνθο θέλουν να χτίσουν ένα ξενοδοχείο πάνω σε μια παραλία όπου γεννούν οι χελώνες καρέτα-καρέτα. Τι θα πάθουν οι χελώνες;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Οι χελώνες βγαίνουν τη νύχτα στην άμμο για να γεννήσουν τα αυγά τους.
Με ένα ξενοδοχείο έρχονται φώτα, θόρυβος, ξαπλώστρες, και άνθρωποι που πατούν την άμμο.
Οι χελώνες δεν θα βρίσκουν ήσυχο μέρος για τη φωλιά τους, και πολλά αυγά θα καταστρέφονται.
Η παραλία είναι ο βιότοπός τους. Αν χαθεί, χάνονται κι εκείνες.
Γι' αυτό σε τέτοιες παραλίες απαγορεύεται το χτίσιμο.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 7
Ασκήσεις
Γράψε τρία ζώα της Ελλάδας που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν.
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς γιατί το γλυκό νερό είναι λίγο και πώς να μην το σπαταλάς.
- Να αναφέρεις τι απειλεί τις θάλασσες και τις ακτές, και τι κάνουμε γι' αυτό.
- Να χωρίζεις τις αιτίες που καίγονται τα δάση σε λάθη, πράξεις επίτηδες και φυσικές αιτίες.
- Να εξηγείς γιατί χρειαζόμαστε πράσινο στις πόλεις και γιατί κάποια ζώα κινδυνεύουν να χαθούν.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.