Σπονδυλωτά, ασπόνδυλα και τα ταξίδια των σπόρων
Πώς χωρίζουμε τα ζώα σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, και πώς η γύρη και οι σπόροι κάνουν καινούργια φυτά.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να χωρίζεις τα ζώα σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, ανάλογα με το αν έχουν σπονδυλική στήλη.
- Να περιγράφεις πώς ζει ο λύκος και γιατί κινδυνεύει στην Ελλάδα.
- Να εξηγείς πώς είναι οργανωμένη η κοινωνία των μελισσών.
- Να περιγράφεις τη διαδρομή από το λουλούδι στον καρπό, και τα ταξίδια των σπόρων.
Έχει ραχοκοκαλιά;
Το χταπόδι έχει οκτώ πόδια. Έχει όμως σπονδυλική στήλη; Όχι. Το σώμα του είναι μαλακό από άκρη σε άκρη, και γι' αυτό χωράει σε μια τρύπα όσο ένα κέρμα.
Οι επιστήμονες χωρίζουν όλα τα ζώα σε δύο μεγάλες ομάδες, με μία ερώτηση:
- Σπονδυλωτά είναι τα ζώα που έχουν σπονδυλική στήλη, μια ραχοκοκαλιά από μικρά κόκαλα, τους σπονδύλους. Είναι τα ψάρια, τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πουλιά και τα θηλαστικά, όπως εσύ.
- Ασπόνδυλα είναι όσα δεν έχουν. Είναι τα έντομα, οι αράχνες, τα σαλιγκάρια, τα σκουλήκια, τα χταπόδια, οι μέδουσες.
Αν ανοίξεις ένα ψάρι, θα δεις τη ραχοκοκαλιά του να το διατρέχει από το κεφάλι ως την ουρά: είναι το «κόκαλο» που βγάζεις όταν το τρως.
Ο Άκης δοκιμάζει
Διάλεξε ένα ζώο και μάντεψε: έχει ραχοκοκαλιά ή όχι; Κάποια ξεγελάνε.
Ένα σπονδυλωτό: ο λύκος
Ο λύκος ζει στα βουνά, σε ομάδες που λέγονται αγέλες. Το πυκνό του τρίχωμα τον ζεσταίνει τον χειμώνα, τα δυνατά του πόδια τον κάνουν να τρέχει πολύ, και τα μυτερά του δόντια σκίζουν κρέας. Κυνηγάει ζώα, συνήθως γέρικα ή άρρωστα. Η λύκαινα γεννά τέσσερα με έξι μικρά, και τα φροντίζει όλη η αγέλη.
Παλιά ζούσαν λύκοι σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα. Σήμερα έχουν μείνει λίγοι. Γιατί;
- Ανοίχτηκαν δρόμοι μέσα στα δάση.
- Το παράνομο κυνήγι μείωσε τα ζαρκάδια, τα ελάφια και τα αγριογούρουνα που τρώει ο λύκος.
- Δάση έγιναν βοσκοτόπια. Ο λύκος, πεινασμένος, πλησίαζε τις στάνες, και οι κτηνοτρόφοι τον σκότωναν για να προστατέψουν τα ζώα τους.
Από το 1993 ο νόμος στην Ελλάδα απαγορεύει να σκοτώνουν λύκους. Οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι κάθε ζώο έχει θέση στην ισορροπία του οικοσυστήματος.
Ένα ασπόνδυλο: η μέλισσα
Οι μέλισσες ζουν σε κοινωνίες, μέσα στην κυψέλη, και κάθε μία έχει τη δουλειά της:
| Ποια | Τι κάνει |
|---|---|
| Βασίλισσα | η μεγαλύτερη· μόνο αυτή γεννά αυγά |
| Εργάτριες | χτίζουν την κηρήθρα, μαζεύουν νέκταρ, φτιάχνουν μέλι, ταΐζουν τη βασίλισσα |
| Κηφήνες | οι αρσενικές μέλισσες· ζευγαρώνουν με τη βασίλισσα |
Ο μελισσοκόμος μεταφέρει τις κυψέλες εκεί όπου ανθίζουν φυτά. Γι' αυτό το μέλι έχει το άρωμα των λουλουδιών: θυμαρίσιο, πευκόμελο, ανθόμελο.

Από το λουλούδι στον σπόρο
Η μέλισσα δεν βοηθάει μόνο εμάς. Βοηθάει και τα φυτά να κάνουν καινούργια φυτά.
Μέσα στο άνθος (το λουλούδι) υπάρχει μια λεπτή σκόνη, η γύρη. Για να γίνει ο καρπός, η γύρη πρέπει να ταξιδέψει σε ένα άλλο άνθος, του ίδιου είδους φυτού: γύρη μηλιάς σε άνθος μηλιάς. Τη μεταφέρουν κυρίως ο άνεμος και τα έντομα. Τότε το άνθος γονιμοποιείται, και σιγά σιγά γίνεται καρπός με σπόρους μέσα.
Και οι σπόροι ταξιδεύουν: με τον αέρα (σαν τα «αλεξίπτωτα» της πικραλίδας), με το νερό, με τα ζώα που τρώνε τον καρπό ή κολλάνε στο τρίχωμά τους, και με τον άνθρωπο που τους φυτεύει.

Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Η αράχνη έχει οκτώ πόδια και σκληρό σώμα. Είναι σπονδυλωτό;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η ερώτηση δεν είναι πόσα πόδια έχει, ούτε αν είναι σκληρή απ' έξω.
Η ερώτηση είναι μία: έχει σπονδυλική στήλη μέσα στο σώμα της;
Η αράχνη δεν έχει κόκαλα. Το σκληρό της είναι ένα περίβλημα απ' έξω.
Άρα είναι ασπόνδυλο, όπως η μέλισσα και το χταπόδι.
Παράδειγμα 2
Ένας αγρότης έχει μηλιές, αλλά φέτος βρήκε πολύ λίγα μήλα. Οι γείτονες λένε ότι χάθηκαν οι μέλισσες της περιοχής. Γιατί έχει σημασία;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Για να γίνει μήλο, το άνθος της μηλιάς πρέπει να πάρει γύρη από άλλο άνθος μηλιάς.
Τη γύρη τη μεταφέρουν τα έντομα, πιο πολύ απ' όλα οι μέλισσες.
Χωρίς μέλισσες, τα περισσότερα άνθη δεν γονιμοποιήθηκαν και δεν έγιναν καρποί.
Γι' αυτό πολλοί αγρότες καλούν μελισσοκόμους να φέρουν κυψέλες στα κτήματά τους την άνοιξη.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 7
Ασκήσεις
Γράψε τρία σπονδυλωτά και τρία ασπόνδυλα ζώα.
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να χωρίζεις τα ζώα σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, ανάλογα με το αν έχουν σπονδυλική στήλη.
- Να περιγράφεις πώς ζει ο λύκος και γιατί κινδυνεύει στην Ελλάδα.
- Να εξηγείς πώς είναι οργανωμένη η κοινωνία των μελισσών.
- Να περιγράφεις τη διαδρομή από το λουλούδι στον καρπό, και τα ταξίδια των σπόρων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.