Μετάβαση στο περιεχόμενο

Σπονδυλωτά, ασπόνδυλα και τα ταξίδια των σπόρων

Πώς χωρίζουμε τα ζώα σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, και πώς η γύρη και οι σπόροι κάνουν καινούργια φυτά.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να χωρίζεις τα ζώα σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, ανάλογα με το αν έχουν σπονδυλική στήλη.
  2. Να περιγράφεις πώς ζει ο λύκος και γιατί κινδυνεύει στην Ελλάδα.
  3. Να εξηγείς πώς είναι οργανωμένη η κοινωνία των μελισσών.
  4. Να περιγράφεις τη διαδρομή από το λουλούδι στον καρπό, και τα ταξίδια των σπόρων.

Έχει ραχοκοκαλιά;

Το χταπόδι έχει οκτώ πόδια. Έχει όμως σπονδυλική στήλη; Όχι. Το σώμα του είναι μαλακό από άκρη σε άκρη, και γι' αυτό χωράει σε μια τρύπα όσο ένα κέρμα.

Οι επιστήμονες χωρίζουν όλα τα ζώα σε δύο μεγάλες ομάδες, με μία ερώτηση:

  • Σπονδυλωτά είναι τα ζώα που έχουν σπονδυλική στήλη, μια ραχοκοκαλιά από μικρά κόκαλα, τους σπονδύλους. Είναι τα ψάρια, τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πουλιά και τα θηλαστικά, όπως εσύ.
  • Ασπόνδυλα είναι όσα δεν έχουν. Είναι τα έντομα, οι αράχνες, τα σαλιγκάρια, τα σκουλήκια, τα χταπόδια, οι μέδουσες.

Αν ανοίξεις ένα ψάρι, θα δεις τη ραχοκοκαλιά του να το διατρέχει από το κεφάλι ως την ουρά: είναι το «κόκαλο» που βγάζεις όταν το τρως.

Ο Άκης δοκιμάζει

Διάλεξε ένα ζώο και μάντεψε: έχει ραχοκοκαλιά ή όχι; Κάποια ξεγελάνε.

Σπονδυλωτό ή ασπόνδυλο;

Διάλεξε ένα ζώο και μετά μια ομάδα. Θα δεις αν ταιριάζουν και γιατί.

Το ζώο

Βρήκες 0 από 6

Η ομάδα

Η ομάδα

Ένα σπονδυλωτό: ο λύκος

Ο λύκος ζει στα βουνά, σε ομάδες που λέγονται αγέλες. Το πυκνό του τρίχωμα τον ζεσταίνει τον χειμώνα, τα δυνατά του πόδια τον κάνουν να τρέχει πολύ, και τα μυτερά του δόντια σκίζουν κρέας. Κυνηγάει ζώα, συνήθως γέρικα ή άρρωστα. Η λύκαινα γεννά τέσσερα με έξι μικρά, και τα φροντίζει όλη η αγέλη.

Παλιά ζούσαν λύκοι σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα. Σήμερα έχουν μείνει λίγοι. Γιατί;

  • Ανοίχτηκαν δρόμοι μέσα στα δάση.
  • Το παράνομο κυνήγι μείωσε τα ζαρκάδια, τα ελάφια και τα αγριογούρουνα που τρώει ο λύκος.
  • Δάση έγιναν βοσκοτόπια. Ο λύκος, πεινασμένος, πλησίαζε τις στάνες, και οι κτηνοτρόφοι τον σκότωναν για να προστατέψουν τα ζώα τους.

Από το 1993 ο νόμος στην Ελλάδα απαγορεύει να σκοτώνουν λύκους. Οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι κάθε ζώο έχει θέση στην ισορροπία του οικοσυστήματος.

Ένα ασπόνδυλο: η μέλισσα

Οι μέλισσες ζουν σε κοινωνίες, μέσα στην κυψέλη, και κάθε μία έχει τη δουλειά της:

ΠοιαΤι κάνει
Βασίλισσαη μεγαλύτερη· μόνο αυτή γεννά αυγά
Εργάτριεςχτίζουν την κηρήθρα, μαζεύουν νέκταρ, φτιάχνουν μέλι, ταΐζουν τη βασίλισσα
Κηφήνεςοι αρσενικές μέλισσες· ζευγαρώνουν με τη βασίλισσα

Ο μελισσοκόμος μεταφέρει τις κυψέλες εκεί όπου ανθίζουν φυτά. Γι' αυτό το μέλι έχει το άρωμα των λουλουδιών: θυμαρίσιο, πευκόμελο, ανθόμελο.

Μέλισσα με χνουδωτό καφεκίτρινο σώμα πατά πάνω σε μικρά άσπρα λουλούδια.
Μια εργάτρια πάνω σε λουλούδια. Δες πόσο χνουδωτό είναι το σώμα της: εκεί κολλάει η γύρη, και η μέλισσα την πηγαίνει χωρίς να το ξέρει στο επόμενο λουλούδι.Φωτογραφία: INotSasuKe1 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Από το λουλούδι στον σπόρο

Η μέλισσα δεν βοηθάει μόνο εμάς. Βοηθάει και τα φυτά να κάνουν καινούργια φυτά.

Μέσα στο άνθος (το λουλούδι) υπάρχει μια λεπτή σκόνη, η γύρη. Για να γίνει ο καρπός, η γύρη πρέπει να ταξιδέψει σε ένα άλλο άνθος, του ίδιου είδους φυτού: γύρη μηλιάς σε άνθος μηλιάς. Τη μεταφέρουν κυρίως ο άνεμος και τα έντομα. Τότε το άνθος γονιμοποιείται, και σιγά σιγά γίνεται καρπός με σπόρους μέσα.

Και οι σπόροι ταξιδεύουν: με τον αέρα (σαν τα «αλεξίπτωτα» της πικραλίδας), με το νερό, με τα ζώα που τρώνε τον καρπό ή κολλάνε στο τρίχωμά τους, και με τον άνθρωπο που τους φυτεύει.

Ο κύκλος ζωής ενός φυτού

Βάλε τα βήματα στη σειρά, ξεκινώντας από τον σπόρο. Αν κάποιο μπει σε λάθος θέση, πάτα το ξανά για να το βγάλεις.

Πάτα τα βήματα με τη σειρά

Η σειρά σου

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6

Σε άσπρο φόντο, στη σειρά από αριστερά προς τα δεξιά: ένα άσπρο φασόλι, και μετά φασόλια που βγάζουν ρίζα και βλαστό, όλο και πιο μεγάλα.
Ένα φασόλι που φυτρώνει, μέρα με τη μέρα. Πρώτα βγαίνει η ρίζα προς τα κάτω, μετά ο βλαστός προς τα πάνω. Μπορείς να το δοκιμάσεις κι εσύ, με ένα φασόλι πάνω σε βρεγμένο βαμβάκι.Φωτογραφία: B. Domangue · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Η αράχνη έχει οκτώ πόδια και σκληρό σώμα. Είναι σπονδυλωτό;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ένας αγρότης έχει μηλιές, αλλά φέτος βρήκε πολύ λίγα μήλα. Οι γείτονες λένε ότι χάθηκαν οι μέλισσες της περιοχής. Γιατί έχει σημασία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 7
Τι κάνει ένα ζώο σπονδυλωτό;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 7

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Γράψε τρία σπονδυλωτά και τρία ασπόνδυλα ζώα.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να χωρίζεις τα ζώα σε σπονδυλωτά και ασπόνδυλα, ανάλογα με το αν έχουν σπονδυλική στήλη.
  • Να περιγράφεις πώς ζει ο λύκος και γιατί κινδυνεύει στην Ελλάδα.
  • Να εξηγείς πώς είναι οργανωμένη η κοινωνία των μελισσών.
  • Να περιγράφεις τη διαδρομή από το λουλούδι στον καρπό, και τα ταξίδια των σπόρων.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;