Μείγματα και θερμοκρασία
Πώς φτιάχνουμε και πώς χωρίζουμε ένα μείγμα, και πώς μετράμε πόσο ζεστό είναι κάτι.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να φτιάχνεις μείγματα από στερεά και υγρά, και να αναγνωρίζεις ένα διάλυμα.
- Να διαλέγεις τον σωστό τρόπο για να χωρίσεις ένα μείγμα: με το χέρι, με μαγνήτη, με κόσκινο ή με φίλτρο.
- Να εξηγείς γιατί τα χέρια μας δεν μετράνε σωστά πόσο ζεστό είναι κάτι.
- Να διαβάζεις ένα θερμόμετρο σε βαθμούς Κελσίου.
Ανακατεύω υλικά
Μια σαλάτα με λάχανο και καρότο είναι μείγμα. Το ίδιο και η φακή με το ρύζι στο ίδιο βάζο, το νερό με το κακάο, το λάδι με το ξίδι στη σαλάτα. Μείγμα φτιάχνεις όταν ανακατεύεις δύο ή περισσότερα υλικά.
| Τι ανακατεύεις | Παράδειγμα |
|---|---|
| στερεό με στερεό | σιτάρι με ρύζι, άμμος με ρινίσματα σιδήρου |
| υγρό με στερεό | νερό με ζάχαρη, νερό με αλεύρι |
| υγρό με υγρό | νερό με οινόπνευμα, νερό με λάδι |
Δοκίμασε δύο ποτήρια νερό. Στο ένα ρίξε μια κουταλιά αλεύρι και στο άλλο μια κουταλιά μαγειρική σόδα, και ανακάτεψε. Περίμενε λίγο. Το αλεύρι θολώνει το νερό και σιγά σιγά κάθεται στον πάτο. Η σόδα χάνεται: το νερό ξαναγίνεται διάφανο, σαν να μην έριξες τίποτα.
Το ίδιο με τα υγρά: το λάδι μένει πάνω από το νερό σε ξεχωριστή στρώση, ενώ το οινόπνευμα ανακατεύεται τόσο καλά που δεν το ξεχωρίζεις.
Πώς χωρίζω ένα μείγμα
Ο παππούς έσπασε το κομπολόι του, και οι χάντρες χάθηκαν στην άμμο. Πώς θα τις ξαναβρεί; Για κάθε μείγμα διαλέγεις τον τρόπο ανάλογα με το σε τι διαφέρουν τα υλικά του:
| Τρόπος | Πότε τον χρησιμοποιείς | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Με το χέρι | τα κομμάτια είναι μεγάλα και φαίνονται | μήλα από αχλάδια |
| Με μαγνήτη | το ένα υλικό είναι σιδερένιο | καρφίτσες από άμμο |
| Με κόσκινο | το ένα υλικό είναι πολύ πιο μικρό | αλάτι από ρύζι |
| Με φίλτρο | ένα στερεό που δεν διαλύθηκε σε υγρό | άμμος από νερό |
Το χωρισμό με φίλτρο τον λέμε διήθηση. Χρησιμοποιείς ένα διηθητικό χαρτί, όπως το φίλτρο της καφετιέρας: το νερό περνάει από τις μικρές τρύπες του, η άμμος μένει πάνω.
Ο Άκης δοκιμάζει
Διάλεξε ένα μείγμα και δοκίμασε κάθε τρόπο. Κάποιοι δουλεύουν, κάποιοι όχι, και η εξήγηση λέει γιατί.
Για άλλους τρόπους χωρισμού, όπως η εξάτμιση που ξαναβγάζει το αλάτι από το αλατόνερο, θα μάθεις στην Ε΄, στην ενότητα Μείγματα.
Πόσο ζεστό είναι;
Η Αριάδνη λέει ότι έχει πυρετό. Ο μπαμπάς βάζει το χέρι στο μέτωπό της και λέει όχι. Ποιος έχει δίκιο;
Κάνε αυτό το πείραμα. Βάλε το ένα χέρι σε μια λεκάνη με ζεστό νερό και το άλλο σε μια λεκάνη με κρύο, για μισό λεπτό. Μετά βάλε και τα δύο σε μια λεκάνη με χλιαρό νερό. Το ένα χέρι το νιώθει κρύο, το άλλο ζεστό, κι όμως είναι το ίδιο νερό.
Τα χέρια μας λοιπόν ξεγελιούνται. Γι' αυτό οι άνθρωποι έφτιαξαν το θερμόμετρο: μετράει πόσο θερμό ή πόσο ψυχρό είναι ένα σώμα, πάντα με τον ίδιο τρόπο. Όσο πιο θερμό, τόσο πιο ψηλή η θερμοκρασία του.
Το 1742 ο Σουηδός επιστήμονας Κέλσιος έφτιαξε ένα θερμόμετρο σαν αυτά που έχουμε σήμερα. Από τότε μετράμε σε βαθμούς Κελσίου και γράφουμε °C.
Υπάρχουν πολλά θερμόμετρα, για άλλη δουλειά το καθένα: το ιατρικό, που το βάζεις στη μασχάλη για λίγα λεπτά, το θερμόμετρο δωματίου στον τοίχο, και το θερμόμετρο εργαστηρίου, που βυθίζεται σε υγρά.

Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Σε ένα βάζο έχουν ανακατευτεί καρφίτσες, φασόλια και αλάτι. Πώς θα τα χωρίσεις και τα τρία;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Πρώτα ψάχνω τι διαφέρει. Οι καρφίτσες είναι σιδερένιες, τα φασόλια μεγάλα, το αλάτι πολύ μικρό.
Περνάω έναν μαγνήτη πάνω από το μείγμα: μαζεύει τις καρφίτσες.
Ρίχνω ό,τι έμεινε σε ένα σουρωτήρι: το αλάτι περνάει, τα φασόλια μένουν.
Δύο τρόποι, ο ένας μετά τον άλλο, και τα τρία υλικά χώρισαν.
Τα δύσκολα μείγματα χωρίζονται σε βήματα, ένα υλικό τη φορά.
Παράδειγμα 2
Ένα ποτήρι ζεστό νερό έχει °C. Το αφήνεις στο τραπέζι μιας τάξης που έχει °C. Τι θα δείχνει το θερμόμετρο μετά από μία ώρα;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ένα ζεστό σώμα δίνει θερμότητα στον αέρα γύρω του και κρυώνει.
Κρυώνει όμως ως ένα σημείο: ως τη θερμοκρασία του δωματίου.
Μετά από μία ώρα θα δείχνει περίπου °C, όσο η τάξη. Δεν θα πέσει πιο κάτω.
Αν έκανες το ίδιο με παγωμένο νερό, η θερμοκρασία του θα ανέβαινε ως τους °C.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 7
Ασκήσεις
Γράψε τέσσερις τρόπους για να χωρίσεις ένα μείγμα.
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να φτιάχνεις μείγματα από στερεά και υγρά, και να αναγνωρίζεις ένα διάλυμα.
- Να διαλέγεις τον σωστό τρόπο για να χωρίσεις ένα μείγμα: με το χέρι, με μαγνήτη, με κόσκινο ή με φίλτρο.
- Να εξηγείς γιατί τα χέρια μας δεν μετράνε σωστά πόσο ζεστό είναι κάτι.
- Να διαβάζεις ένα θερμόμετρο σε βαθμούς Κελσίου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.