Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το φως και τα σώματα

Ποια σώματα δίνουν φως, ποια το αφήνουν να περάσει και ποια το σταματούν, πώς γίνεται η σκιά, και γιατί οι φωτεινές πηγές ζεσταίνουν.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να αναφέρεις φυσικές και τεχνητές πηγές φωτός.
  2. Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή σώματα.
  3. Να εξηγείς πώς γίνεται η σκιά, επειδή το φως ταξιδεύει ευθεία.
  4. Να εξηγείς ότι οι φωτεινές πηγές στέλνουν και θερμότητα.

Από πού έρχεται το φως

Ένα σώμα που βγάζει δικό του φως λέγεται φωτεινή πηγή. Ο ήλιος είναι η μεγαλύτερη, και είναι φυσική, όπως τα αστέρια, η φωτιά και ο κεραυνός. Οι άνθρωποι έφτιαξαν και τεχνητές: τη λάμπα, το κερί, τον φακό, την οθόνη.

Το φεγγάρι δεν είναι φωτεινή πηγή. Λάμπει επειδή πέφτει πάνω του το φως του ήλιου, όπως λάμπει ένα άσπρο χαρτί στον ήλιο.

Το φως συναντά σώματα

Γιατί τα σπίτια έχουν παράθυρα με τζάμια; Για να μπαίνει το φως. Και γιατί έχουν και παντζούρια; Για να το σταματάμε όταν θέλουμε σκοτάδι.

Αν φωτίσεις με έναν φακό διάφορα πράγματα, θα δεις ότι χωρίζονται σε τρεις ομάδες:

ΟμάδαΤι κάνει το φωςΠαραδείγματα
Διαφανήπερνάει σχεδόν όλοτζάμι, αέρας, καθαρό νερό, διάφανη μεμβράνη
Ημιδιαφανήπερνάει ένα μέροςλαδόκολλα, χαρτοπετσέτα, θαμπό τζάμι, πορτοκαλάδα
Αδιαφανήδεν περνάει καθόλουχαρτόνι, αλουμινόχαρτο, ξύλο, τοίχος

Μέσα από ένα διαφανές σώμα βλέπεις καθαρά τι υπάρχει πίσω του. Μέσα από ένα ημιδιαφανές βλέπεις φως, αλλά όχι καθαρά τα σχήματα. Μέσα από ένα αδιαφανές δεν βλέπεις τίποτα.

Ένα ψηλό παράθυρο με πολλά τετράγωνα τζάμια σε σκοτεινό δωμάτιο. Τα τζάμια είναι θαμπά και φωτεινά, αλλά δεν φαίνεται τίποτα από όσα υπάρχουν έξω.
Ένα παράθυρο με θαμπά τζάμια. Το φως της μέρας μπαίνει, γι' αυτό τα τζάμια φαίνονται φωτεινά, αλλά δεν βλέπεις τι υπάρχει έξω: τα θαμπά τζάμια είναι ημιδιαφανή. Τέτοια βάζουμε συχνά στο μπάνιο.Φωτογραφία: Öljylautta · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Ο Άκης δοκιμάζει

Διάλεξε ένα πράγμα και μάντεψε πόσο φως περνάει. Ένα από αυτά σε ξεγελάει.

Περνάει το φως;

Διάλεξε ένα σώμα και μετά μια ομάδα. Θα δεις αν ταιριάζουν και γιατί.

Το σώμα

Βρήκες 0 από 6

Πόσο φως περνάει;

Πόσο φως περνάει;

Η σκιά

Το φως ταξιδεύει σε ευθεία γραμμή. Δεν στρίβει για να περάσει γύρω από ένα εμπόδιο. Όταν λοιπόν ένα αδιαφανές σώμα μπει στον δρόμο του, πίσω του μένει ένα κομμάτι χωρίς φως: η σκιά.

Η σκιά έχει το σχήμα του σώματος, και βρίσκεται πάντα στην αντίθετη πλευρά από τη φωτεινή πηγή. Αν η πηγή είναι χαμηλά, η σκιά απλώνεται μακριά.

Ένα γυμνό δέντρο σε ένα λιβάδι την ώρα που δύει ο ήλιος. Ο ήλιος φαίνεται πίσω από τον κορμό, και μια μακριά σκούρα σκιά απλώνεται από το δέντρο προς τα εμάς, πάνω στο γρασίδι.
Ένα δέντρο στο ηλιοβασίλεμα. Ο ήλιος είναι πίσω του και πολύ χαμηλά, γι' αυτό η σκιά του κορμού είναι πολύ μακριά και έρχεται προς τα εμάς, στην αντίθετη πλευρά από τον ήλιο.Φωτογραφία: temporalata · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Για το πώς μεγαλώνει και μικραίνει μια σκιά, θα μάθεις περισσότερα στην Ε΄, στην ενότητα Φως και σκιές.

Φως και ζέστη

Βάλε ένα θερμόμετρο κοντά σε ένα αναμμένο κερί και ένα άλλο κοντά σε μια αναμμένη λάμπα. Μετά από τρία λεπτά, και τα δύο θα δείχνουν περισσότερους βαθμούς από πριν.

Οι φωτεινές πηγές, εκτός από φως, στέλνουν γύρω τους και θερμότητα. Γι' αυτό ο ήλιος μάς ζεσταίνει, και σε ένα δωμάτιο με πολλές αναμμένες λάμπες η θερμοκρασία ανεβαίνει.

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Η Άννα θέλει να μπαίνει φως στο μπάνιο, αλλά να μη φαίνεται από έξω τι γίνεται μέσα. Τι τζάμι πρέπει να βάλει;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Είναι μεσημέρι και ο ήλιος είναι ψηλά. Το απόγευμα ο ίδιος στύλος έχει πολύ πιο μακριά σκιά. Γιατί;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 7
Ποιο από αυτά δεν είναι φωτεινή πηγή;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 7

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Γράψε ένα διαφανές, ένα ημιδιαφανές και ένα αδιαφανές σώμα.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να αναφέρεις φυσικές και τεχνητές πηγές φωτός.
  • Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή σώματα.
  • Να εξηγείς πώς γίνεται η σκιά, επειδή το φως ταξιδεύει ευθεία.
  • Να εξηγείς ότι οι φωτεινές πηγές στέλνουν και θερμότητα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;