Το φως και τα σώματα
Ποια σώματα δίνουν φως, ποια το αφήνουν να περάσει και ποια το σταματούν, πώς γίνεται η σκιά, και γιατί οι φωτεινές πηγές ζεσταίνουν.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναφέρεις φυσικές και τεχνητές πηγές φωτός.
- Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή σώματα.
- Να εξηγείς πώς γίνεται η σκιά, επειδή το φως ταξιδεύει ευθεία.
- Να εξηγείς ότι οι φωτεινές πηγές στέλνουν και θερμότητα.
Από πού έρχεται το φως
Ένα σώμα που βγάζει δικό του φως λέγεται φωτεινή πηγή. Ο ήλιος είναι η μεγαλύτερη, και είναι φυσική, όπως τα αστέρια, η φωτιά και ο κεραυνός. Οι άνθρωποι έφτιαξαν και τεχνητές: τη λάμπα, το κερί, τον φακό, την οθόνη.
Το φεγγάρι δεν είναι φωτεινή πηγή. Λάμπει επειδή πέφτει πάνω του το φως του ήλιου, όπως λάμπει ένα άσπρο χαρτί στον ήλιο.
Το φως συναντά σώματα
Γιατί τα σπίτια έχουν παράθυρα με τζάμια; Για να μπαίνει το φως. Και γιατί έχουν και παντζούρια; Για να το σταματάμε όταν θέλουμε σκοτάδι.
Αν φωτίσεις με έναν φακό διάφορα πράγματα, θα δεις ότι χωρίζονται σε τρεις ομάδες:
| Ομάδα | Τι κάνει το φως | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Διαφανή | περνάει σχεδόν όλο | τζάμι, αέρας, καθαρό νερό, διάφανη μεμβράνη |
| Ημιδιαφανή | περνάει ένα μέρος | λαδόκολλα, χαρτοπετσέτα, θαμπό τζάμι, πορτοκαλάδα |
| Αδιαφανή | δεν περνάει καθόλου | χαρτόνι, αλουμινόχαρτο, ξύλο, τοίχος |
Μέσα από ένα διαφανές σώμα βλέπεις καθαρά τι υπάρχει πίσω του. Μέσα από ένα ημιδιαφανές βλέπεις φως, αλλά όχι καθαρά τα σχήματα. Μέσα από ένα αδιαφανές δεν βλέπεις τίποτα.

Ο Άκης δοκιμάζει
Διάλεξε ένα πράγμα και μάντεψε πόσο φως περνάει. Ένα από αυτά σε ξεγελάει.
Η σκιά
Το φως ταξιδεύει σε ευθεία γραμμή. Δεν στρίβει για να περάσει γύρω από ένα εμπόδιο. Όταν λοιπόν ένα αδιαφανές σώμα μπει στον δρόμο του, πίσω του μένει ένα κομμάτι χωρίς φως: η σκιά.
Η σκιά έχει το σχήμα του σώματος, και βρίσκεται πάντα στην αντίθετη πλευρά από τη φωτεινή πηγή. Αν η πηγή είναι χαμηλά, η σκιά απλώνεται μακριά.

Για το πώς μεγαλώνει και μικραίνει μια σκιά, θα μάθεις περισσότερα στην Ε΄, στην ενότητα Φως και σκιές.
Φως και ζέστη
Βάλε ένα θερμόμετρο κοντά σε ένα αναμμένο κερί και ένα άλλο κοντά σε μια αναμμένη λάμπα. Μετά από τρία λεπτά, και τα δύο θα δείχνουν περισσότερους βαθμούς από πριν.
Οι φωτεινές πηγές, εκτός από φως, στέλνουν γύρω τους και θερμότητα. Γι' αυτό ο ήλιος μάς ζεσταίνει, και σε ένα δωμάτιο με πολλές αναμμένες λάμπες η θερμοκρασία ανεβαίνει.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Η Άννα θέλει να μπαίνει φως στο μπάνιο, αλλά να μη φαίνεται από έξω τι γίνεται μέσα. Τι τζάμι πρέπει να βάλει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ένα διαφανές τζάμι αφήνει όλο το φως, αλλά από έξω βλέπει κανείς καθαρά μέσα.
Ένα αδιαφανές παράθυρο, σαν το ξύλινο παντζούρι, κρύβει τα πάντα, αλλά αφήνει το μπάνιο σκοτεινό.
Χρειάζεται κάτι ενδιάμεσο: ένα ημιδιαφανές, θαμπό τζάμι.
Περνάει φως, αλλά τα σχήματα πίσω του δεν φαίνονται καθαρά.
Παράδειγμα 2
Είναι μεσημέρι και ο ήλιος είναι ψηλά. Το απόγευμα ο ίδιος στύλος έχει πολύ πιο μακριά σκιά. Γιατί;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο στύλος είναι αδιαφανής: εκεί που στέκεται, το φως του ήλιου δεν περνάει.
Το μεσημέρι ο ήλιος είναι ψηλά. Οι ακτίνες πέφτουν σχεδόν από πάνω, και το κομμάτι χωρίς φως είναι μικρό, κοντά στη βάση του στύλου.
Το απόγευμα ο ήλιος είναι χαμηλά. Οι ακτίνες έρχονται πλάγια, ευθεία όπως πάντα, και ο στύλος τους κόβει τον δρόμο σε μεγάλο μήκος.
Άρα η σκιά του απλώνεται μακριά.
Γι' αυτό στο ηλιοβασίλεμα ακόμα κι ένα παιδί έχει σκιά σαν γίγαντα.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 7
Ασκήσεις
Γράψε ένα διαφανές, ένα ημιδιαφανές και ένα αδιαφανές σώμα.
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να αναφέρεις φυσικές και τεχνητές πηγές φωτός.
- Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή σώματα.
- Να εξηγείς πώς γίνεται η σκιά, επειδή το φως ταξιδεύει ευθεία.
- Να εξηγείς ότι οι φωτεινές πηγές στέλνουν και θερμότητα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.