Μετάβαση στο περιεχόμενο

Φως και σκιές

Το φως ταξιδεύει ευθεία — και αυτό εξηγεί κάθε σκιά.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §7

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς τη σκιά από την ευθύγραμμη διάδοση του φωτός.
  2. Να προβλέπεις πώς αλλάζει η σκιά όταν μετακινείται η πηγή.
  3. Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή υλικά.
  4. Να καταλαβαίνεις ότι βλέπουμε τα αντικείμενα με ανακλώμενο φως.

Το φως ταξιδεύει ευθεία

Αυτή η μία πρόταση εξηγεί κάθε σκιά που έχεις δει.

Το φως δεν στρίβει γύρω από τα εμπόδια. Όταν κάτι αδιαφανές μπει στον δρόμο του, πίσω του μένει μια περιοχή όπου δεν φτάνει φως. Αυτό είναι η σκιά.

Λάμπα, αντικείμενο, τοίχος

Μετακίνησε τη λάμπα και το αντικείμενο. Οι διακεκομμένες γραμμές είναι ακτίνες φωτός — πάντα ευθείες. Μετά άλλαξε τη λάμπα με τον ήλιο και ξαναμετακίνησε το αντικείμενο.

Ύψος σκιάς9 μονάδεςΤο αντικείμενο είναι κοντά στη λάμπα — η σκιά μεγαλώνει πολύ

Θέση λάμπας

1

Θέση αντικειμένου

4

Ύψος αντικειμένου

3

Ο ήλιος είναι η εξαίρεση

Ο ήλιος είναι τόσο μακριά που οι ακτίνες του φτάνουν πρακτικά παράλληλες.

Γι' αυτό, στον ήλιο, η σκιά του χεριού σου σε έναν τοίχο απέναντι έχει περίπου το μέγεθος του χεριού σου — όσο κι αν το πλησιάσεις ή το απομακρύνεις. Από μια κοντινή λάμπα, η ίδια σκιά μπορεί να καλύψει ολόκληρο τοίχο.

Το μήκος της σκιάς σου στο έδαφος είναι άλλη ιστορία: εκεί μετράει πόσο ψηλά είναι ο ήλιος (δες το 2ο παράδειγμα πιο κάτω).

Ένα γυμνό δέντρο σε λιβάδι, με τον ήλιο χαμηλά ακριβώς πίσω του. Η σκιά του απλώνεται πάνω στο γρασίδι ως το κάτω μέρος της εικόνας.
Δέντρο σε ένα λιβάδι της Αγγλίας, λίγο πριν δύσει ο ήλιος. Ο ήλιος είναι πολύ χαμηλά, άρα οι ακτίνες έρχονται σχεδόν οριζόντια. Δες πόσο μακριά φτάνει η σκιά, ως μπροστά στον φωτογράφο. Το μεσημέρι η σκιά του ίδιου δέντρου θα ήταν πολύ πιο κοντή.Φωτογραφία: temporalata · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Τρία είδη υλικών

ΕίδοςΤο φως...ΠαράδειγμαΣκιά
Διαφανέςπερνάει ολόκληροκαθαρό γυαλίσχεδόν καμία
Ημιδιαφανέςπερνάει σκορπισμένοθαμπό τζάμι, λαδόκολλαθολή, αχνή
Αδιαφανέςδεν περνάειξύλο, μέταλλο, εσύκαθαρή, σκοτεινή
Ένα ψηλό παράθυρο με πολλά τετράγωνα τζάμια σε σκοτεινό δωμάτιο. Τα τζάμια είναι θαμπά και φωτεινά, αλλά δεν φαίνεται τίποτα από όσα υπάρχουν έξω.
Θαμπά τζάμια σε ένα μπάνιο. Το φως του ήλιου περνάει και φωτίζει το δωμάτιο, αλλά σκορπίζεται προς όλες τις μεριές. Γι' αυτό δεν βλέπεις τίποτα από όσα είναι έξω: το τζάμι είναι ημιδιαφανές.Φωτογραφία: Öljylautta · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Γιατί βλέπουμε τα πράγματα

Ένα βιβλίο δεν παράγει φως. Το βλέπεις επειδή:

  1. Φως από τη λάμπα (ή τον ήλιο) φτάνει στο βιβλίο.
  2. Το βιβλίο το ανακλά προς όλες τις κατευθύνσεις.
  3. Λίγο από αυτό μπαίνει στο μάτι σου.

Σβήσε το φως και το βιβλίο εξαφανίζεται — όχι επειδή έφυγε, αλλά επειδή δεν έχει τίποτα να ανακλάσει.

Και το χρώμα; Το φως του ήλιου είναι ανακατεμένο από όλα τα χρώματα. Ένα κόκκινο μήλο ανακλά κυρίως το κόκκινο μέρος του και απορροφά το υπόλοιπο — γι' αυτό φτάνει κόκκινο στο μάτι σου.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Πλησιάζεις τα χέρια σου στον φακό. Τι γίνεται η σκιά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γιατί η σκιά σου είναι μακριά το πρωί και κοντή το μεσημέρι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένα βιβλίο σε σκοτεινό δωμάτιο δεν φαίνεται. Γιατί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί υπάρχουν σκιές;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Η Σελήνη είναι φωτεινή πηγή ή φωτιζόμενο σώμα;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς τη σκιά από την ευθύγραμμη διάδοση του φωτός.
  • Να προβλέπεις πώς αλλάζει η σκιά όταν μετακινείται η πηγή.
  • Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή υλικά.
  • Να καταλαβαίνεις ότι βλέπουμε τα αντικείμενα με ανακλώμενο φως.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;