Φως και σκιές
Το φως ταξιδεύει ευθεία — και αυτό εξηγεί κάθε σκιά.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §7
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τη σκιά από την ευθύγραμμη διάδοση του φωτός.
- Να προβλέπεις πώς αλλάζει η σκιά όταν μετακινείται η πηγή.
- Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή υλικά.
- Να καταλαβαίνεις ότι βλέπουμε τα αντικείμενα με ανακλώμενο φως.
Το φως ταξιδεύει ευθεία
Αυτή η μία πρόταση εξηγεί κάθε σκιά που έχεις δει.
Το φως δεν στρίβει γύρω από τα εμπόδια. Όταν κάτι αδιαφανές μπει στον δρόμο του, πίσω του μένει μια περιοχή όπου δεν φτάνει φως. Αυτό είναι η σκιά.
Ο ήλιος είναι η εξαίρεση
Ο ήλιος είναι τόσο μακριά που οι ακτίνες του φτάνουν πρακτικά παράλληλες.
Γι' αυτό, στον ήλιο, η σκιά του χεριού σου σε έναν τοίχο απέναντι έχει περίπου το μέγεθος του χεριού σου — όσο κι αν το πλησιάσεις ή το απομακρύνεις. Από μια κοντινή λάμπα, η ίδια σκιά μπορεί να καλύψει ολόκληρο τοίχο.
Το μήκος της σκιάς σου στο έδαφος είναι άλλη ιστορία: εκεί μετράει πόσο ψηλά είναι ο ήλιος (δες το 2ο παράδειγμα πιο κάτω).

Τρία είδη υλικών
| Είδος | Το φως... | Παράδειγμα | Σκιά |
|---|---|---|---|
| Διαφανές | περνάει ολόκληρο | καθαρό γυαλί | σχεδόν καμία |
| Ημιδιαφανές | περνάει σκορπισμένο | θαμπό τζάμι, λαδόκολλα | θολή, αχνή |
| Αδιαφανές | δεν περνάει | ξύλο, μέταλλο, εσύ | καθαρή, σκοτεινή |

Γιατί βλέπουμε τα πράγματα
Ένα βιβλίο δεν παράγει φως. Το βλέπεις επειδή:
- Φως από τη λάμπα (ή τον ήλιο) φτάνει στο βιβλίο.
- Το βιβλίο το ανακλά προς όλες τις κατευθύνσεις.
- Λίγο από αυτό μπαίνει στο μάτι σου.
Σβήσε το φως και το βιβλίο εξαφανίζεται — όχι επειδή έφυγε, αλλά επειδή δεν έχει τίποτα να ανακλάσει.
Και το χρώμα; Το φως του ήλιου είναι ανακατεμένο από όλα τα χρώματα. Ένα κόκκινο μήλο ανακλά κυρίως το κόκκινο μέρος του και απορροφά το υπόλοιπο — γι' αυτό φτάνει κόκκινο στο μάτι σου.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Πλησιάζεις τα χέρια σου στον φακό. Τι γίνεται η σκιά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι ακτίνες βγαίνουν από τον φακό απλώνοντας.
Πλησιάζοντας τα χέρια στην πηγή, μπλοκάρεις τις ακτίνες νωρίτερα — εκεί που η δέσμη είναι ακόμα στενή.
Αυτές οι ακτίνες, αν συνέχιζαν, θα είχαν απλωθεί πολύ μέχρι τον τοίχο.
Η σκιά μεγαλώνει — πολύ. Έτσι ακριβώς φτιάχνονται οι σκιές με τα χέρια στον τοίχο.
Παράδειγμα 2
Γιατί η σκιά σου είναι μακριά το πρωί και κοντή το μεσημέρι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το πρωί ο ήλιος είναι χαμηλά στον ορίζοντα. Οι ακτίνες έρχονται σχεδόν οριζόντια.
Μια σχεδόν οριζόντια ακτίνα που περνάει από το κεφάλι σου συναντά το έδαφος πολύ μακριά.
Το μεσημέρι ο ήλιος είναι ψηλά. Οι ακτίνες έρχονται σχεδόν κάθετα και πέφτουν στο έδαφος δίπλα σου.
Το ύψος σου δεν άλλαξε. Άλλαξε η γωνία του φωτός — και η σκιά ακολουθεί τη γεωμετρία.
Παράδειγμα 3
Ένα βιβλίο σε σκοτεινό δωμάτιο δεν φαίνεται. Γιατί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το βιβλίο δεν είναι φωτεινή πηγή — δεν παράγει δικό του φως.
Το βλέπουμε μόνο όταν ανακλά φως που ήρθε από αλλού.
Στο σκοτάδι δεν υπάρχει φως να ανακλαστεί, άρα τίποτα δεν φτάνει στο μάτι σου.
Το βιβλίο είναι εκεί — απλώς δεν σου στέλνει τίποτα.
Το μάτι δεν «ρίχνει» φως στα αντικείμενα. Λαμβάνει φως από αυτά.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Η Σελήνη είναι φωτεινή πηγή ή φωτιζόμενο σώμα;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τη σκιά από την ευθύγραμμη διάδοση του φωτός.
- Να προβλέπεις πώς αλλάζει η σκιά όταν μετακινείται η πηγή.
- Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή υλικά.
- Να καταλαβαίνεις ότι βλέπουμε τα αντικείμενα με ανακλώμενο φως.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.