Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ήχος

Κάτι δονείται, ο αέρας το μεταφέρει, το αυτί το πιάνει.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §8

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς τον ήχο ως δόνηση που ταξιδεύει μέσα από ύλη.
  2. Να συνδέεις το πλάτος με την ένταση και τη συχνότητα με το ύψος.
  3. Να καταλαβαίνεις γιατί ο ήχος δεν ταξιδεύει στο κενό.
  4. Να συγκρίνεις την ταχύτητα του ήχου σε αέρα, νερό και στερεά.

Κάτι δονείται — πάντα

Κάθε ήχος ξεκινάει από κάτι που τρέμει.

  • Η χορδή της κιθάρας δονείται.
  • Το δέρμα του τυμπάνου δονείται.
  • Οι φωνητικές σου χορδές δονούνται.

Ακούμπησε τον λαιμό σου και μίλα. Νιώθεις το τρέμουλο. Αυτό είναι ο ήχος στην πηγή του.

Πώς φτάνει στο αυτί σου

Η δόνηση σπρώχνει τον αέρα γύρω της. Ο αέρας συμπιέζεται και αραιώνει, και αυτό το μοτίβο ταξιδεύει σαν κύμα ως το αυτί σου, όπου κάνει το τύμπανο να δονηθεί κι αυτό.

Δύο πράγματα που μπορείς να αλλάξεις

Ένταση και ύψος σε μία εικόνα

Το a είναι το πλάτος — πόσο ψηλά φτάνει το κύμα. Το b είναι η συχνότητα — πόσα κύματα χωράνε.

Ζωντανή ενημέρωση
Πλάτος
3
Μεγαλύτερο πλάτος
πιο δυνατός ήχος
Μεγαλύτερη συχνότητα
πιο ψηλός (οξύς) ήχος
  • ήχος

Γιατί μια χορδή δίνει ψηλότερο ήχο

Πάτα τη χορδή της κιθάρας πιο κοντά: το κομμάτι που δονείται γίνεται μικρότερο, δονείται γρηγορότερα, και ο ήχος γίνεται ψηλότερος.

Το ίδιο με τα μπουκάλια νερού: όσο περισσότερο νερό, τόσο πιο χαμηλός ο ήχος όταν χτυπάς το μπουκάλι.

Ένα μπουζούκι σε λευκό φόντο: στρογγυλεμένο ξύλινο σώμα με μαύρη διακόσμηση και ένα μακρύ μπράτσο με πολλά τάστα, ως το κεφάλι με τα κλειδιά.
Ένα ελληνικό μπουζούκι. Οι χορδές του τεντώνονται από τα κλειδιά, στην κορυφή, ως το σώμα. Όταν ο μουσικός πατάει μια χορδή σε ένα τάστο, δονείται μόνο το κομμάτι από το δάχτυλο ως το σώμα. Όσο πιο κοντά στο σώμα πατάει, τόσο πιο μικρό κομμάτι δονείται και τόσο πιο ψηλός βγαίνει ο ήχος.Φωτογραφία: Arent · CC BY 2.5 · Wikimedia Commons

Ο ήχος χρειάζεται ύλη

Αν δεν υπάρχει τίποτα να δονηθεί, δεν υπάρχει ήχος.

Στο κενό — όπου δεν υπάρχει αέρας — ο ήχος δεν ταξιδεύει καθόλου. Γι' αυτό στο διάστημα επικρατεί απόλυτη σιωπή, όσο κι αν οι ταινίες δείχνουν εκρήξεις με θόρυβο.

ΜέσοΤαχύτητα ήχουΓιατί
Κενό00δεν υπάρχει τίποτα να δονηθεί
Αέραςπερίπου 340340 m/sτα σωματίδια απέχουν πολύ
Νερόπερίπου 1.5001.500 m/sπιο κοντά μεταξύ τους
Ατσάλιπερίπου 5.0005.000 m/sκολλητά και γερά δεμένα — η δόνηση περνάει αμέσως

Ο ήχος ανακλάται: η ηχώ

Όπως το φως, ο ήχος ανακλάται όταν βρει εμπόδιο — έναν τοίχο, έναν βράχο.

Αν φωνάξεις μπροστά σε μια πλαγιά ή σε έναν μεγάλο άδειο χώρο, ο ήχος πηγαίνει, χτυπάει και γυρίζει πίσω. Επειδή κάνει δρόμο, φτάνει λίγο αργότερα, και τον ακούς δεύτερη φορά. Αυτό είναι η ηχώ.

Σε ένα μικρό δωμάτιο ο ανακλασμένος ήχος γυρίζει τόσο γρήγορα που μπερδεύεται με τον αρχικό — δεν τον ξεχωρίζεις.

Ο ήχος είναι αργός

340340 m/s ακούγεται γρήγορο, αλλά το φως ταξιδεύει σχεδόν ένα εκατομμύριο φορές γρηγορότερα.

Γι' αυτό βλέπεις την αστραπή και μετά ακούς τη βροντή, αν και συνέβησαν ταυτόχρονα.

Νυχτερινή καταιγίδα πάνω από τη θάλασσα: δύο φωτεινοί κεραυνοί πέφτουν από τον μωβ ουρανό. Μπροστά μια βρεγμένη παραλιακή πλατεία με φοίνικες, φώτα και σταθμευμένα αυτοκίνητα.
Κεραυνοί πάνω από τη θάλασσα, όπως φάνηκαν από ένα μπαλκόνι στη Γλυφάδα της Αθήνας. Το φως τους έφτασε στον φωτογράφο αμέσως. Η βροντή τους ταξίδεψε πολύ πιο αργά και ακούστηκε αργότερα. Την επόμενη φορά μέτρησε τα δευτερόλεπτα: κάθε 3 είναι περίπου ένα χιλιόμετρο.Φωτογραφία: NikoSilver · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βλέπεις αστραπή και μετά από 3 δευτερόλεπτα ακούς βροντή. Πόσο μακριά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γεμίζεις δύο ποτήρια με διαφορετική ποσότητα νερού και τα χτυπάς. Ποιο δίνει ψηλότερο ήχο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί στο διάστημα δεν ακούγεται τίποτα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι υπάρχει πάντα στην αρχή κάθε ήχου;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Τι δονείται μέσα στον λαιμό σου όταν μιλάς;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς τον ήχο ως δόνηση που ταξιδεύει μέσα από ύλη.
  • Να συνδέεις το πλάτος με την ένταση και τη συχνότητα με το ύψος.
  • Να καταλαβαίνεις γιατί ο ήχος δεν ταξιδεύει στο κενό.
  • Να συγκρίνεις την ταχύτητα του ήχου σε αέρα, νερό και στερεά.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;