Ήχος
Κάτι δονείται, ο αέρας το μεταφέρει, το αυτί το πιάνει.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §8
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τον ήχο ως δόνηση που ταξιδεύει μέσα από ύλη.
- Να συνδέεις το πλάτος με την ένταση και τη συχνότητα με το ύψος.
- Να καταλαβαίνεις γιατί ο ήχος δεν ταξιδεύει στο κενό.
- Να συγκρίνεις την ταχύτητα του ήχου σε αέρα, νερό και στερεά.
Κάτι δονείται — πάντα
Κάθε ήχος ξεκινάει από κάτι που τρέμει.
- Η χορδή της κιθάρας δονείται.
- Το δέρμα του τυμπάνου δονείται.
- Οι φωνητικές σου χορδές δονούνται.
Ακούμπησε τον λαιμό σου και μίλα. Νιώθεις το τρέμουλο. Αυτό είναι ο ήχος στην πηγή του.
Πώς φτάνει στο αυτί σου
Η δόνηση σπρώχνει τον αέρα γύρω της. Ο αέρας συμπιέζεται και αραιώνει, και αυτό το μοτίβο ταξιδεύει σαν κύμα ως το αυτί σου, όπου κάνει το τύμπανο να δονηθεί κι αυτό.
Δύο πράγματα που μπορείς να αλλάξεις
Γιατί μια χορδή δίνει ψηλότερο ήχο
Πάτα τη χορδή της κιθάρας πιο κοντά: το κομμάτι που δονείται γίνεται μικρότερο, δονείται γρηγορότερα, και ο ήχος γίνεται ψηλότερος.
Το ίδιο με τα μπουκάλια νερού: όσο περισσότερο νερό, τόσο πιο χαμηλός ο ήχος όταν χτυπάς το μπουκάλι.

Ο ήχος χρειάζεται ύλη
Αν δεν υπάρχει τίποτα να δονηθεί, δεν υπάρχει ήχος.
Στο κενό — όπου δεν υπάρχει αέρας — ο ήχος δεν ταξιδεύει καθόλου. Γι' αυτό στο διάστημα επικρατεί απόλυτη σιωπή, όσο κι αν οι ταινίες δείχνουν εκρήξεις με θόρυβο.
| Μέσο | Ταχύτητα ήχου | Γιατί |
|---|---|---|
| Κενό | δεν υπάρχει τίποτα να δονηθεί | |
| Αέρας | περίπου m/s | τα σωματίδια απέχουν πολύ |
| Νερό | περίπου m/s | πιο κοντά μεταξύ τους |
| Ατσάλι | περίπου m/s | κολλητά και γερά δεμένα — η δόνηση περνάει αμέσως |
Ο ήχος ανακλάται: η ηχώ
Όπως το φως, ο ήχος ανακλάται όταν βρει εμπόδιο — έναν τοίχο, έναν βράχο.
Αν φωνάξεις μπροστά σε μια πλαγιά ή σε έναν μεγάλο άδειο χώρο, ο ήχος πηγαίνει, χτυπάει και γυρίζει πίσω. Επειδή κάνει δρόμο, φτάνει λίγο αργότερα, και τον ακούς δεύτερη φορά. Αυτό είναι η ηχώ.
Σε ένα μικρό δωμάτιο ο ανακλασμένος ήχος γυρίζει τόσο γρήγορα που μπερδεύεται με τον αρχικό — δεν τον ξεχωρίζεις.
Ο ήχος είναι αργός
m/s ακούγεται γρήγορο, αλλά το φως ταξιδεύει σχεδόν ένα εκατομμύριο φορές γρηγορότερα.
Γι' αυτό βλέπεις την αστραπή και μετά ακούς τη βροντή, αν και συνέβησαν ταυτόχρονα.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βλέπεις αστραπή και μετά από 3 δευτερόλεπτα ακούς βροντή. Πόσο μακριά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το φως φτάνει ουσιαστικά ακαριαία. Άρα τα δευτερόλεπτα είναι ο χρόνος του ήχου.
340 × 3 = 1.020 μέτρα
Περίπου ένα χιλιόμετρο.
Ο πρακτικός κανόνας: κάθε δευτερόλεπτα ≈ χιλιόμετρο. Δεν χρειάζεται να θυμάσαι το .
Παράδειγμα 2
Γεμίζεις δύο ποτήρια με διαφορετική ποσότητα νερού και τα χτυπάς. Ποιο δίνει ψηλότερο ήχο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χτυπώντας το ποτήρι, δονείται το γυαλί μαζί με το νερό μέσα του.
Περισσότερο νερό σημαίνει περισσότερη μάζα να κουνηθεί — άρα πιο αργή δόνηση.
Πιο αργή δόνηση σημαίνει μικρότερη συχνότητα, άρα χαμηλότερος ήχος.
Το ποτήρι με λιγότερο νερό δίνει ψηλότερο ήχο.
Πρόσεξε: εδώ ο κανόνας είναι αντίστροφος από τα πνευστά. Σε ένα μπουκάλι όπου φυσάς, δονείται ο αέρας — και περισσότερο νερό σημαίνει λιγότερος αέρας, άρα ψηλότερος ήχος.
Πάντα ρώτα πρώτα: τι ακριβώς δονείται;
Παράδειγμα 3
Γιατί στο διάστημα δεν ακούγεται τίποτα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ήχος είναι δόνηση που περνάει από σωματίδιο σε σωματίδιο.
Στο διάστημα υπάρχει κενό: πρακτικά κανένα σωματίδιο.
Χωρίς σωματίδια, η δόνηση δεν έχει τρόπο να ταξιδέψει.
Απόλυτη σιωπή — ακόμα και δίπλα σε μια έκρηξη.
Το φως, αντίθετα, ταξιδεύει μια χαρά στο κενό. Γι' αυτό βλέπεις τον ήλιο αλλά δεν τον ακούς.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Τι δονείται μέσα στον λαιμό σου όταν μιλάς;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τον ήχο ως δόνηση που ταξιδεύει μέσα από ύλη.
- Να συνδέεις το πλάτος με την ένταση και τη συχνότητα με το ύψος.
- Να καταλαβαίνεις γιατί ο ήχος δεν ταξιδεύει στο κενό.
- Να συγκρίνεις την ταχύτητα του ήχου σε αέρα, νερό και στερεά.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.