Δυνάμεις και κίνηση
Τι χρειάζεται για να ξεκινήσει, να σταματήσει ή να στρίψει κάτι.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §9
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τι μπορεί να κάνει μια δύναμη σε ένα σώμα.
- Να υπολογίζεις τη συνισταμένη δύο αντίθετων δυνάμεων.
- Να ξεχωρίζεις ισορροπία από ακινησία.
- Να εξηγείς τον ρόλο της τριβής και της βαρύτητας.
Τι κάνει μια δύναμη
Μια δύναμη είναι σπρώξιμο ή τράβηγμα. Μπορεί να κάνει τέσσερα πράγματα:
- Να ξεκινήσει κάτι ακίνητο ή να το κάνει να τρέξει πιο γρήγορα.
- Να επιβραδύνει ή να σταματήσει κάτι που κινείται.
- Να αλλάξει κατεύθυνση σε κάτι που κινείται.
- Να παραμορφώσει ένα σώμα.
Μετριέται σε Νιούτον (N).
Δύο δυνάμεις, μία συνισταμένη
Σπάνια δρα μία μόνο δύναμη. Αυτό που μετράει είναι η συνισταμένη: το καθαρό αποτέλεσμα.
Ισορροπία δεν σημαίνει ακινησία
Τριβή: ο μόνιμος αντίπαλος
Η τριβή εμφανίζεται όπου δύο επιφάνειες ακουμπάνε και αντιστέκεται στο γλίστρημα της μιας πάνω στην άλλη.
| Χωρίς τριβή | Με τριβή |
|---|---|
| δεν θα μπορούσες να περπατήσεις | περπατάς |
| τα φρένα δεν θα δούλευαν | σταματάς |
| δεν θα μπορούσες να κρατήσεις ένα ποτήρι | το κρατάς |
Την αυξάνουμε όταν τη θέλουμε (πέλματα, αλυσίδες χιονιού) και τη μειώνουμε όταν ενοχλεί (λάδι, ρουλεμάν, αεροδυναμικό σχήμα).
Όταν οι επιφάνειες γλιστρούν, η τριβή μετατρέπει κινητική ενέργεια σε θερμότητα — γι' αυτό ζεσταίνονται τα φρένα και τα χέρια όταν τα τρίβεις.
Βαρύτητα: βάρος και μάζα

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δύο ομάδες τραβούν σκοινί: 250 N αριστερά, 300 N δεξιά. Τι γίνεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι δυνάμεις είναι αντίθετες, άρα αφαιρώ.
Η συνισταμένη είναι N προς τα δεξιά (η μεγαλύτερη κερδίζει).
Το σκοινί κινείται δεξιά.
Πρόσεξε πόσο μικρή είναι η συνισταμένη μπροστά στις δυνάμεις: N ασκούνται συνολικά, αλλά μόνο N «φαίνονται».
Παράδειγμα 2
Ένα αυτοκίνητο τρέχει σταθερά στα 80 km/h. Πόση είναι η συνισταμένη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
«Σταθερά» σημαίνει ότι η ταχύτητα δεν αλλάζει.
Αν η συνισταμένη δεν ήταν μηδέν, η ταχύτητα θα άλλαζε.
συνισταμένη = 0
Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δυνάμεις. Η μηχανή σπρώχνει μπροστά, η τριβή και ο αέρας αντιστέκονται — και ισοφαρίζουν ακριβώς.
Αν σηκώσεις το πόδι από το γκάζι, η ισορροπία σπάει και το αυτοκίνητο επιβραδύνει.
Παράδειγμα 3
Ένα βιβλίο 2 κιλών είναι στο τραπέζι. Ποιες δυνάμεις δρουν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βάρος: η Γη το τραβάει προς τα κάτω.
Δύναμη από το τραπέζι: το τραπέζι σπρώχνει προς τα πάνω.
Το βιβλίο είναι ακίνητο, άρα η συνισταμένη είναι μηδέν. Άρα το τραπέζι σπρώχνει με ακριβώς N προς τα πάνω.
Αν το τραπέζι έσπρωχνε λιγότερο, το βιβλίο θα βυθιζόταν. Αν έσπρωχνε περισσότερο, θα πεταγόταν στον αέρα.
Το τραπέζι «ξέρει» πόσο να σπρώξει επειδή παραμορφώνεται ελάχιστα κάτω από το βάρος, σαν πολύ σκληρό ελατήριο.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Δύο δυνάμεις σε αντίθετες κατευθύνσεις, N και N. Πόση είναι η συνισταμένη;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τι μπορεί να κάνει μια δύναμη σε ένα σώμα.
- Να υπολογίζεις τη συνισταμένη δύο αντίθετων δυνάμεων.
- Να ξεχωρίζεις ισορροπία από ακινησία.
- Να εξηγείς τον ρόλο της τριβής και της βαρύτητας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.