Ηλεκτρισμός — κυκλώματα και ασφάλεια
Σε σειρά ή παράλληλα, και γιατί υπάρχει η ασφάλεια.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §6
Θα μάθεις να
- Να συγκρίνεις σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
- Να εξηγείς τι είναι βραχυκύκλωμα και γιατί είναι επικίνδυνο.
- Να εξηγείς τον ρόλο της ασφάλειας και της γείωσης.
- Να αναγνωρίζεις βασικούς κανόνες ασφάλειας με τον ηλεκτρισμό.
Σε σειρά ή παράλληλα — και γιατί έχει σημασία
| Σε σειρά | Παράλληλα | |
|---|---|---|
| Διαδρομές | μία για όλες | μία για την καθεμία |
| Αν καεί μία | σβήνουν όλες | οι άλλες μένουν |
| Φωτεινότητα | μοιράζονται την πηγή | κάθε μία πλήρης |
| Πού το βρίσκεις | παλιές γιρλάντες, ασφάλειες | σπίτια, αυτοκίνητα |
Βραχυκύκλωμα: όταν το ρεύμα βρίσκει σύντομο δρόμο
Αν δύο γυμνά καλώδια ακουμπήσουν, το ρεύμα παρακάμπτει τη συσκευή και γυρίζει κατευθείαν στην πηγή.
Στη νέα, σύντομη διαδρομή δεν υπάρχει πια η συσκευή να «φρενάρει» το ρεύμα, άρα το ρεύμα γίνεται πολύ μεγάλο.
Η ασφάλεια: ο κρίκος που σπάει επίτηδες
Μια ασφάλεια είναι ένα λεπτό σύρμα σε σειρά με το κύκλωμα.
Όταν το ρεύμα ξεπεράσει το όριο, το σύρμα λιώνει και κόβεται. Το κύκλωμα ανοίγει και σταματάει τα πάντα.
Είναι σκόπιμα το πιο αδύναμο σημείο: προτιμάς να καεί ένα φθηνό σύρμα παρά ολόκληρη η εγκατάσταση.

Οι σύγχρονοι αυτόματοι κάνουν το ίδιο αλλά δεν καταστρέφονται — τους ξανασηκώνεις.
Γείωση: η διαδρομή διαφυγής
Η γείωση είναι ένα τρίτο καλώδιο που συνδέει το μεταλλικό σώμα μιας συσκευής με το έδαφος.
Αν κάτι χαλάσει μέσα και το ρεύμα φτάσει στο περίβλημα, τότε χωρίς γείωση το ρεύμα περιμένει να το ακουμπήσεις εσύ.
Με γείωση, το ρεύμα φεύγει αμέσως στο έδαφος. Το ρεύμα ανεβαίνει απότομα και πέφτει η ασφάλεια ή ο διακόπτης διαφυγής (το «ρελέ» του πίνακα), που κόβει το ρεύμα σε κλάσματα του δευτερολέπτου.

Κανόνες που δεν είναι διαπραγματεύσιμοι
- Ποτέ πειράματα με το ρεύμα της πρίζας — μόνο με μπαταρίες.
- Ποτέ βρεγμένα χέρια σε διακόπτες ή συσκευές. Το νερό άγει.
- Ποτέ αντικείμενα μέσα στην πρίζα.
- Καλώδιο με φθαρμένη μόνωση αντικαθίσταται, δεν τυλίγεται με ταινία.
- Πολύμπριζο με πολλές μεγάλες συσκευές → υπερφόρτωση.
- Αν κάποιος πάθει ηλεκτροπληξία, μην τον αγγίξεις: θα περάσει το ρεύμα και σε σένα. Κατέβασε πρώτα τον γενικό διακόπτη και κάλεσε το 112.
Το ρεύμα του σπιτιού είναι βολτ. Μια μπαταρία είναι . Δεν είναι ίδιο πράγμα σε διαφορετικό μέγεθος — είναι άλλη κατηγορία κινδύνου.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί οι παλιές γιρλάντες έσβηναν ολόκληρες όταν καιγόταν μία λαμπίτσα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ήταν συνδεδεμένες σε σειρά: μία διαδρομή περνούσε από όλες.
Μια καμένη λαμπίτσα δημιουργεί κενό σε αυτή τη μοναδική διαδρομή.
Το κύκλωμα γίνεται ανοιχτό και το ρεύμα σταματάει παντού.
Έπρεπε να δοκιμάσεις τις λαμπίτσες μία-μία για να βρεις την καμένη.
Οι σύγχρονες γιρλάντες είναι παράλληλες ή σε μικρές ομάδες — γι' αυτό σβήνει μόνο ένα κομμάτι.
Παράδειγμα 2
Η ασφάλεια πέφτει κάθε φορά που βάζεις μια συσκευή. Τι κάνεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η ασφάλεια κάνει τη δουλειά της: εντοπίζει υπερβολικό ρεύμα.
Δύο πιθανές αιτίες: βραχυκύκλωμα μέσα στη συσκευή, ή υπερφόρτωση της γραμμής.
Δοκιμάζω τη συσκευή σε άλλη πρίζα. Αν πάλι πέφτει, το πρόβλημα είναι στη συσκευή.
Αυτό που δεν κάνω ποτέ: βάζω μεγαλύτερη ασφάλεια.
Θα σταματούσε να πέφτει — και το ρεύμα θα συνέχιζε να περνάει μέχρι να πυρακτωθούν τα καλώδια.
Παράδειγμα 3
Γιατί το πλυντήριο έχει τρία καλώδια και ένα πλαστικό πορτατίφ δύο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κάθε συσκευή χρειάζεται δύο καλώδια για να κλείσει το κύκλωμα: φάση και ουδέτερο.
Το πλυντήριο έχει μεταλλικό σώμα και δουλεύει με νερό.
Αν χαλάσει η μόνωση, το ρεύμα μπορεί να φτάσει στο περίβλημα που ακουμπάς.
Το τρίτο καλώδιο είναι η γείωση: δίνει στο ρεύμα διαδρομή προς το έδαφος αντί για εσένα.
Ένα πορτατίφ με πλαστικό περίβλημα δεν έχει μέταλλο απέξω να βρεθεί υπό τάση — γι' αυτό αρκούν δύο.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Σε ποια σύνδεση, αν καεί μία λάμπα, οι άλλες μένουν αναμμένες;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να συγκρίνεις σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
- Να εξηγείς τι είναι βραχυκύκλωμα και γιατί είναι επικίνδυνο.
- Να εξηγείς τον ρόλο της ασφάλειας και της γείωσης.
- Να αναγνωρίζεις βασικούς κανόνες ασφάλειας με τον ηλεκτρισμό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.