Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ηλεκτρισμός — κυκλώματα και ασφάλεια

Σε σειρά ή παράλληλα, και γιατί υπάρχει η ασφάλεια.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §6

Θα μάθεις να

  1. Να συγκρίνεις σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
  2. Να εξηγείς τι είναι βραχυκύκλωμα και γιατί είναι επικίνδυνο.
  3. Να εξηγείς τον ρόλο της ασφάλειας και της γείωσης.
  4. Να αναγνωρίζεις βασικούς κανόνες ασφάλειας με τον ηλεκτρισμό.

Σε σειρά ή παράλληλα — και γιατί έχει σημασία

Δύο λάμπες, δύο συνδέσεις

Άλλαξε από σειρά σε παράλληλα και ξεβίδωσε τη δεύτερη λάμπα. Δες πότε σβήνει και η πρώτη.

Η πρώτη λάμπα ανάβειΣε σειρά: μία διαδρομή περνά και από τις δύο λάμπες.Οι δύο λάμπες μοιράζονται την ίδια μπαταρία, γι' αυτό φέγγουν πιο αχνά απ' ό,τι παράλληλα.

Σε σειράΠαράλληλα
Διαδρομέςμία για όλεςμία για την καθεμία
Αν καεί μίασβήνουν όλεςοι άλλες μένουν
Φωτεινότηταμοιράζονται την πηγήκάθε μία πλήρης
Πού το βρίσκειςπαλιές γιρλάντες, ασφάλειεςσπίτια, αυτοκίνητα

Βραχυκύκλωμα: όταν το ρεύμα βρίσκει σύντομο δρόμο

Αν δύο γυμνά καλώδια ακουμπήσουν, το ρεύμα παρακάμπτει τη συσκευή και γυρίζει κατευθείαν στην πηγή.

Στη νέα, σύντομη διαδρομή δεν υπάρχει πια η συσκευή να «φρενάρει» το ρεύμα, άρα το ρεύμα γίνεται πολύ μεγάλο.

Η ασφάλεια: ο κρίκος που σπάει επίτηδες

Μια ασφάλεια είναι ένα λεπτό σύρμα σε σειρά με το κύκλωμα.

Όταν το ρεύμα ξεπεράσει το όριο, το σύρμα λιώνει και κόβεται. Το κύκλωμα ανοίγει και σταματάει τα πάντα.

Είναι σκόπιμα το πιο αδύναμο σημείο: προτιμάς να καεί ένα φθηνό σύρμα παρά ολόκληρη η εγκατάσταση.

Μια μικρή γυάλινη ασφάλεια με μεταλλικά καπάκια στις δύο άκρες, πάνω σε πράσινη επιφάνεια. Το λεπτό σύρμα μέσα στο γυαλί είναι κομμένο στη μέση.
Μια μικρή ασφάλεια που «κάηκε». Μέσα στο γυάλινο σωληνάκι υπήρχε ένα ενιαίο λεπτό σύρμα, από τη μία μεταλλική άκρη ως την άλλη. Πέρασε πολύ ρεύμα, το σύρμα έλιωσε και κόπηκε. Δες το κενό στη μέση: το κύκλωμα άνοιξε.Φωτογραφία: TheresNothingOutThere · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Οι σύγχρονοι αυτόματοι κάνουν το ίδιο αλλά δεν καταστρέφονται — τους ξανασηκώνεις.

Γείωση: η διαδρομή διαφυγής

Η γείωση είναι ένα τρίτο καλώδιο που συνδέει το μεταλλικό σώμα μιας συσκευής με το έδαφος.

Αν κάτι χαλάσει μέσα και το ρεύμα φτάσει στο περίβλημα, τότε χωρίς γείωση το ρεύμα περιμένει να το ακουμπήσεις εσύ.

Με γείωση, το ρεύμα φεύγει αμέσως στο έδαφος. Το ρεύμα ανεβαίνει απότομα και πέφτει η ασφάλεια ή ο διακόπτης διαφυγής (το «ρελέ» του πίνακα), που κόβει το ρεύμα σε κλάσματα του δευτερολέπτου.

Ένας ηλεκτρικός πίνακας με γκρίζες σειρές από διακόπτες. Οι περισσότεροι έχουν μικρό μαύρο μοχλό· στην αρχή κάθε σειράς υπάρχει ένας πιο φαρδύς με μπλε μοχλό.
Ένας ηλεκτρικός πίνακας. Κάθε στενός διακόπτης με μαύρο μοχλό είναι ένας αυτόματος για μία γραμμή του κτιρίου. Ο πιο φαρδύς με τον μπλε μοχλό είναι διακόπτης διαφυγής. Όταν κάτι πάει στραβά, ο μοχλός πέφτει μόνος του και κόβει το ρεύμα. Τον πίνακα τον χειρίζεται μόνο ένας μεγάλος.Φωτογραφία: Pittigrilli · CC0 · Wikimedia Commons

Κανόνες που δεν είναι διαπραγματεύσιμοι

  • Ποτέ πειράματα με το ρεύμα της πρίζας — μόνο με μπαταρίες.
  • Ποτέ βρεγμένα χέρια σε διακόπτες ή συσκευές. Το νερό άγει.
  • Ποτέ αντικείμενα μέσα στην πρίζα.
  • Καλώδιο με φθαρμένη μόνωση αντικαθίσταται, δεν τυλίγεται με ταινία.
  • Πολύμπριζο με πολλές μεγάλες συσκευές → υπερφόρτωση.
  • Αν κάποιος πάθει ηλεκτροπληξία, μην τον αγγίξεις: θα περάσει το ρεύμα και σε σένα. Κατέβασε πρώτα τον γενικό διακόπτη και κάλεσε το 112.

Το ρεύμα του σπιτιού είναι 230230 βολτ. Μια μπαταρία είναι 1,51{,}5. Δεν είναι ίδιο πράγμα σε διαφορετικό μέγεθος — είναι άλλη κατηγορία κινδύνου.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί οι παλιές γιρλάντες έσβηναν ολόκληρες όταν καιγόταν μία λαμπίτσα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Η ασφάλεια πέφτει κάθε φορά που βάζεις μια συσκευή. Τι κάνεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί το πλυντήριο έχει τρία καλώδια και ένα πλαστικό πορτατίφ δύο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί τα σπίτια καλωδιώνονται παράλληλα;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Σε ποια σύνδεση, αν καεί μία λάμπα, οι άλλες μένουν αναμμένες;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να συγκρίνεις σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
  • Να εξηγείς τι είναι βραχυκύκλωμα και γιατί είναι επικίνδυνο.
  • Να εξηγείς τον ρόλο της ασφάλειας και της γείωσης.
  • Να αναγνωρίζεις βασικούς κανόνες ασφάλειας με τον ηλεκτρισμό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;