Ηλεκτρισμός — απλά κυκλώματα
Τι πρέπει να ισχύει για να ανάψει η λάμπα.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §6
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τι πρέπει να ισχύει για να ανάψει μια λάμπα.
- Να εξηγείς τι κάνει ο διακόπτης σε ένα κύκλωμα.
- Να ξεχωρίζεις σύνδεση σε σειρά από παράλληλη.
- Να προβλέπεις τι γίνεται όταν καεί μια λάμπα σε κάθε περίπτωση.
Το ρεύμα χρειάζεται κλειστή διαδρομή
Για να ανάψει μια λάμπα πρέπει να ισχύουν τρία πράγματα ταυτόχρονα:
- Υπάρχει πηγή (μπαταρία ή πρίζα).
- Υπάρχει συνεχής διαδρομή από τον έναν πόλο ως τον άλλον.
- Η διαδρομή είναι από αγώγιμο υλικό.
Αν λείπει έστω ένα, η λάμπα μένει σβηστή.

Αγωγοί και μονωτές, ξανά
Το κύκλωμα θέλει και τα δύο:
- Αγωγοί (μέταλλα, αλλά και ο γραφίτης στη μύτη του μολυβιού) — φτιάχνουν τη διαδρομή.
- Μονωτές (πλαστικό, ξύλο, αέρας) — κρατάνε το ρεύμα στη διαδρομή.
Σε σειρά ή παράλληλα;
Δύο λάμπες μπορούν να συνδεθούν με δύο τρόπους — και η διαφορά φαίνεται αμέσως όταν κάτι πάει στραβά.
| Σε σειρά | Παράλληλα | |
|---|---|---|
| Διαδρομές | μία για όλες | μία για την καθεμία |
| Αν καεί μία | σβήνουν όλες | οι άλλες μένουν αναμμένες |
| Φωτεινότητα | μοιράζονται την πηγή, πιο αχνές | κάθε μία κανονικά |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μια λάμπα δεν ανάβει. Τι ελέγχεις, και με ποια σειρά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πηγή: έχει μπαταρία; Είναι φορτισμένη; Ακουμπάνε καλά οι επαφές της;
Διαδρομή: είναι κλειστός ο διακόπτης; Υπάρχει κομμένο ή χαλαρό καλώδιο;
Η ίδια η λάμπα: είναι καλά βιδωμένη; Μήπως έχει καεί το νήμα;
Ελέγχεις με τη σειρά, ένα ένα, για να μην ξεχάσεις κανένα σημείο. Συνήθως ξεκινάς από ό,τι ελέγχεται πιο εύκολα.
Σχεδόν κάθε πρόβλημα ενός απλού κυκλώματος είναι μια από αυτές τις τρεις περιπτώσεις.
Παράδειγμα 2
Δύο λάμπες σε σειρά. Ξεβιδώνεις τη μία. Τι γίνεται στην άλλη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε σειρά υπάρχει μία μόνο διαδρομή, που περνάει από και τις δύο λάμπες.
Ξεβιδώνοντας τη μία, δημιουργείς κενό σε αυτή τη μοναδική διαδρομή.
Το κύκλωμα γίνεται ανοιχτό.
Σβήνει και η άλλη, παρόλο που δεν την άγγιξες.
Παράλληλα, το ίδιο πείραμα δεν θα άλλαζε τίποτα: η δεύτερη λάμπα έχει δικό της δρόμο προς την μπαταρία.
Παράδειγμα 3
Γιατί ένα ξύλινο κομμάτι στη θέση καλωδίου δεν δουλεύει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το κύκλωμα είναι γεωμετρικά κλειστό — η διαδρομή φαίνεται συνεχής.
Αλλά η προϋπόθεση δεν είναι μόνο «κλειστή διαδρομή». Είναι κλειστή διαδρομή από αγώγιμο υλικό.
Το ξύλο είναι μονωτής: δεν αφήνει το ρεύμα να περάσει.
Η λάμπα μένει σβηστή.
Το ίδιο θα γινόταν με πλαστικό, γυαλί ή κομμάτι γόμας. Θα δούλευε με έναν αγωγό: ένα καρφί, έναν μεταλλικό συνδετήρα.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Πώς λέγεται ένα κύκλωμα που η διαδρομή του είναι κομμένη κάπου;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τι πρέπει να ισχύει για να ανάψει μια λάμπα.
- Να εξηγείς τι κάνει ο διακόπτης σε ένα κύκλωμα.
- Να ξεχωρίζεις σύνδεση σε σειρά από παράλληλη.
- Να προβλέπεις τι γίνεται όταν καεί μια λάμπα σε κάθε περίπτωση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.