Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πίνακες συνάφειας και ραβδογράμματα

Δύο ποιοτικά χαρακτηριστικά στον ίδιο πίνακα, και τι δείχνει η σύγκριση των ποσοστών.

45 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να οργανώνεις δεδομένα δύο ποιοτικών μεταβλητών σε πίνακα συνάφειας με αθροίσματα.
  2. Να υπολογίζεις σχετικές συχνότητες ως προς το σύνολο, κατά γραμμή και κατά στήλη.
  3. Να διαλέγεις τα σωστά ποσοστά για να συγκρίνεις ομάδες διαφορετικού μεγέθους.
  4. Να διαβάζεις και να κατασκευάζεις ομαδοποιημένα και σωρευτικά ραβδογράμματα.
  5. Να κρίνεις αν δύο ποιοτικές μεταβλητές συνδέονται, συγκρίνοντας ποσοστά.

Δύο ερωτήσεις στους ίδιους ανθρώπους

Ένα ερωτηματολόγιο σπάνια ρωτάει ένα μόνο πράγμα. Ρωτάει το φύλο και αν αθλείσαι, την περιοχή όπου μένεις και πώς πας στο σχολείο. Και τα δύο είναι ποιοτικές μεταβλητές: οι απαντήσεις είναι κατηγορίες, όχι αριθμοί. Το ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι τι απάντησε ο καθένας χωριστά, αλλά αν οι δύο απαντήσεις σχετίζονται: αθλούνται περισσότερο τα αγόρια ή τα κορίτσια; Περπατάνε περισσότερο όσοι μένουν στο κέντρο;

Ο πίνακας συνάφειας

Ρωτήσαμε 200200 μαθητές ενός Λυκείου αν αθλούνται τακτικά. Μετράμε πόσοι πέφτουν σε κάθε συνδυασμό απαντήσεων και τους βάζουμε σε έναν πίνακα με μία γραμμή για κάθε κατηγορία της πρώτης μεταβλητής και μία στήλη για κάθε κατηγορία της δεύτερης:

ΑθλείταιΔεν αθλείταιΣύνολο
Κορίτσια48487272120120
Αγόρια484832328080
Σύνολο9696104104200200

Αυτός είναι ένας πίνακας συνάφειας ή πίνακας διπλής εισόδου. Τα τέσσερα εσωτερικά κελιά είναι οι συχνότητες των συνδυασμών. Η τελευταία στήλη και η τελευταία γραμμή είναι τα περιθώρια αθροίσματα: δίνουν τη συχνότητα κάθε μεταβλητής μόνης της, και στη γωνία βρίσκεται το σύνολο, που πρέπει να βγαίνει ίδιο και από τις δύο μεριές.

Τρία είδη ποσοστών

Οι συχνότητες μόνες τους παραπλανούν, γιατί οι ομάδες έχουν διαφορετικό μέγεθος. Στον πίνακα, 4848 κορίτσια και 4848 αγόρια αθλούνται. Ίδιος αριθμός, αλλά τα κορίτσια είναι 120120 και τα αγόρια μόνο 8080. Γι' αυτό μετατρέπεις τις συχνότητες σε σχετικές συχνότητες, και υπάρχουν τρεις τρόποι να το κάνεις, ανάλογα με το ως προς τι διαιρείς.

Ως προς το σύνολο. Κάθε κελί διά 200200. Το 4848 των κοριτσιών που αθλούνται γίνεται 24%24\%: το 24%24\% όλων των μαθητών είναι κορίτσια που αθλούνται.

Κατά γραμμή. Κάθε κελί διά το σύνολο της γραμμής του. Απαντάει στο «από τα κορίτσια, τι ποσοστό αθλείται;»:

ΑθλείταιΔεν αθλείταιΣύνολο
Κορίτσια40%40\%60%60\%100%100\%
Αγόρια60%60\%40%40\%100%100\%
Όλοι48%48\%52%52\%100%100\%

Κατά στήλη. Κάθε κελί διά το σύνολο της στήλης του. Απαντάει στο «από όσους αθλούνται, τι ποσοστό είναι κορίτσια;». Εδώ βγαίνει 4896=50%\dfrac{48}{96} = 50\%.

Ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα

Ένας πίνακας συνάφειας γίνεται ραβδόγραμμα με δύο τρόπους. Στο ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα οι ράβδοι μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη: για κάθε κατηγορία της μίας μεταβλητής, μία ράβδος για κάθε ομάδα.

Ρωτήσαμε 250250 μαθητές πώς πάνε στο σχολείο. Οι 100100 μένουν στο κέντρο της πόλης και οι 150150 σε ένα προάστιο:

Με τα πόδιαΜε λεωφορείοΜε αυτοκίνητοΣύνολο
Κέντρο555530301515100100
Προάστιο303075754545150150
Σύνολο85851051056060250250

Επειδή οι δύο ομάδες έχουν διαφορετικό μέγεθος, το ραβδόγραμμα σχεδιάζεται με τα ποσοστά κατά γραμμή: κέντρο 55%55\%, 30%30\%, 15%15\%· προάστιο 20%20\%, 50%50\%, 30%30\%.

Πώς πάνε στο σχολείο, ανά περιοχή (%)

Ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα: για κάθε μέσο, δύο ράβδοι δίπλα δίπλα, μία για το κέντρο και μία για το προάστιο. Τα ποσοστά είναι κατά γραμμή, δηλαδή στο σύνολο της κάθε περιοχής. Σε ποιο μέσο απέχουν περισσότερο οι δύο περιοχές;

Πόδια · Κέντρο: 55 %Πόδια · Προάστιο: 20 %Λεωφορείο · Κέντρο: 30 %Λεωφορείο · Προάστιο: 50 %Αυτοκίνητο · Κέντρο: 15 %Αυτοκίνητο · Προάστιο: 30 %
Πόδια · Κέντρο55 %
Πόδια · Προάστιο20 %
Λεωφορείο · Κέντρο30 %
Λεωφορείο · Προάστιο50 %
Αυτοκίνητο · Κέντρο15 %
Αυτοκίνητο · Προάστιο30 %

Το ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα βοηθάει να συγκρίνεις τις ομάδες κατηγορία προς κατηγορία: στο περπάτημα το κέντρο προηγείται με 55%55\% έναντι 20%20\%, στο λεωφορείο και στο αυτοκίνητο προηγείται το προάστιο.

Σωρευτικό ραβδόγραμμα

Στο σωρευτικό ραβδόγραμμα κάθε ομάδα είναι μία ράβδος, χωρισμένη σε κομμάτια που το ένα πατάει πάνω στο άλλο. Με ποσοστά κατά γραμμή κάθε ράβδος φτάνει στο 100%100\%, και τα κομμάτια δείχνουν πώς μοιράζεται η ομάδα:

Κέντρο55%30%15%Προάστιο20%50%30%πόδιαλεωφορείοαυτοκίνητο

Το σωρευτικό ραβδόγραμμα δείχνει με μια ματιά τη σύνθεση κάθε ομάδας: στο κέντρο πάνω από τους μισούς περπατάνε, στο προάστιο οι μισοί παίρνουν λεωφορείο. Αν τα κομμάτια ήταν ίδια στις δύο ράβδους, οι δύο μεταβλητές δεν θα συνδέονταν.

Συνάφεια δεν σημαίνει αιτία

Όταν τα ποσοστά κατά γραμμή διαφέρουν πολύ, οι δύο μεταβλητές συνδέονται σε αυτά τα δεδομένα. Αυτό δεν λέει γιατί. Ότι στο προάστιο περπατάνε λιγότεροι δεν σημαίνει ότι οι μαθητές εκεί είναι λιγότερο δραστήριοι· μάλλον τα σχολεία απέχουν περισσότερο από τα σπίτια. Ο πίνακας δείχνει τη σύνδεση· την εξήγηση τη δίνει κάποιος που ξέρει την πόλη.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε 400400 ενήλικες, οι 160160 είναι κάτω από 4040 ετών και οι 240240 πάνω. Διαβάζουν ειδήσεις κυρίως από το κινητό 120120 από τους νεότερους και 9696 από τους μεγαλύτερους. Φτιάξε τον πίνακα συνάφειας και κρίνε αν η ηλικία συνδέεται με το μέσο.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Στον πίνακα των 200200 μαθητών, βρες τι ποσοστό όσων δεν αθλούνται είναι κορίτσια, και εξήγησε γιατί αυτό δεν αρκεί για να συγκρίνεις τα δύο φύλα.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Σε μια δημοσκόπηση με 500500 άτομα δίνονται μόνο σχετικές συχνότητες ως προς το σύνολο: άνδρες υπέρ 18%18\%, άνδρες κατά 30%30\%, γυναίκες υπέρ 26%26\%, γυναίκες κατά 26%26\%. Ποιο φύλο είναι πιο θετικό;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Ένας πίνακας συνάφειας έχει γενικό σύνολο 300300. Τα σύνολα των γραμμών είναι 180180 για την ομάδα Α και 120120 για τη Β, και το σύνολο της στήλης «Ναι» είναι 150150. Από την ομάδα Α, 108108 απάντησαν «Ναι». Συμπλήρωσε τον πίνακα και σύγκρινε τις ομάδες.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ένας πίνακας συνάφειας χρησιμοποιείται για να οργανώσει δεδομένα από:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 7

Ρωτήσαμε μαθητές δύο τάξεων αν διαβάζουν βιβλία εκτός σχολείου. Τι ποσοστό των μαθητών της Β΄ τάξης απάντησε «Ναι»;

Απαντήσεις 110110 μαθητών, σε συχνότητες.
ΤάξηΝαιΌχιΣύνολο
Α΄303020205050
Β΄424218186060

Τα κατάφερες;

  • Να οργανώνεις δεδομένα δύο ποιοτικών μεταβλητών σε πίνακα συνάφειας με αθροίσματα.
  • Να υπολογίζεις σχετικές συχνότητες ως προς το σύνολο, κατά γραμμή και κατά στήλη.
  • Να διαλέγεις τα σωστά ποσοστά για να συγκρίνεις ομάδες διαφορετικού μεγέθους.
  • Να διαβάζεις και να κατασκευάζεις ομαδοποιημένα και σωρευτικά ραβδογράμματα.
  • Να κρίνεις αν δύο ποιοτικές μεταβλητές συνδέονται, συγκρίνοντας ποσοστά.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;