Πίνακες συνάφειας και ραβδογράμματα
Δύο ποιοτικά χαρακτηριστικά στον ίδιο πίνακα, και τι δείχνει η σύγκριση των ποσοστών.
45 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να οργανώνεις δεδομένα δύο ποιοτικών μεταβλητών σε πίνακα συνάφειας με αθροίσματα.
- Να υπολογίζεις σχετικές συχνότητες ως προς το σύνολο, κατά γραμμή και κατά στήλη.
- Να διαλέγεις τα σωστά ποσοστά για να συγκρίνεις ομάδες διαφορετικού μεγέθους.
- Να διαβάζεις και να κατασκευάζεις ομαδοποιημένα και σωρευτικά ραβδογράμματα.
- Να κρίνεις αν δύο ποιοτικές μεταβλητές συνδέονται, συγκρίνοντας ποσοστά.
Δύο ερωτήσεις στους ίδιους ανθρώπους
Ένα ερωτηματολόγιο σπάνια ρωτάει ένα μόνο πράγμα. Ρωτάει το φύλο και αν αθλείσαι, την περιοχή όπου μένεις και πώς πας στο σχολείο. Και τα δύο είναι ποιοτικές μεταβλητές: οι απαντήσεις είναι κατηγορίες, όχι αριθμοί. Το ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι τι απάντησε ο καθένας χωριστά, αλλά αν οι δύο απαντήσεις σχετίζονται: αθλούνται περισσότερο τα αγόρια ή τα κορίτσια; Περπατάνε περισσότερο όσοι μένουν στο κέντρο;
Ο πίνακας συνάφειας
Ρωτήσαμε μαθητές ενός Λυκείου αν αθλούνται τακτικά. Μετράμε πόσοι πέφτουν σε κάθε συνδυασμό απαντήσεων και τους βάζουμε σε έναν πίνακα με μία γραμμή για κάθε κατηγορία της πρώτης μεταβλητής και μία στήλη για κάθε κατηγορία της δεύτερης:
| Αθλείται | Δεν αθλείται | Σύνολο | |
|---|---|---|---|
| Κορίτσια | |||
| Αγόρια | |||
| Σύνολο |
Αυτός είναι ένας πίνακας συνάφειας ή πίνακας διπλής εισόδου. Τα τέσσερα εσωτερικά κελιά είναι οι συχνότητες των συνδυασμών. Η τελευταία στήλη και η τελευταία γραμμή είναι τα περιθώρια αθροίσματα: δίνουν τη συχνότητα κάθε μεταβλητής μόνης της, και στη γωνία βρίσκεται το σύνολο, που πρέπει να βγαίνει ίδιο και από τις δύο μεριές.
Τρία είδη ποσοστών
Οι συχνότητες μόνες τους παραπλανούν, γιατί οι ομάδες έχουν διαφορετικό μέγεθος. Στον πίνακα, κορίτσια και αγόρια αθλούνται. Ίδιος αριθμός, αλλά τα κορίτσια είναι και τα αγόρια μόνο . Γι' αυτό μετατρέπεις τις συχνότητες σε σχετικές συχνότητες, και υπάρχουν τρεις τρόποι να το κάνεις, ανάλογα με το ως προς τι διαιρείς.
Ως προς το σύνολο. Κάθε κελί διά . Το των κοριτσιών που αθλούνται γίνεται : το όλων των μαθητών είναι κορίτσια που αθλούνται.
Κατά γραμμή. Κάθε κελί διά το σύνολο της γραμμής του. Απαντάει στο «από τα κορίτσια, τι ποσοστό αθλείται;»:
| Αθλείται | Δεν αθλείται | Σύνολο | |
|---|---|---|---|
| Κορίτσια | |||
| Αγόρια | |||
| Όλοι |
Κατά στήλη. Κάθε κελί διά το σύνολο της στήλης του. Απαντάει στο «από όσους αθλούνται, τι ποσοστό είναι κορίτσια;». Εδώ βγαίνει .
Ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα
Ένας πίνακας συνάφειας γίνεται ραβδόγραμμα με δύο τρόπους. Στο ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα οι ράβδοι μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη: για κάθε κατηγορία της μίας μεταβλητής, μία ράβδος για κάθε ομάδα.
Ρωτήσαμε μαθητές πώς πάνε στο σχολείο. Οι μένουν στο κέντρο της πόλης και οι σε ένα προάστιο:
| Με τα πόδια | Με λεωφορείο | Με αυτοκίνητο | Σύνολο | |
|---|---|---|---|---|
| Κέντρο | ||||
| Προάστιο | ||||
| Σύνολο |
Επειδή οι δύο ομάδες έχουν διαφορετικό μέγεθος, το ραβδόγραμμα σχεδιάζεται με τα ποσοστά κατά γραμμή: κέντρο , , · προάστιο , , .
Το ομαδοποιημένο ραβδόγραμμα βοηθάει να συγκρίνεις τις ομάδες κατηγορία προς κατηγορία: στο περπάτημα το κέντρο προηγείται με έναντι , στο λεωφορείο και στο αυτοκίνητο προηγείται το προάστιο.
Σωρευτικό ραβδόγραμμα
Στο σωρευτικό ραβδόγραμμα κάθε ομάδα είναι μία ράβδος, χωρισμένη σε κομμάτια που το ένα πατάει πάνω στο άλλο. Με ποσοστά κατά γραμμή κάθε ράβδος φτάνει στο , και τα κομμάτια δείχνουν πώς μοιράζεται η ομάδα:
Το σωρευτικό ραβδόγραμμα δείχνει με μια ματιά τη σύνθεση κάθε ομάδας: στο κέντρο πάνω από τους μισούς περπατάνε, στο προάστιο οι μισοί παίρνουν λεωφορείο. Αν τα κομμάτια ήταν ίδια στις δύο ράβδους, οι δύο μεταβλητές δεν θα συνδέονταν.
Συνάφεια δεν σημαίνει αιτία
Όταν τα ποσοστά κατά γραμμή διαφέρουν πολύ, οι δύο μεταβλητές συνδέονται σε αυτά τα δεδομένα. Αυτό δεν λέει γιατί. Ότι στο προάστιο περπατάνε λιγότεροι δεν σημαίνει ότι οι μαθητές εκεί είναι λιγότερο δραστήριοι· μάλλον τα σχολεία απέχουν περισσότερο από τα σπίτια. Ο πίνακας δείχνει τη σύνδεση· την εξήγηση τη δίνει κάποιος που ξέρει την πόλη.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε ενήλικες, οι είναι κάτω από ετών και οι πάνω. Διαβάζουν ειδήσεις κυρίως από το κινητό από τους νεότερους και από τους μεγαλύτερους. Φτιάξε τον πίνακα συνάφειας και κρίνε αν η ηλικία συνδέεται με το μέσο.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Συμπληρώνω τα κελιά με αφαιρέσεις: οι νεότεροι που δεν διαβάζουν κυρίως από κινητό είναι , οι μεγαλύτεροι .
Κινητό Άλλο μέσο Σύνολο Κάτω από Πάνω από Σύνολο Έλεγχος: .
Ποσοστά κατά γραμμή, γιατί συγκρίνω ηλικιακές ομάδες:
νεότεροι: από κινητό
μεγαλύτεροι: από κινητό
Συμπέρασμα. έναντι : μεγάλη διαφορά, άρα στο δείγμα η ηλικία συνδέεται έντονα με το μέσο ενημέρωσης.
Πρόσεξε τις σκέτες συχνότητες: και μοιάζουν κοντινές. Χωρίς τα ποσοστά θα έχανες ότι οι μεγαλύτεροι είναι μιάμιση φορά περισσότεροι.
Παράδειγμα 2
Στον πίνακα των μαθητών, βρες τι ποσοστό όσων δεν αθλούνται είναι κορίτσια, και εξήγησε γιατί αυτό δεν αρκεί για να συγκρίνεις τα δύο φύλα.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ποσοστό κατά στήλη. Όσοι δεν αθλούνται είναι , από τους οποίους κορίτσια:
, δηλαδή περίπου
Τι λέει. Από όσους δεν αθλούνται, περίπου επτά στους δέκα είναι κορίτσια.
Γιατί δεν αρκεί. Τα κορίτσια είναι το όλου του δείγματος. Ακόμα κι αν αθλούνταν όσο τα αγόρια, θα ήταν πάλι η πλειονότητα όσων δεν αθλούνται. Για να συγκρίνεις τα φύλα, διαιρείς με το μέγεθος κάθε φύλου: των κοριτσιών και των αγοριών δεν αθλούνται. Αυτή είναι η σύγκριση.
Παράδειγμα 3
Σε μια δημοσκόπηση με άτομα δίνονται μόνο σχετικές συχνότητες ως προς το σύνολο: άνδρες υπέρ , άνδρες κατά , γυναίκες υπέρ , γυναίκες κατά . Ποιο φύλο είναι πιο θετικό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περιθώρια. Οι άνδρες είναι του δείγματος και οι γυναίκες . Σύνολο , σωστά.
Ποσοστά κατά γραμμή. Μέσα σε κάθε φύλο:
άνδρες υπέρ: , δηλαδή
γυναίκες υπέρ: , δηλαδή
Οι γυναίκες είναι πιο θετικές: μία στις δύο γυναίκες είναι υπέρ, έναντι λιγότερο από τέσσερις άνδρες στους δέκα.
Δεν χρειάστηκε το . Αν θέλεις τους ανθρώπους, άνδρες είναι υπέρ.
Παράδειγμα 4
Ένας πίνακας συνάφειας έχει γενικό σύνολο . Τα σύνολα των γραμμών είναι για την ομάδα Α και για τη Β, και το σύνολο της στήλης «Ναι» είναι . Από την ομάδα Α, απάντησαν «Ναι». Συμπλήρωσε τον πίνακα και σύγκρινε τις ομάδες.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κελιά της Α: «Ναι» , άρα «Όχι» .
Κελιά της Β: «Ναι» , άρα «Όχι» .
Στήλη «Όχι»: , και . Ο πίνακας κλείνει.
Σύγκριση κατά γραμμή:
Α: «Ναι». Β: «Ναι».
Η ομάδα Α απαντάει «Ναι» πολύ συχνότερα, άρα η ομάδα και η απάντηση συνδέονται.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ρωτήσαμε μαθητές δύο τάξεων αν διαβάζουν βιβλία εκτός σχολείου. Τι ποσοστό των μαθητών της Β΄ τάξης απάντησε «Ναι»;
| Τάξη | Ναι | Όχι | Σύνολο |
|---|---|---|---|
| Α΄ | |||
| Β΄ |
Τα κατάφερες;
- Να οργανώνεις δεδομένα δύο ποιοτικών μεταβλητών σε πίνακα συνάφειας με αθροίσματα.
- Να υπολογίζεις σχετικές συχνότητες ως προς το σύνολο, κατά γραμμή και κατά στήλη.
- Να διαλέγεις τα σωστά ποσοστά για να συγκρίνεις ομάδες διαφορετικού μεγέθους.
- Να διαβάζεις και να κατασκευάζεις ομαδοποιημένα και σωρευτικά ραβδογράμματα.
- Να κρίνεις αν δύο ποιοτικές μεταβλητές συνδέονται, συγκρίνοντας ποσοστά.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.