Μετάβαση στο περιεχόμενο

Σύγκριση ομάδων

Ένα ποσοτικό χαρακτηριστικό σε δύο ή περισσότερες ομάδες, με θηκογράμματα και μέτρα θέσης.

45 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να συγκρίνεις ένα ποσοτικό χαρακτηριστικό σε δύο ή περισσότερες ομάδες με μέτρα θέσης και διασποράς.
  2. Να βρίσκεις τα τεταρτημόρια και την περίληψη των πέντε αριθμών ενός δείγματος.
  3. Να σχεδιάζεις και να διαβάζεις θηκογράμματα, και να εντοπίζεις ακραίες τιμές.
  4. Να ερμηνεύεις παράλληλα θηκογράμματα με λόγια, χωρίς να ξεπερνάς ό,τι δείχνουν τα δεδομένα.

Ένα χαρακτηριστικό, πολλές ομάδες

Οι βαθμοί σε ένα διαγώνισμα είναι ποσοτική μεταβλητή. Το τμήμα όπου ανήκει κάθε μαθητής είναι ποιοτική. Όταν ρωτάς «ποιο τμήμα έγραψε καλύτερα;», συγκρίνεις την ποσοτική μεταβλητή μέσα σε κάθε κατηγορία της ποιοτικής. Το ίδιο κάνεις όταν συγκρίνεις τον χρόνο μετακίνησης ανά περιοχή ή τις ώρες ύπνου ανά τάξη.

Η σύγκριση γίνεται πάντα σε δύο άξονες, ακριβώς όπως η περιγραφή ενός δείγματος:

  • Πού βρίσκονται οι τιμές κάθε ομάδας: μέση τιμή, διάμεσος.
  • Πόσο απλώνονται: εύρος, τυπική απόκλιση, ενδοτεταρτημοριακό εύρος.

Τεταρτημόρια

Η διάμεσος χωρίζει τα ταξινομημένα δεδομένα σε δύο μισά. Αν χωρίσεις και κάθε μισό στη μέση, παίρνεις τα τεταρτημόρια:

  • Πρώτο τεταρτημόριο Q1Q_1: η διάμεσος του κάτω μισού. Κάτω από αυτό βρίσκεται περίπου το 25%25\% των τιμών.
  • Δεύτερο τεταρτημόριο Q2Q_2: η ίδια η διάμεσος, 50%50\%.
  • Τρίτο τεταρτημόριο Q3Q_3: η διάμεσος του πάνω μισού. Κάτω από αυτό βρίσκεται περίπου το 75%75\%.

Όταν το πλήθος είναι περιττό, η διάμεσος δεν μπαίνει σε κανένα από τα δύο μισά. Υπάρχουν και άλλοι κανόνες για τα τεταρτημόρια, και τα κομπιουτεράκια δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους· σε μικρά δείγματα η διαφορά είναι μικρή και δεν αλλάζει το συμπέρασμα.

Η διαφορά

IQR=Q3−Q1IQR = Q_3 - Q_1

λέγεται ενδοτεταρτημοριακό εύρος. Είναι το πλάτος που πιάνει το μεσαίο μισό των τιμών. Σε αντίθεση με το απλό εύρος, δεν επηρεάζεται από μία ακραία τιμή, όπως η διάμεσος δεν επηρεάζεται σε αντίθεση με τη μέση τιμή.

Το θηκόγραμμα

Η περίληψη των πέντε αριθμών ενός δείγματος είναι η ελάχιστη τιμή, το Q1Q_1, η διάμεσος, το Q3Q_3 και η μέγιστη. Το θηκόγραμμα τη σχεδιάζει πάνω σε έναν άξονα:

  • ένα ορθογώνιο, η «θήκη», από το Q1Q_1 ως το Q3Q_3
  • μια γραμμή μέσα στη θήκη, στη διάμεσο
  • δύο γραμμές, οι «μουστάκες», από τη θήκη ως την ελάχιστη και ως τη μέγιστη τιμή

Κάθε ένα από τα τέσσερα κομμάτια, μουστάκα, μισή θήκη, μισή θήκη, μουστάκα, περιέχει περίπου το ένα τέταρτο των τιμών. Ένα κομμάτι μακρύ δεν έχει περισσότερες τιμές· έχει τις ίδιες, πιο αραιές.

Τα περισσότερα βιβλία και προγράμματα σημειώνουν χωριστά τις ακραίες τιμές: όσες απέχουν από τη θήκη περισσότερο από 1,5⋅IQR1{,}5 \cdot IQR. Τότε η μουστάκα σταματά στην πιο απομακρυσμένη τιμή που δεν είναι ακραία, και η ακραία σχεδιάζεται ως κουκκίδα.

Παράλληλα θηκογράμματα

Για να συγκρίνεις ομάδες, σχεδιάζεις ένα θηκόγραμμα για καθεμία πάνω στον ίδιο άξονα. Τα δύο τμήματα του πρώτου λυμένου παραδείγματος, με 1111 μαθητές το καθένα, έγραψαν:

ΤμήμαΒαθμοί σε σειρά
Γ199, 1111, 1111, 1212, 1313, 1414, 1515, 1515, 1717, 1818, 1919
Γ233, 1212, 1313, 1414, 1515, 1515, 1616, 1616, 1616, 1717, 1717

Και τα δύο έχουν μέση τιμή 1414. Τα θηκογράμματα όμως δείχνουν δύο πολύ διαφορετικές τάξεις:

Γ1Γ205101520

Η θήκη του Γ2 είναι ψηλότερα και στενότερη: η διάμεσος είναι 1515 αντί για 1414, και το μεσαίο μισό των μαθητών χωράει σε τρεις βαθμούς αντί για έξι. Αυτό που κρατάει τη μέση τιμή του Γ2 στο 1414 είναι ένας μόνο μαθητής με 33, η κουκκίδα μακριά αριστερά.

Μέση τιμή ή διάμεσος για τη σύγκριση

Όταν τα δεδομένα είναι περίπου συμμετρικά και χωρίς ακραίες τιμές, η μέση τιμή και η τυπική απόκλιση κάνουν καλή δουλειά, και η σύγκριση γίνεται με αυτές. Όταν υπάρχουν ακραίες τιμές ή οι τιμές μαζεύονται στη μία μεριά, όπως συμβαίνει με τα εισοδήματα ή τους χρόνους αναμονής, η διάμεσος και το IQRIQR είναι πιο αξιόπιστα, και το θηκόγραμμα είναι το φυσικό τους διάγραμμα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες την περίληψη των πέντε αριθμών και το IQRIQR για τους βαθμούς του Γ1: 99, 1111, 1111, 1212, 1313, 1414, 1515, 1515, 1717, 1818, 1919

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Το Γ2 έγραψε 33, 1212, 1313, 1414, 1515, 1515, 1616, 1616, 1616, 1717, 1717. Σύγκρινέ το με το Γ1 του παραδείγματος 1.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Οι ώρες που περνούν καθημερινά στο κινητό οι μαθητές τριών τάξεων έχουν περιλήψεις: Α΄: 11, 22, 33, 44, 66. Β΄: 1,51{,}5, 2,52{,}5, 3,53{,}5, 55, 77. Γ΄: 0,50{,}5, 1,51{,}5, 22, 33, 55. Σύγκρινε τις τρεις τάξεις.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δύο λεωφορειακές γραμμές έχουν μέσο χρόνο διαδρομής 2525 λεπτά. Η Α έχει τυπική απόκλιση s=3s = 3 λεπτά και η Β s=12s = 12 λεπτά. Ποια διαλέγεις αν πρέπει να φτάσεις στην ώρα σου σε μια εξέταση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Το πρώτο τεταρτημόριο Q1Q_1 ενός δείγματος είναι η τιμή κάτω από την οποία βρίσκεται περίπου:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 7

Βρες τη διάμεσο και τα δύο τεταρτημόρια των τιμών 44, 66, 77, 99, 1010, 1212, 1515.

Τα κατάφερες;

  • Να συγκρίνεις ένα ποσοτικό χαρακτηριστικό σε δύο ή περισσότερες ομάδες με μέτρα θέσης και διασποράς.
  • Να βρίσκεις τα τεταρτημόρια και την περίληψη των πέντε αριθμών ενός δείγματος.
  • Να σχεδιάζεις και να διαβάζεις θηκογράμματα, και να εντοπίζεις ακραίες τιμές.
  • Να ερμηνεύεις παράλληλα θηκογράμματα με λόγια, χωρίς να ξεπερνάς ό,τι δείχνουν τα δεδομένα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;