Σύγκριση ομάδων
Ένα ποσοτικό χαρακτηριστικό σε δύο ή περισσότερες ομάδες, με θηκογράμματα και μέτρα θέσης.
45 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να συγκρίνεις ένα ποσοτικό χαρακτηριστικό σε δύο ή περισσότερες ομάδες με μέτρα θέσης και διασποράς.
- Να βρίσκεις τα τεταρτημόρια και την περίληψη των πέντε αριθμών ενός δείγματος.
- Να σχεδιάζεις και να διαβάζεις θηκογράμματα, και να εντοπίζεις ακραίες τιμές.
- Να ερμηνεύεις παράλληλα θηκογράμματα με λόγια, χωρίς να ξεπερνάς ό,τι δείχνουν τα δεδομένα.
Ένα χαρακτηριστικό, πολλές ομάδες
Οι βαθμοί σε ένα διαγώνισμα είναι ποσοτική μεταβλητή. Το τμήμα όπου ανήκει κάθε μαθητής είναι ποιοτική. Όταν ρωτάς «ποιο τμήμα έγραψε καλύτερα;», συγκρίνεις την ποσοτική μεταβλητή μέσα σε κάθε κατηγορία της ποιοτικής. Το ίδιο κάνεις όταν συγκρίνεις τον χρόνο μετακίνησης ανά περιοχή ή τις ώρες ύπνου ανά τάξη.
Η σύγκριση γίνεται πάντα σε δύο άξονες, ακριβώς όπως η περιγραφή ενός δείγματος:
- Πού βρίσκονται οι τιμές κάθε ομάδας: μέση τιμή, διάμεσος.
- Πόσο απλώνονται: εύρος, τυπική απόκλιση, ενδοτεταρτημοριακό εύρος.
Τεταρτημόρια
Η διάμεσος χωρίζει τα ταξινομημένα δεδομένα σε δύο μισά. Αν χωρίσεις και κάθε μισό στη μέση, παίρνεις τα τεταρτημόρια:
- Πρώτο τεταρτημόριο : η διάμεσος του κάτω μισού. Κάτω από αυτό βρίσκεται περίπου το των τιμών.
- Δεύτερο τεταρτημόριο : η ίδια η διάμεσος, .
- Τρίτο τεταρτημόριο : η διάμεσος του πάνω μισού. Κάτω από αυτό βρίσκεται περίπου το .
Όταν το πλήθος είναι περιττό, η διάμεσος δεν μπαίνει σε κανένα από τα δύο μισά. Υπάρχουν και άλλοι κανόνες για τα τεταρτημόρια, και τα κομπιουτεράκια δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους· σε μικρά δείγματα η διαφορά είναι μικρή και δεν αλλάζει το συμπέρασμα.
Η διαφορά
λέγεται ενδοτεταρτημοριακό εύρος. Είναι το πλάτος που πιάνει το μεσαίο μισό των τιμών. Σε αντίθεση με το απλό εύρος, δεν επηρεάζεται από μία ακραία τιμή, όπως η διάμεσος δεν επηρεάζεται σε αντίθεση με τη μέση τιμή.
Το θηκόγραμμα
Η περίληψη των πέντε αριθμών ενός δείγματος είναι η ελάχιστη τιμή, το , η διάμεσος, το και η μέγιστη. Το θηκόγραμμα τη σχεδιάζει πάνω σε έναν άξονα:
- ένα ορθογώνιο, η «θήκη», από το ως το
- μια γραμμή μέσα στη θήκη, στη διάμεσο
- δύο γραμμές, οι «μουστάκες», από τη θήκη ως την ελάχιστη και ως τη μέγιστη τιμή
Κάθε ένα από τα τέσσερα κομμάτια, μουστάκα, μισή θήκη, μισή θήκη, μουστάκα, περιέχει περίπου το ένα τέταρτο των τιμών. Ένα κομμάτι μακρύ δεν έχει περισσότερες τιμές· έχει τις ίδιες, πιο αραιές.
Τα περισσότερα βιβλία και προγράμματα σημειώνουν χωριστά τις ακραίες τιμές: όσες απέχουν από τη θήκη περισσότερο από . Τότε η μουστάκα σταματά στην πιο απομακρυσμένη τιμή που δεν είναι ακραία, και η ακραία σχεδιάζεται ως κουκκίδα.
Παράλληλα θηκογράμματα
Για να συγκρίνεις ομάδες, σχεδιάζεις ένα θηκόγραμμα για καθεμία πάνω στον ίδιο άξονα. Τα δύο τμήματα του πρώτου λυμένου παραδείγματος, με μαθητές το καθένα, έγραψαν:
| Τμήμα | Βαθμοί σε σειρά |
|---|---|
| Γ1 | , , , , , , , , , , |
| Γ2 | , , , , , , , , , , |
Και τα δύο έχουν μέση τιμή . Τα θηκογράμματα όμως δείχνουν δύο πολύ διαφορετικές τάξεις:
Η θήκη του Γ2 είναι ψηλότερα και στενότερη: η διάμεσος είναι αντί για , και το μεσαίο μισό των μαθητών χωράει σε τρεις βαθμούς αντί για έξι. Αυτό που κρατάει τη μέση τιμή του Γ2 στο είναι ένας μόνο μαθητής με , η κουκκίδα μακριά αριστερά.
Μέση τιμή ή διάμεσος για τη σύγκριση
Όταν τα δεδομένα είναι περίπου συμμετρικά και χωρίς ακραίες τιμές, η μέση τιμή και η τυπική απόκλιση κάνουν καλή δουλειά, και η σύγκριση γίνεται με αυτές. Όταν υπάρχουν ακραίες τιμές ή οι τιμές μαζεύονται στη μία μεριά, όπως συμβαίνει με τα εισοδήματα ή τους χρόνους αναμονής, η διάμεσος και το είναι πιο αξιόπιστα, και το θηκόγραμμα είναι το φυσικό τους διάγραμμα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες την περίληψη των πέντε αριθμών και το για τους βαθμούς του Γ1: , , , , , , , , , ,
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διάμεσος. Τα δεδομένα είναι ήδη σε σειρά, , περιττό. Η μεσαία θέση είναι η η:
Κάτω μισό, χωρίς τη διάμεσο: , , , , . Η μεσαία του τιμή:
Πάνω μισό: , , , , .
Περίληψη: ελάχιστη , , διάμεσος , , μέγιστη .
. Ακραίες τιμές θα ήταν κάτω από ή πάνω από . Δεν υπάρχει καμία.
Παράδειγμα 2
Το Γ2 έγραψε , , , , , , , , , , . Σύγκρινέ το με το Γ1 του παραδείγματος 1.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μέση τιμή:
Ίδια με του Γ1, που έχει επίσης άθροισμα .
Πέντε αριθμοί. Διάμεσος η η τιμή, . Κάτω μισό , , , , , άρα . Πάνω μισό , , , , , άρα .
Ακραίες τιμές. Το κάτω όριο είναι . Το είναι κάτω από αυτό, άρα ακραία τιμή.
Σύγκριση. Ίδια μέση τιμή, αλλά:
- διάμεσος έναντι : ο τυπικός μαθητής του Γ2 έγραψε λίγο καλύτερα
- έναντι : το Γ2 είναι πολύ πιο ομοιόμορφο
- το Γ2 έχει έναν μαθητή που έμεινε πολύ πίσω, και αυτός ρίχνει τη μέση τιμή του
Αν έβγαζες τον μαθητή με το , η μέση τιμή του Γ2 θα γινόταν .
Παράδειγμα 3
Οι ώρες που περνούν καθημερινά στο κινητό οι μαθητές τριών τάξεων έχουν περιλήψεις: Α΄: , , , , . Β΄: , , , , . Γ΄: , , , , . Σύγκρινε τις τρεις τάξεις.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θέση. Οι διάμεσοι είναι , και ώρες. Περισσότερο στο κινητό είναι η Β΄, λιγότερο η Γ΄.
Διασπορά. Τα :
Α΄: . Β΄: . Γ΄: .
Η Β΄ έχει τις πιο ανόμοιες συνήθειες, η Γ΄ τις πιο ομοιόμορφες.
Μια ερώτηση με τα τέταρτα. Πόσοι στη Β΄ περνούν πάνω από ώρες; Το είναι το , άρα περίπου το . Στη Γ΄ το είναι η μέγιστη τιμή, άρα κανείς.
Συμπέρασμα με μέτρο. Στη Γ΄ ο χρόνος στο κινητό είναι μικρότερος και πιο ομοιόμορφος. Μια λογική υπόθεση είναι το διάβασμα για τις εξετάσεις, αλλά τα δεδομένα δεν το αποδεικνύουν· δείχνουν μόνο τη διαφορά.
Παράδειγμα 4
Δύο λεωφορειακές γραμμές έχουν μέσο χρόνο διαδρομής λεπτά. Η Α έχει τυπική απόκλιση λεπτά και η Β λεπτά. Ποια διαλέγεις αν πρέπει να φτάσεις στην ώρα σου σε μια εξέταση;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το κέντρο δεν ξεχωρίζει. Κατά μέσο όρο οι δύο γραμμές κάνουν τον ίδιο χρόνο.
Η διασπορά ξεχωρίζει. Η Β έχει τετραπλάσια τυπική απόκλιση: κάποιες μέρες φτάνει πολύ γρήγορα, κάποιες πολύ αργά. Η Α κάνει σχεδόν πάντα γύρω στα λεπτά.
Η απόφαση: η Α. Όταν μετράει να μην αργήσεις, θέλεις τη μικρή διασπορά, όχι μόνο τον καλό μέσο όρο.
Με αριθμούς: αν οι χρόνοι είναι περίπου κανονικοί, περίπου το των διαδρομών της Α είναι ως λεπτά. Για τη Β το ίδιο όριο είναι λεπτά.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Βρες τη διάμεσο και τα δύο τεταρτημόρια των τιμών , , , , , , .
Τα κατάφερες;
- Να συγκρίνεις ένα ποσοτικό χαρακτηριστικό σε δύο ή περισσότερες ομάδες με μέτρα θέσης και διασποράς.
- Να βρίσκεις τα τεταρτημόρια και την περίληψη των πέντε αριθμών ενός δείγματος.
- Να σχεδιάζεις και να διαβάζεις θηκογράμματα, και να εντοπίζεις ακραίες τιμές.
- Να ερμηνεύεις παράλληλα θηκογράμματα με λόγια, χωρίς να ξεπερνάς ό,τι δείχνουν τα δεδομένα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.