Μετάβαση στο περιεχόμενο

Συνδυαστική και πιθανότητες

Μετράμε τις περιπτώσεις χωρίς να τις γράψουμε όλες: διατάξεις και συνδυασμοί.

45 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να μετράς τις δυνατές περιπτώσεις με τη βασική αρχή απαρίθμησης.
  2. Να ξεχωρίζεις πότε μετράει η σειρά και πότε όχι.
  3. Να υπολογίζεις μεταθέσεις, διατάξεις και συνδυασμούς, και με το κομπιουτεράκι.
  4. Να υπολογίζεις κλασικές πιθανότητες μετρώντας ευνοϊκές και δυνατές περιπτώσεις χωρίς να τις γράφεις όλες.

Μετράς χωρίς να γράφεις

Η κλασική πιθανότητα είναι μέτρημα και διαίρεση: ευνοϊκές περιπτώσεις διά όλες τις δυνατές. Με δύο ζάρια οι περιπτώσεις είναι 3636 και χωράνε σε ένα σχήμα. Με έναν τετραψήφιο κωδικό είναι 10.00010.000, και σε μια κλήρωση του Τζόκερ πάνω από είκοσι τέσσερα εκατομμύρια. Αυτές δεν τις γράφεις· τις μετράς. Η συνδυαστική είναι ακριβώς αυτό: τρόποι να βρίσκεις πόσες είναι οι περιπτώσεις χωρίς να τις απαριθμήσεις μία μία.

Η βασική αρχή απαρίθμησης

Όταν μια επιλογή γίνεται σε διαδοχικά βήματα, και το πρώτο βήμα γίνεται με μ\mu τρόπους, το δεύτερο με ν\nu τρόπους, το τρίτο με ρ\rho τρόπους, τότε όλη η επιλογή γίνεται με

μ⋅ν⋅ρ\mu \cdot \nu \cdot \rho

τρόπους. Πολλαπλασιάζεις, δεν προσθέτεις.

Ένα εστιατόριο έχει 33 ορεκτικά, 44 κυρίως πιάτα και 22 γλυκά. Ένα πλήρες γεύμα διαλέγει ένα από κάθε κατηγορία, άρα υπάρχουν 3⋅4⋅2=243 \cdot 4 \cdot 2 = 24 διαφορετικά γεύματα. Αν τα σχεδίαζες σε δεντροδιάγραμμα, κάθε ορεκτικό θα έβγαζε τέσσερα κλαδιά και κάθε κλαδί δύο ακόμα: 2424 άκρες συνολικά.

Μεταθέσεις: όλοι σε μια σειρά

Με πόσους τρόπους μπαίνουν 55 φίλοι σε μια σειρά για φωτογραφία; Για την πρώτη θέση υπάρχουν 55 υποψήφιοι, για τη δεύτερη 44, και ούτω καθεξής:

5⋅4⋅3⋅2⋅1=1205 \cdot 4 \cdot 3 \cdot 2 \cdot 1 = 120

Το γινόμενο όλων των φυσικών από το 11 ως το ν\nu λέγεται παραγοντικό του ν\nu και γράφεται ν!\nu!. Οι τρόποι να τοποθετηθούν ν\nu διαφορετικά αντικείμενα σε σειρά λέγονται μεταθέσεις των ν\nu, και είναι

Πν=ν!\Pi_\nu = \nu!

Το παραγοντικό μεγαλώνει πολύ γρήγορα: 10!=3.628.80010! = 3.628.800. Γι' αυτό το κομπιουτεράκι έχει πλήκτρο x!x!. Κατά σύμβαση ορίζουμε 0!=10! = 1.

Διατάξεις: λίγοι από πολλούς, με σειρά

Συχνά δεν μπαίνουν όλοι στη σειρά, αλλά μόνο μερικοί. Σε έναν αγώνα με 88 δρομείς, με πόσους τρόπους μοιράζονται το χρυσό, το ασημένιο και το χάλκινο μετάλλιο; Το χρυσό το παίρνει ένας από τους 88, το ασημένιο ένας από τους 77 που μένουν, το χάλκινο ένας από τους 66:

8⋅7⋅6=3368 \cdot 7 \cdot 6 = 336

Αυτές λέγονται διατάξεις των 88 ανά 33. Γενικά, οι διατάξεις των ν\nu ανά κ\kappa είναι τα γινόμενα κ\kappa διαδοχικών αριθμών, ξεκινώντας από το ν\nu και κατεβαίνοντας:

Δκν=ν(ν−1)⋯(ν−κ+1)=ν!(ν−κ)!\Delta^{\nu}_{\kappa} = \nu(\nu - 1)\cdots(\nu - \kappa + 1) = \frac{\nu!}{(\nu - \kappa)!}

Στο κομπιουτεράκι είναι το πλήκτρο nPr\mathrm{nPr}. Όταν κ=ν\kappa = \nu, οι διατάξεις γίνονται μεταθέσεις.

Συνδυασμοί: λίγοι από πολλούς, χωρίς σειρά

Τώρα διαλέγουμε 33 μαθητές από τους 88 για μια επιτροπή, χωρίς αξιώματα. Οι Άννα, Βασίλης, Γιώργος είναι η ίδια επιτροπή με τους Γιώργο, Άννα, Βασίλη. Κάθε ομάδα των τριών μετρήθηκε στις διατάξεις 3!=63! = 6 φορές, μία για κάθε σειρά της. Άρα οι επιτροπές είναι

3366=56\frac{336}{6} = 56

Αυτοί είναι οι συνδυασμοί των 88 ανά 33. Γενικά:

(νκ)=ν!κ! (ν−κ)!\binom{\nu}{\kappa} = \frac{\nu!}{\kappa!\,(\nu - \kappa)!}

Στο κομπιουτεράκι είναι το πλήκτρο nCr\mathrm{nCr}. Μια χρήσιμη ιδιότητα: (νκ)=(νν−κ)\binom{\nu}{\kappa} = \binom{\nu}{\nu - \kappa}. Το να διαλέξεις ποιοι 33 από τους 88 μπαίνουν στην επιτροπή είναι το ίδιο με το να διαλέξεις ποιοι 55 μένουν έξω.

Από το μέτρημα στην πιθανότητα

Όταν όλα τα αποτελέσματα είναι ισοπίθανα, η πιθανότητα είναι

P(A)=N(A)N(Ω)P(A) = \frac{N(A)}{N(\Omega)}

και τώρα μπορείς να μετρήσεις και τον αριθμητή και τον παρονομαστή με τους ίδιους τύπους. Ο κανόνας είναι ένας: μετράς με τον ίδιο τρόπο πάνω και κάτω. Αν ο παρονομαστής μετράει ομάδες χωρίς σειρά, και ο αριθμητής μετράει ομάδες χωρίς σειρά.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένα τετραψήφιο PIN σχηματίζεται στην τύχη από τα ψηφία 00 ως 99. Ποια η πιθανότητα να έχει όλα τα ψηφία του διαφορετικά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Σε μια τάξη με 66 κορίτσια και 44 αγόρια κληρώνεται τριμελής επιτροπή. Ποια η πιθανότητα να έχει ακριβώς 22 κορίτσια; Και ποια να έχει τουλάχιστον ένα αγόρι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Πέντε διαφορετικά βιβλία μπαίνουν στην τύχη σε ένα ράφι. Ποια η πιθανότητα δύο συγκεκριμένα, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, να βρεθούν το ένα δίπλα στο άλλο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Στο Τζόκερ διαλέγεις 55 αριθμούς από το 11 ως το 4545 και έναν ακόμα, τον «Τζόκερ», από το 11 ως το 2020. Ποια η πιθανότητα να κερδίσεις το πρώτο έπαθλο με μία στήλη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Σε ένα σύλλογο με 1212 μέλη εκλέγονται πρόεδρος, γραμματέας και ταμίας, και επιπλέον μια τριμελής ομάδα εθελοντών για μια εκδήλωση. Με πόσους τρόπους γίνεται το καθένα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ένα καφέ έχει 44 είδη καφέ και 33 είδη γλυκού. Με πόσους τρόπους διαλέγεις έναν καφέ και ένα γλυκό;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Έχεις 55 μπλούζες, 33 παντελόνια και 22 ζευγάρια παπούτσια. Με πόσους τρόπους μπορείς να ντυθείς, παίρνοντας ένα από το καθένα;

Τα κατάφερες;

  • Να μετράς τις δυνατές περιπτώσεις με τη βασική αρχή απαρίθμησης.
  • Να ξεχωρίζεις πότε μετράει η σειρά και πότε όχι.
  • Να υπολογίζεις μεταθέσεις, διατάξεις και συνδυασμούς, και με το κομπιουτεράκι.
  • Να υπολογίζεις κλασικές πιθανότητες μετρώντας ευνοϊκές και δυνατές περιπτώσεις χωρίς να τις γράφεις όλες.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;