Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η εφαπτομένη

Η εξίσωσή της, και η εφαπτομένη που πρέπει να βρεις από μια συνθήκη.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Γ ·2025 επαν. Γ ·2025 Β ·2024 επαν. Γ ·2024 Γ ·2023 επαν. Δ ·2023 Α ·2023 Γ ·2022 επαν. Γ ·2022 Γ ·2021 επαν. Δ ·2021 Γ ·2021 Δ ·2020 επαν. Γ ·2020 Γ

Θα μάθεις να

  1. Να γράφεις την εξίσωση της εφαπτομένης μιας γραφικής παράστασης σε δοσμένο σημείο της.
  2. Να βρίσκεις το σημείο επαφής όταν δίνεται μια ιδιότητα της εφαπτομένης: παράλληλη ή κάθετη σε ευθεία, οριζόντια, ή διερχόμενη από σημείο έξω από την καμπύλη.
  3. Να βρίσκεις κοινή εφαπτομένη δύο καμπυλών, στο ίδιο ή σε διαφορετικά σημεία επαφής.

Ένα σημείο και μια κλίση

Μια ευθεία ορίζεται από ένα σημείο και μια κλίση. Η εφαπτομένη της CfC_f στο A(x0,f(x0))A(x_0, f(x_0)) έχει και τα δύο έτοιμα: περνά από το AA και έχει κλίση f′(x0)f'(x_0), όπως είδες στην ενότητα «Η παράγωγος σε σημείο». Αν η ff είναι παραγωγίσιμη στο x0x_0, η εφαπτομένη είναι

y−f(x0)=f′(x0)(x−x0)y - f(x_0) = f'(x_0)(x - x_0)

Η συνταγή έχει τρία βήματα, και κανένα δεν παραλείπεται:

  1. Η τιμή f(x0)f(x_0): το σημείο επαφής.
  2. Η παράγωγος f′(x0)f'(x_0): η κλίση.
  3. Αντικατάσταση στον τύπο, και λύση ως προς yy.

Οι μισές χαμένες μονάδες σε αυτό το θέμα είναι ένα από τα δύο πρώτα ξεχασμένο. Στις Πανελλήνιες ζητιέται και «η εφαπτομένη στο σημείο A(1,2)A(1, 2)»: τότε ελέγχεις πρώτα ότι f(1)=2f(1) = 2, γιατί μόνο τότε το AA είναι σημείο της καμπύλης.

Η εφαπτομένη δεν είναι «η ευθεία που έχει ένα μόνο κοινό σημείο με την καμπύλη». Η εφαπτομένη της f(x)=x3f(x) = x^3 στο x0=1x_0 = 1 είναι η y=3x−2y = 3x - 2, και ξανασυναντά την καμπύλη στο x=−2x = -2, γιατί x3−3x+2=(x−1)2(x+2)x^3 - 3x + 2 = (x - 1)^2(x + 2). Και η ευθεία x=0x = 0 έχει ένα μόνο κοινό σημείο με την y=x2y = x^2 χωρίς να εφάπτεται. Ο ορισμός είναι η κλίση, όχι το πλήθος των κοινών σημείων.

Όταν άγνωστο είναι το σημείο επαφής

Συχνά δεν σου δίνουν το x0x_0, αλλά μια ιδιότητα της εφαπτομένης. Τότε το x0x_0 είναι ο άγνωστος, και η ιδιότητα σου δίνει μια εξίσωση γι' αυτό.

Η εφαπτομένηΕξίσωση για το x0x_0
είναι παράλληλη στην y=λx+βy = \lambda x + \betaf′(x0)=λf'(x_0) = \lambda
είναι κάθετη στην y=λx+βy = \lambda x + \beta, με λ≠0\lambda \neq 0f′(x0)⋅λ=−1f'(x_0) \cdot \lambda = -1
είναι οριζόντιαf′(x0)=0f'(x_0) = 0
διέρχεται από το M(xM,yM)M(x_M, y_M)yM−f(x0)=f′(x0)(xM−x0)y_M - f(x_0) = f'(x_0)(x_M - x_0)
διέρχεται από την αρχή O(0,0)O(0, 0)f(x0)=x0f′(x0)f(x_0) = x_0 f'(x_0)

Η τέταρτη γραμμή είναι η εξίσωση της εφαπτομένης στο άγνωστο x0x_0, με τις συντεταγμένες του MM στη θέση των xx και yy. Η πέμπτη είναι η ίδια με M=OM = O. Κάθε ρίζα της εξίσωσης δίνει ένα σημείο επαφής, άρα μία εφαπτομένη: από ένα σημείο έξω από την καμπύλη περνούν συχνά δύο. Όταν η εξίσωση δεν λύνεται με πράξεις, το πλήθος των εφαπτομένων είναι το πλήθος των ριζών της, και το βρίσκεις με Bolzano ή με μονοτονία.

Ποιες εφαπτόμενες περνούν από το A(1, −3)

Η f(x) = x² και η εφαπτομένη της στο σημείο με τετμημένη a. Σύρε το a και κοίτα την ένδειξη: δείχνει πού κόβει η εφαπτομένη την κατακόρυφη x = 1. Όταν δείχνει −3, η εφαπτομένη περνά από το A. Συμβαίνει για δύο τιμές του a.

Ζωντανή ενημέρωση
Κλίση f΄(a)
2
Η εφαπτομένη στο x = 1
1
  • f(x) = x²
  • εφαπτομένη στο a

Δοκίμασε

Κοινή εφαπτομένη δύο καμπυλών

Εδώ υπάρχουν δύο διαφορετικά ερωτήματα, και η διατύπωση λέει ποιο είναι.

Οι CfC_f και CgC_g εφάπτονται στο x0x_0 (ή «έχουν κοινή εφαπτομένη σε κοινό τους σημείο»). Το σημείο επαφής είναι το ίδιο και για τις δύο, οπότε θέλεις ίδιο σημείο και ίδια κλίση:

f(x0)=g(x0),f′(x0)=g′(x0)f(x_0) = g(x_0), \qquad f'(x_0) = g'(x_0)

Οι CfC_f και CgC_g έχουν κοινή εφαπτομένη, χωρίς άλλη διευκρίνιση. Τα σημεία επαφής μπορεί να είναι διαφορετικά: α\alpha στη CfC_f και β\beta στη CgC_g. Γράφεις τις δύο εφαπτόμενες στη μορφή y=λx+κy = \lambda x + \kappa:

y=f′(α) x+f(α)−αf′(α),y=g′(β) x+g(β)−βg′(β)y = f'(\alpha)\, x + f(\alpha) - \alpha f'(\alpha), \qquad y = g'(\beta)\, x + g(\beta) - \beta g'(\beta)

και ζητάς να είναι η ίδια ευθεία: ίσες κλίσεις και ίσες τεταγμένες επί την αρχή. Δύο εξισώσεις, δύο άγνωστοι.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες την εφαπτομένη της f(x)=x3−2x+1f(x) = x^3 - 2x + 1 στο σημείο με τετμημένη x0=1x_0 = 1

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Βρες την εφαπτομένη της f(x)=ln⁡xf(x) = \ln x που είναι κάθετη στην ευθεία y=−2x+5y = -2x + 5

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βρες τις εφαπτόμενες της f(x)=x2f(x) = x^2 που διέρχονται από το σημείο A(1,−3)A(1, -3)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Βρες την εφαπτομένη της f(x)=exf(x) = e^x που διέρχεται από την αρχή των αξόνων

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Βρες το α>0\alpha > 0 ώστε οι CfC_f και CgC_g με f(x)=αx2f(x) = \alpha x^2 και g(x)=ln⁡xg(x) = \ln x να εφάπτονται, και γράψε την κοινή εφαπτομένη

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Βρες τις κοινές εφαπτόμενες των CfC_f και CgC_g, με f(x)=x2f(x) = x^2 και g(x)=−x2+4x−4g(x) = -x^2 + 4x - 4

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 9
Η εξίσωση της εφαπτομένης της CfC_f στο σημείο με τετμημένη x0x_0 είναι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Βρες την εξίσωση της εφαπτομένης της f(x)=x2−4x+5f(x) = x^2 - 4x + 5 στο σημείο με τετμημένη x0=3x_0 = 3.

Τα κατάφερες;

  • Να γράφεις την εξίσωση της εφαπτομένης μιας γραφικής παράστασης σε δοσμένο σημείο της.
  • Να βρίσκεις το σημείο επαφής όταν δίνεται μια ιδιότητα της εφαπτομένης: παράλληλη ή κάθετη σε ευθεία, οριζόντια, ή διερχόμενη από σημείο έξω από την καμπύλη.
  • Να βρίσκεις κοινή εφαπτομένη δύο καμπυλών, στο ίδιο ή σε διαφορετικά σημεία επαφής.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;