Κανόνας De L'Hospital
Πώς λύνεις το 0/0 και το ∞/∞, και πότε επιτρέπεται.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Β ·2023 επαν. Δ ·2022 επαν. Δ
Θα μάθεις να
- Να εφαρμόζεις τον κανόνα De L'Hospital σε μορφές 0/0 και ∞/∞, γράφοντας τις προϋποθέσεις του.
- Να αναγνωρίζεις πότε ο κανόνας δεν βοηθά και να βρίσκεις άλλον δρόμο.
- Να μετατρέπεις τις μορφές 0·∞, ∞ − ∞, 0⁰, 1^∞ και ∞⁰ σε κλάσμα.
- Να συγκρίνεις ρυθμούς αύξησης και να βρίσκεις ασύμπτωτες που θέλουν τον κανόνα.
Όταν η παραγοντοποίηση δεν φτάνει
Το το λύνεις απλοποιώντας. Το όμως δεν απλοποιείται, ούτε το . Και τα δύο είναι απροσδιόριστες μορφές, και καμία αλγεβρική κίνηση δεν τις ξεκλειδώνει. Εδώ μπαίνει η παράγωγος: κοντά στο σημείο, ο λόγος δύο συναρτήσεων που πάνε μαζί στο (ή μαζί στο άπειρο) συμπεριφέρεται όπως ο λόγος των ρυθμών με τους οποίους πάνε.
Ο κανόνας, με τις προϋποθέσεις του
Για ή :
- το είναι μορφή ή
- οι και είναι παραγωγίσιμες κοντά στο , με εκεί
- το υπάρχει, πεπερασμένο ή άπειρο
Τότε
Ο κανόνας ισχύει και για πλευρικά όρια. Παραγωγίζεις χωριστά αριθμητή και παρονομαστή: δεν είναι ο κανόνας του πηλίκου, και δεν του μοιάζει.
Πότε ο κανόνας δεν βοηθά
Όταν το όριο των παραγώγων δεν υπάρχει. Τότε ο κανόνας δεν λέει τίποτα: ούτε ότι το αρχικό όριο δεν υπάρχει. Στο , μορφή , η παραγώγιση δίνει , που ταλαντεύεται. Το αρχικό όμως υπάρχει:
γιατί (κριτήριο παρεμβολής).
Όταν ο κανόνας κάνει κύκλο. Στο μία εφαρμογή δίνει , και μια δεύτερη ξαναφέρνει το αρχικό. Εδώ η άλγεβρα κερδίζει: .
Όταν δεν ξέρεις αν η παράγωγος είναι συνεχής. Στις Πανελλήνιες εμφανίζεται συχνά «δύο φορές παραγωγίσιμη» με δεδομένα τα . Μετά την πρώτη εφαρμογή φτάνεις σε . Μη κάνεις δεύτερη εφαρμογή: θα χρειαζόταν το , δηλαδή συνέχεια της , που δεν σου δόθηκε. Αναγνώρισε τον ορισμό της και σταμάτα.
Σύγκριση ρυθμών
Με τον κανόνα αποδεικνύεται μια ιεραρχία που θα χρησιμοποιείς παντού: στο ο λογάριθμος χάνει από κάθε δύναμη, και κάθε δύναμη χάνει από την εκθετική.
Από γινόμενο, διαφορά ή δύναμη σε κλάσμα
Ο κανόνας δουλεύει μόνο σε κλάσματα. Οι υπόλοιπες απροσδιόριστες μορφές πρέπει πρώτα να γίνουν κλάσματα:
| Μορφή | Τι κάνεις |
|---|---|
| γράφεις ή | |
| κοινός παρονομαστής, κοινός παράγοντας, ή συζυγής αν υπάρχει ρίζα | |
| , , | γράφεις (με ) |
Στο η επιλογή μετράει. Στο στο κατεβάζεις το : , και ο λογάριθμος φεύγει με την πρώτη παραγώγιση. Αν κατέβαζες το , θα έπαιρνες , με παράγωγο παρονομαστή : χειρότερο από πριν. Ο κανόνας: στον παρονομαστή πάει ό,τι απλοποιείται με την παραγώγιση, και ο λογάριθμος μένει πάνω.
Στις εκθετικές μορφές υπολογίζεις πρώτα το όριο του εκθέτη , που είναι μορφή . Επειδή η είναι συνεχής, αν τότε . Αν ο εκθέτης πάει στο , το όριο είναι · αν πάει στο , είναι .
Ασύμπτωτες που θέλουν τον κανόνα
Οι ασύμπτωτες βρίσκονται με όρια, όπως είδες στην ενότητα «Ασύμπτωτες», και όταν η έχει , ή εκθετική με μεταβλητό εκθέτη, αυτά τα όρια είναι συχνά απροσδιόριστα. Τότε το , το ή το πλευρικό όριο μιας κατακόρυφης βγαίνουν με De L'Hospital. Ένα χρήσιμο κόλπο: με , ένα όριο στο γίνεται όριο στο , όπου οι συναρτήσεις είναι πιο φιλικές.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Υπολόγισε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μορφή. Αριθμητής και παρονομαστής τείνουν στο : μορφή . Οι δύο συναρτήσεις παραγωγίζονται στο .
Πρώτη εφαρμογή: . Πάλι .
Δεύτερη εφαρμογή: . Εδώ σταματάς τον κανόνα: το είναι γνωστό.
. Αφού το τελευταίο όριο υπάρχει, ισχύουν και τα προηγούμενα: το αρχικό όριο είναι .
Παράδειγμα 2
Υπολόγισε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μορφή . Εφαρμόζω τον κανόνα: και .
Πάλι . Δεύτερη εφαρμογή: .
Το όριο είναι . Ο λογάριθμος, ακόμα και υψωμένος στο τετράγωνο, χάνει από το . Με θα χρειάζονταν δέκα εφαρμογές, με το ίδιο αποτέλεσμα.
Παράδειγμα 3
Υπολόγισε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μορφή . Κλάσμα: γράφω , ώστε
, μορφή
Πρώτη εφαρμογή: , μορφή .
Δεύτερη εφαρμογή: , αφού .
Το όριο είναι . Γιατί αυτή η επιλογή: αν έγραφα , θα είχα με παρονομαστή που χειροτερεύει σε κάθε παραγώγιση. Η εκθετική πάει κάτω, και το πολυώνυμο μένει πάνω για να φθαρεί.
Παράδειγμα 4
Υπολόγισε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μορφή. Από δεξιά και τα δύο κλάσματα πάνε στο , από αριστερά στο . Και στις δύο μεριές μορφή : ο κανόνας δεν εφαρμόζεται ακόμα.
Κοινός παρονομαστής:
, μορφή
Πρώτη εφαρμογή: . Ξανά .
Δεύτερη εφαρμογή: .
Κάθε κλάσμα χωριστά ξεφεύγει, αλλά με τον ίδιο ρυθμό, και η διαφορά τους σταθεροποιείται. Γι' αυτό το είναι απροσδιόριστο.
Παράδειγμα 5
Υπολόγισε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μορφή . Κοντά στο είναι , οπότε γράφω
Ο εκθέτης. είναι μορφή . Κανόνας:
Πίσω στη δύναμη. Η είναι συνεχής, άρα το όριο είναι .
Πρόσεξε: η βάση πάει στο και όμως το αποτέλεσμα δεν είναι . Ο εκθέτης απειρίζεται αρκετά γρήγορα ώστε να «μετρήσει» η μικρή απόκλιση του από το .
Παράδειγμα 6
Βρες τις ασύμπτωτες της ,
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στο . Με : , μορφή . Κανόνας: . Κατακόρυφη ασύμπτωτη η .
Στο : , άρα και . Από αριστερά η καμπύλη φτάνει ήρεμα στην αρχή.
Κλίση στο . .
Ύψος στο . , μορφή . Με :
Πλάγια ασύμπτωτη η , και στο και στο . Χωρίς τον κανόνα δεν θα έβγαινε ούτε η κατακόρυφη ούτε το : και τα δύο κρύβουν μια σύγκριση ρυθμών.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Υπολόγισε με τον κανόνα De L'Hospital το .
Τα κατάφερες;
- Να εφαρμόζεις τον κανόνα De L'Hospital σε μορφές 0/0 και ∞/∞, γράφοντας τις προϋποθέσεις του.
- Να αναγνωρίζεις πότε ο κανόνας δεν βοηθά και να βρίσκεις άλλον δρόμο.
- Να μετατρέπεις τις μορφές 0·∞, ∞ − ∞, 0⁰, 1^∞ και ∞⁰ σε κλάσμα.
- Να συγκρίνεις ρυθμούς αύξησης και να βρίσκεις ασύμπτωτες που θέλουν τον κανόνα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.