Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κανόνας De L'Hospital

Πώς λύνεις το 0/0 και το ∞/∞, και πότε επιτρέπεται.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Β ·2023 επαν. Δ ·2022 επαν. Δ

Θα μάθεις να

  1. Να εφαρμόζεις τον κανόνα De L'Hospital σε μορφές 0/0 και ∞/∞, γράφοντας τις προϋποθέσεις του.
  2. Να αναγνωρίζεις πότε ο κανόνας δεν βοηθά και να βρίσκεις άλλον δρόμο.
  3. Να μετατρέπεις τις μορφές 0·∞, ∞ − ∞, 0⁰, 1^∞ και ∞⁰ σε κλάσμα.
  4. Να συγκρίνεις ρυθμούς αύξησης και να βρίσκεις ασύμπτωτες που θέλουν τον κανόνα.

Όταν η παραγοντοποίηση δεν φτάνει

Το lim⁡x→0x2−xx\lim_{x \to 0} \dfrac{x^2 - x}{x} το λύνεις απλοποιώντας. Το lim⁡x→0x−ημxx3\lim_{x \to 0} \dfrac{x - \eta\mu x}{x^3} όμως δεν απλοποιείται, ούτε το lim⁡x→+∞ln⁡xx\lim_{x \to +\infty} \dfrac{\ln x}{x}. Και τα δύο είναι απροσδιόριστες μορφές, και καμία αλγεβρική κίνηση δεν τις ξεκλειδώνει. Εδώ μπαίνει η παράγωγος: κοντά στο σημείο, ο λόγος δύο συναρτήσεων που πάνε μαζί στο 00 (ή μαζί στο άπειρο) συμπεριφέρεται όπως ο λόγος των ρυθμών με τους οποίους πάνε.

Ο κανόνας, με τις προϋποθέσεις του

Για x0∈Rx_0 \in \mathbb{R} ή x0=±∞x_0 = \pm\infty:

  1. το lim⁡x→x0f(x)g(x)\lim_{x \to x_0} \dfrac{f(x)}{g(x)} είναι μορφή 00\dfrac{0}{0} ή ±∞±∞\dfrac{\pm\infty}{\pm\infty}
  2. οι ff και gg είναι παραγωγίσιμες κοντά στο x0x_0, με g′(x)≠0g'(x) \neq 0 εκεί
  3. το lim⁡x→x0f′(x)g′(x)\lim_{x \to x_0} \dfrac{f'(x)}{g'(x)} υπάρχει, πεπερασμένο ή άπειρο

Τότε

lim⁡x→x0f(x)g(x)=lim⁡x→x0f′(x)g′(x)\lim_{x \to x_0} \frac{f(x)}{g(x)} = \lim_{x \to x_0} \frac{f'(x)}{g'(x)}

Ο κανόνας ισχύει και για πλευρικά όρια. Παραγωγίζεις χωριστά αριθμητή και παρονομαστή: δεν είναι ο κανόνας του πηλίκου, και δεν του μοιάζει.

Πότε ο κανόνας δεν βοηθά

Όταν το όριο των παραγώγων δεν υπάρχει. Τότε ο κανόνας δεν λέει τίποτα: ούτε ότι το αρχικό όριο δεν υπάρχει. Στο lim⁡x→+∞x+ημxx\lim_{x \to +\infty} \dfrac{x + \eta\mu x}{x}, μορφή ∞∞\dfrac{\infty}{\infty}, η παραγώγιση δίνει 1+συνx1 + \sigma\upsilon\nu x, που ταλαντεύεται. Το αρχικό όμως υπάρχει:

x+ημxx=1+ημxx→1\frac{x + \eta\mu x}{x} = 1 + \frac{\eta\mu x}{x} \to 1

γιατί ∣ημxx∣≤1x\left\lvert \dfrac{\eta\mu x}{x} \right\rvert \leq \dfrac{1}{x} (κριτήριο παρεμβολής).

Όταν ο κανόνας κάνει κύκλο. Στο lim⁡x→+∞x2+1x\lim_{x \to +\infty} \dfrac{\sqrt{x^2 + 1}}{x} μία εφαρμογή δίνει xx2+1\dfrac{x}{\sqrt{x^2 + 1}}, και μια δεύτερη ξαναφέρνει το αρχικό. Εδώ η άλγεβρα κερδίζει: x2+1x=1+1x2→1\dfrac{\sqrt{x^2 + 1}}{x} = \sqrt{1 + \frac{1}{x^2}} \to 1.

Όταν δεν ξέρεις αν η παράγωγος είναι συνεχής. Στις Πανελλήνιες εμφανίζεται συχνά ff «δύο φορές παραγωγίσιμη» με δεδομένα τα f(0),f′(0),f′′(0)f(0), f'(0), f''(0). Μετά την πρώτη εφαρμογή φτάνεις σε f′(x)−f′(0)x\dfrac{f'(x) - f'(0)}{x}. Μη κάνεις δεύτερη εφαρμογή: θα χρειαζόταν το lim⁡f′′(x)=f′′(0)\lim f''(x) = f''(0), δηλαδή συνέχεια της f′′f'', που δεν σου δόθηκε. Αναγνώρισε τον ορισμό της f′′(0)f''(0) και σταμάτα.

Σύγκριση ρυθμών

Με τον κανόνα αποδεικνύεται μια ιεραρχία που θα χρησιμοποιείς παντού: στο +∞+\infty ο λογάριθμος χάνει από κάθε δύναμη, και κάθε δύναμη χάνει από την εκθετική.

Από γινόμενο, διαφορά ή δύναμη σε κλάσμα

Ο κανόνας δουλεύει μόνο σε κλάσματα. Οι υπόλοιπες απροσδιόριστες μορφές πρέπει πρώτα να γίνουν κλάσματα:

ΜορφήΤι κάνεις
0⋅∞0 \cdot \inftyγράφεις fg=f1/gf g = \dfrac{f}{1/g} ή g1/f\dfrac{g}{1/f}
∞−∞\infty - \inftyκοινός παρονομαστής, κοινός παράγοντας, ή συζυγής αν υπάρχει ρίζα
1∞1^{\infty}, 000^0, ∞0\infty^0γράφεις fg=egln⁡ff^g = e^{g \ln f} (με f>0f > 0)

Στο 0⋅∞0 \cdot \infty η επιλογή μετράει. Στο xln⁡xx \ln x στο 0+0^+ κατεβάζεις το xx: ln⁡x1/x\dfrac{\ln x}{1/x}, και ο λογάριθμος φεύγει με την πρώτη παραγώγιση. Αν κατέβαζες το ln⁡x\ln x, θα έπαιρνες x1/ln⁡x\dfrac{x}{1/\ln x}, με παράγωγο παρονομαστή −1xln⁡2x-\dfrac{1}{x \ln^2 x}: χειρότερο από πριν. Ο κανόνας: στον παρονομαστή πάει ό,τι απλοποιείται με την παραγώγιση, και ο λογάριθμος μένει πάνω.

Στις εκθετικές μορφές υπολογίζεις πρώτα το όριο του εκθέτη gln⁡fg \ln f, που είναι μορφή 0⋅∞0 \cdot \infty. Επειδή η eue^u είναι συνεχής, αν gln⁡f→ℓg \ln f \to \ell τότε fg→eℓf^g \to e^{\ell}. Αν ο εκθέτης πάει στο −∞-\infty, το όριο είναι 00· αν πάει στο +∞+\infty, είναι +∞+\infty.

Ασύμπτωτες που θέλουν τον κανόνα

Οι ασύμπτωτες βρίσκονται με όρια, όπως είδες στην ενότητα «Ασύμπτωτες», και όταν η ff έχει exe^x, ln⁡x\ln x ή εκθετική με μεταβλητό εκθέτη, αυτά τα όρια είναι συχνά απροσδιόριστα. Τότε το λ\lambda, το β\beta ή το πλευρικό όριο μιας κατακόρυφης βγαίνουν με De L'Hospital. Ένα χρήσιμο κόλπο: με u=1xu = \dfrac{1}{x}, ένα όριο στο ±∞\pm\infty γίνεται όριο στο 0±0^\pm, όπου οι συναρτήσεις είναι πιο φιλικές.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Υπολόγισε το lim⁡x→0x−ημxx3\lim_{x \to 0} \dfrac{x - \eta\mu x}{x^3}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Υπολόγισε το lim⁡x→+∞(ln⁡x)2x\lim_{x \to +\infty} \dfrac{(\ln x)^2}{x}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Υπολόγισε το lim⁡x→−∞x2ex\lim_{x \to -\infty} x^2 e^x

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Υπολόγισε το lim⁡x→0(1x−1ex−1)\lim_{x \to 0} \left( \dfrac{1}{x} - \dfrac{1}{e^x - 1} \right)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Υπολόγισε το lim⁡x→0(συνx)1/x2\lim_{x \to 0} (\sigma\upsilon\nu x)^{1/x^2}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Βρες τις ασύμπτωτες της f(x)=xe1/xf(x) = x e^{1/x}, x≠0x \neq 0

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ο κανόνας De L'Hospital εφαρμόζεται:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Υπολόγισε με τον κανόνα De L'Hospital το lim⁡x→0e3x−1ημx\lim_{x \to 0} \dfrac{e^{3x} - 1}{\eta\mu x}.

Τα κατάφερες;

  • Να εφαρμόζεις τον κανόνα De L'Hospital σε μορφές 0/0 και ∞/∞, γράφοντας τις προϋποθέσεις του.
  • Να αναγνωρίζεις πότε ο κανόνας δεν βοηθά και να βρίσκεις άλλον δρόμο.
  • Να μετατρέπεις τις μορφές 0·∞, ∞ − ∞, 0⁰, 1^∞ και ∞⁰ σε κλάσμα.
  • Να συγκρίνεις ρυθμούς αύξησης και να βρίσκεις ασύμπτωτες που θέλουν τον κανόνα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;