Ασύμπτωτες
Κατακόρυφες, οριζόντιες και πλάγιες: πού πλησιάζει η καμπύλη χωρίς να φτάνει.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Γ ·2025 επαν. Β ·2025 Α ·2025 Γ ·2024 επαν. Γ ·2024 Β ·2023 επαν. Α ·2023 επαν. Δ ·2023 Β ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Β ·2022 Α ·2021 επαν. Β ·2021 Β
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις κατακόρυφες, οριζόντιες και πλάγιες ασύμπτωτες, ξέροντας πού να τις ψάξεις.
- Να εξετάζεις χωριστά το +∞ και το −∞, ιδίως σε συναρτήσεις με ρίζα ή εκθετική.
- Να διαβάζεις τις ασύμπτωτες μιας ρητής από τη διαίρεση πολυωνύμων.
- Να υπολογίζεις όρια μιας άγνωστης συνάρτησης από μια δεδομένη ασύμπτωτή της.
Πού πηγαίνει η καμπύλη όταν βγαίνει από το σχήμα;
Μια γραφική παράσταση δεν τελειώνει στις άκρες του χαρτιού. Συχνά, μακριά από την αρχή των αξόνων ή κοντά σε ένα σημείο όπου η συνάρτηση «σπάει», η καμπύλη ακολουθεί μια ευθεία όλο και πιο πιστά. Αυτή η ευθεία είναι η ασύμπτωτη, και τη βρίσκεις μόνο με όρια: τα μη πεπερασμένα όρια και τα όρια στο άπειρο, όπως τα είδες στις ενότητες «Μη πεπερασμένα όρια» και «Όρια στο άπειρο».
Οι τρεις ασύμπτωτες
Κατακόρυφη : όταν ένα τουλάχιστον από τα και είναι ή . Ένα πλευρικό αρκεί.
Οριζόντια στο : όταν . Το ίδιο, χωριστά, στο .
Πλάγια στο : όταν
δηλαδή όταν η κατακόρυφη απόσταση καμπύλης και ευθείας σβήνει. Η οριζόντια είναι η ειδική περίπτωση .
Πού τις ψάχνεις
Δεν ελέγχεις κάθε σημείο. Ξεκινάς πάντα από το πεδίο ορισμού:
- Κατακόρυφες: στα άκρα των διαστημάτων του πεδίου ορισμού που δεν ανήκουν σε αυτό (π.χ. το για την , οι ρίζες ενός παρονομαστή), και στα σημεία όπου η ορίζεται αλλά δεν είναι συνεχής. Σε σημείο όπου η είναι συνεχής, κατακόρυφη δεν υπάρχει, γιατί εκεί το όριο είναι η τιμή .
- Οριζόντιες και πλάγιες: μόνο στο ή στο , και μόνο αν το πεδίο ορισμού φτάνει εκεί. Η δεν έχει τίποτα να ψάξεις στο .
- Σε κάθε άκρο χωριστά: πρώτα το . Αν είναι αριθμός, έχεις οριζόντια και τελείωσες με αυτό το άκρο. Αν είναι άπειρο, πας στα και .
Ρητές συναρτήσεις και διαίρεση πολυωνύμων
Στη ρητή (μετά τις απλοποιήσεις) οι κατακόρυφες είναι οι ευθείες για κάθε ρίζα του παρονομαστή. Στο άπειρο η απάντηση είναι η ίδια στο και στο , και έρχεται από τη διαίρεση. Αν με βαθμό < βαθμό , τότε
και το κλάσμα που μένει τείνει στο . Η καμπύλη λοιπόν ακολουθεί το πηλίκο : αν είναι σταθερά, έχεις οριζόντια· αν είναι πρώτου βαθμού, είναι η πλάγια ασύμπτωτη· αν είναι μεγαλύτερου βαθμού, ασύμπτωτη στο άπειρο δεν υπάρχει.
Δύο άκρα, δύο ευθείες
Γενικά, μια συνάρτηση έχει το πολύ δύο μη κατακόρυφες ασύμπτωτες, μία σε κάθε άκρο. Στις ρητές συμπίπτουν. Στις συναρτήσεις με ρίζα ή εκθετική σχεδόν ποτέ.
Πάρε την . Για μεγάλο το είναι αμελητέο και . Δεξιά η καμπύλη μοιάζει με την και αριστερά με την .
Στον υπολογισμό η διαφορά φαίνεται στο : για βγάζεις το από τη ρίζα ως , και το βγαίνει μετά με συζυγή παράσταση, γιατί η διαφορά είναι μορφή .
Με την εκθετική το κλειδί είναι ότι στο και στο . Ό,τι περιέχει σβήνει στη μία άκρη και κυριαρχεί στην άλλη, οπότε οι δύο άκρες σχεδόν πάντα δίνουν άλλη απάντηση. Στο συχνά διαιρείς αριθμητή και παρονομαστή με . Για όρια όπως το θα χρειαστείς τον κανόνα De L'Hospital, στην επόμενη ενότητα.
Όταν η ασύμπτωτη είναι δεδομένη
Στα θέματα των Πανελληνίων η ασύμπτωτη συχνά δίνεται, για μια χωρίς τύπο, και ζητιούνται όρια. Η μετάφραση πάει και προς τις δύο κατευθύνσεις: αν η είναι ασύμπτωτη της στο , τότε
Τα υπόλοιπα όρια τα φέρνεις σε σχήμα που περιέχει μόνο αυτές τις δύο παραστάσεις, όπως με τη βοηθητική συνάρτηση στην ενότητα «Όρια με άγνωστη συνάρτηση».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες τις ασύμπτωτες της
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πεδίο ορισμού. , άρα . Υποψήφιες κατακόρυφες οι και .
Απλοποίηση. Για :
Στο : , πεπερασμένο. Η δεν είναι ασύμπτωτη.
Στο : ο αριθμητής πάει στο και ο στο , θετικός από δεξιά, αρνητικός από αριστερά. Άρα και . Κατακόρυφη η .
Στο : ίσοι βαθμοί, . Οριζόντια ασύμπτωτη η και στις δύο άκρες, άρα πλάγια δεν ψάχνεις.
Παράδειγμα 2
Βρες τις ασύμπτωτες της
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κατακόρυφη. και ο αριθμητής στο κάνει . Από δεξιά , από αριστερά . Κατακόρυφη η .
Διαίρεση. , άρα
Πλάγια. στο . Πλάγια ασύμπτωτη η και στις δύο άκρες.
Έλεγχος με τον ορισμό. και . Ίδιο αποτέλεσμα. Επιπλέον, το υπόλοιπο είναι θετικό για : εκεί η είναι πάνω από την ασύμπτωτη.
Παράδειγμα 3
Βρες τις ασύμπτωτες της
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πεδίο ορισμού. ή . Η είναι συνεχής σε όλο το πεδίο, κλειστά άκρα, άρα κατακόρυφη δεν υπάρχει. Το πεδίο φτάνει και στο και στο .
Στο . , οπότε ψάχνω πλάγια. Για είναι :
Πλάγια ασύμπτωτη στο η .
Στο . Η είναι μορφή . Με συζυγή, και με για :
Οριζόντια ασύμπτωτη στο η . Μία καμπύλη, δύο διαφορετικά είδη ασύμπτωτης: πλάγια δεξιά, οριζόντια αριστερά.
Παράδειγμα 4
Βρες τις ασύμπτωτες της
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κατακόρυφες. Η ορίζεται και είναι συνεχής σε όλο το , αφού . Καμία κατακόρυφη.
Κλίση, και στις δύο άκρες. Είναι , άρα στο (φραγμένη επί μηδενική). Έτσι
Ύψος στο . , άρα και . Ασύμπτωτη η .
Ύψος στο . , άρα και . Ασύμπτωτη η . Ίδια κλίση, άλλο ύψος: δεν είναι ρητή, και οι άκρες δεν συμφωνούν.
Παράδειγμα 5
Η ευθεία είναι ασύμπτωτη της στο . Βρες τα και .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τι δίνει η ασύμπτωτη:
και
Από εδώ και πέρα δουλεύω μόνο με αυτές τις δύο παραστάσεις.
Πρώτο όριο. Διαιρώ αριθμητή και παρονομαστή με , ώστε να εμφανιστεί το :
Δεύτερο όριο. Βγάζω κοινό παράγοντα το στον αριθμητή, ώστε να εμφανιστεί το :
Πρόσεξε τι δεν έκανες: δεν έγραψες πουθενά . Η ασύμπτωτη δεν είναι ο τύπος της · είναι μόνο η συμπεριφορά της στο άπειρο.
Παράδειγμα 6
Βρες τα ώστε η να έχει ασύμπτωτη στο την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η κλίση δίνει το . . Πρέπει .
Το ύψος δίνει το . Με :
Πρέπει , δηλαδή .
Επαλήθευση. Η δίνει και . Και επειδή ο αριθμητής στο κάνει , η έχει επιπλέον κατακόρυφη την .
Η σειρά μετράει και στις παραμετρικές: πριν βρεις το , το θα είχε όρο στον αριθμητή. Πρώτα , μετά .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Βρες τις ασύμπτωτες της .
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις κατακόρυφες, οριζόντιες και πλάγιες ασύμπτωτες, ξέροντας πού να τις ψάξεις.
- Να εξετάζεις χωριστά το +∞ και το −∞, ιδίως σε συναρτήσεις με ρίζα ή εκθετική.
- Να διαβάζεις τις ασύμπτωτες μιας ρητής από τη διαίρεση πολυωνύμων.
- Να υπολογίζεις όρια μιας άγνωστης συνάρτησης από μια δεδομένη ασύμπτωτή της.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.