Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ασύμπτωτες

Κατακόρυφες, οριζόντιες και πλάγιες: πού πλησιάζει η καμπύλη χωρίς να φτάνει.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Γ ·2025 επαν. Β ·2025 Α ·2025 Γ ·2024 επαν. Γ ·2024 Β ·2023 επαν. Α ·2023 επαν. Δ ·2023 Β ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Β ·2022 Α ·2021 επαν. Β ·2021 Β

Θα μάθεις να

  1. Να βρίσκεις κατακόρυφες, οριζόντιες και πλάγιες ασύμπτωτες, ξέροντας πού να τις ψάξεις.
  2. Να εξετάζεις χωριστά το +∞ και το −∞, ιδίως σε συναρτήσεις με ρίζα ή εκθετική.
  3. Να διαβάζεις τις ασύμπτωτες μιας ρητής από τη διαίρεση πολυωνύμων.
  4. Να υπολογίζεις όρια μιας άγνωστης συνάρτησης από μια δεδομένη ασύμπτωτή της.

Πού πηγαίνει η καμπύλη όταν βγαίνει από το σχήμα;

Μια γραφική παράσταση δεν τελειώνει στις άκρες του χαρτιού. Συχνά, μακριά από την αρχή των αξόνων ή κοντά σε ένα σημείο όπου η συνάρτηση «σπάει», η καμπύλη ακολουθεί μια ευθεία όλο και πιο πιστά. Αυτή η ευθεία είναι η ασύμπτωτη, και τη βρίσκεις μόνο με όρια: τα μη πεπερασμένα όρια και τα όρια στο άπειρο, όπως τα είδες στις ενότητες «Μη πεπερασμένα όρια» και «Όρια στο άπειρο».

Οι τρεις ασύμπτωτες

Κατακόρυφη x=x0x = x_0: όταν ένα τουλάχιστον από τα lim⁡x→x0−f(x)\lim_{x \to x_0^-} f(x) και lim⁡x→x0+f(x)\lim_{x \to x_0^+} f(x) είναι +∞+\infty ή −∞-\infty. Ένα πλευρικό αρκεί.

Οριζόντια y=ℓy = \ell στο +∞+\infty: όταν lim⁡x→+∞f(x)=ℓ∈R\lim_{x \to +\infty} f(x) = \ell \in \mathbb{R}. Το ίδιο, χωριστά, στο −∞-\infty.

Πλάγια y=λx+βy = \lambda x + \beta στο +∞+\infty: όταν

lim⁡x→+∞(f(x)−(λx+β))=0\lim_{x \to +\infty} \big( f(x) - (\lambda x + \beta) \big) = 0

δηλαδή όταν η κατακόρυφη απόσταση καμπύλης και ευθείας σβήνει. Η οριζόντια είναι η ειδική περίπτωση λ=0\lambda = 0.

Η καμπύλη και η πλάγια ασύμπτωτή της

Η f(x) = x + 1/x, δηλαδή (x² + 1)/x. Μακριά από την αρχή το 1/x γίνεται αμελητέο και αυτό που μένει είναι η ευθεία y = x. Κοντά στο μηδέν συμβαίνει το αντίθετο, και η κατακόρυφη x = 0 παίρνει τη σκυτάλη.

  • f(x) = x + 1/x
  • y = x

Πού τις ψάχνεις

Δεν ελέγχεις κάθε σημείο. Ξεκινάς πάντα από το πεδίο ορισμού:

  1. Κατακόρυφες: στα άκρα των διαστημάτων του πεδίου ορισμού που δεν ανήκουν σε αυτό (π.χ. το 00 για την ln⁡x\ln x, οι ρίζες ενός παρονομαστή), και στα σημεία όπου η ff ορίζεται αλλά δεν είναι συνεχής. Σε σημείο όπου η ff είναι συνεχής, κατακόρυφη δεν υπάρχει, γιατί εκεί το όριο είναι η τιμή f(x0)f(x_0).
  2. Οριζόντιες και πλάγιες: μόνο στο +∞+\infty ή στο −∞-\infty, και μόνο αν το πεδίο ορισμού φτάνει εκεί. Η 1−x\sqrt{1 - x} δεν έχει τίποτα να ψάξεις στο +∞+\infty.
  3. Σε κάθε άκρο χωριστά: πρώτα το lim⁡f(x)\lim f(x). Αν είναι αριθμός, έχεις οριζόντια και τελείωσες με αυτό το άκρο. Αν είναι άπειρο, πας στα λ\lambda και β\beta.

Ρητές συναρτήσεις και διαίρεση πολυωνύμων

Στη ρητή f=PQf = \dfrac{P}{Q} (μετά τις απλοποιήσεις) οι κατακόρυφες είναι οι ευθείες x=ρx = \rho για κάθε ρίζα ρ\rho του παρονομαστή. Στο άπειρο η απάντηση είναι η ίδια στο +∞+\infty και στο −∞-\infty, και έρχεται από τη διαίρεση. Αν P(x)=Q(x)π(x)+υ(x)P(x) = Q(x)\pi(x) + \upsilon(x) με βαθμό υ\upsilon < βαθμό QQ, τότε

f(x)=π(x)+υ(x)Q(x)f(x) = \pi(x) + \frac{\upsilon(x)}{Q(x)}

και το κλάσμα που μένει τείνει στο 00. Η καμπύλη λοιπόν ακολουθεί το πηλίκο π(x)\pi(x): αν είναι σταθερά, έχεις οριζόντια· αν είναι πρώτου βαθμού, είναι η πλάγια ασύμπτωτη· αν είναι μεγαλύτερου βαθμού, ασύμπτωτη στο άπειρο δεν υπάρχει.

Δύο άκρα, δύο ευθείες

Γενικά, μια συνάρτηση έχει το πολύ δύο μη κατακόρυφες ασύμπτωτες, μία σε κάθε άκρο. Στις ρητές συμπίπτουν. Στις συναρτήσεις με ρίζα ή εκθετική σχεδόν ποτέ.

Πάρε την f(x)=x2+1f(x) = \sqrt{x^2 + 1}. Για μεγάλο ∣x∣\lvert x \rvert το 11 είναι αμελητέο και x2=∣x∣\sqrt{x^2} = \lvert x \rvert. Δεξιά η καμπύλη μοιάζει με την y=xy = x και αριστερά με την y=−xy = -x.

Μία καμπύλη, δύο πλάγιες ασύμπτωτες

Η f(x) = √(x² + 1) δεξιά πλησιάζει την y = x και αριστερά την y = −x. Ο λόγος είναι ότι √(x²) = |x|, που είναι x για θετικά και −x για αρνητικά.

  • f(x) = √(x² + 1)
  • y = x
  • y = −x

Στον υπολογισμό η διαφορά φαίνεται στο λ\lambda: για x<0x < 0 βγάζεις το x2x^2 από τη ρίζα ως ∣x∣=−x\lvert x \rvert = -x, και το β\beta βγαίνει μετά με συζυγή παράσταση, γιατί η διαφορά είναι μορφή ∞−∞\infty - \infty.

Με την εκθετική το κλειδί είναι ότι ex→0e^x \to 0 στο −∞-\infty και ex→+∞e^x \to +\infty στο +∞+\infty. Ό,τι περιέχει exe^x σβήνει στη μία άκρη και κυριαρχεί στην άλλη, οπότε οι δύο άκρες σχεδόν πάντα δίνουν άλλη απάντηση. Στο +∞+\infty συχνά διαιρείς αριθμητή και παρονομαστή με exe^x. Για όρια όπως το exx\dfrac{e^x}{x} θα χρειαστείς τον κανόνα De L'Hospital, στην επόμενη ενότητα.

Εκθετική: άλλη ευθεία σε κάθε άκρο

Η f(x) = x + 3 − 2/(eˣ + 1). Δεξιά το κλάσμα σβήνει και η καμπύλη ακολουθεί την y = x + 3. Αριστερά το κλάσμα πάει στο 2 και η καμπύλη ακολουθεί την y = x + 1. Ίδια κλίση, άλλο ύψος.

  • f(x)
  • y = x + 3
  • y = x + 1

Όταν η ασύμπτωτη είναι δεδομένη

Στα θέματα των Πανελληνίων η ασύμπτωτη συχνά δίνεται, για μια ff χωρίς τύπο, και ζητιούνται όρια. Η μετάφραση πάει και προς τις δύο κατευθύνσεις: αν η y=λx+βy = \lambda x + \beta είναι ασύμπτωτη της CfC_f στο +∞+\infty, τότε

lim⁡x→+∞f(x)x=λlim⁡x→+∞(f(x)−λx)=β\begin{aligned} \lim_{x \to +\infty} \frac{f(x)}{x} &= \lambda \\ \lim_{x \to +\infty} \big( f(x) - \lambda x \big) &= \beta \end{aligned}

Τα υπόλοιπα όρια τα φέρνεις σε σχήμα που περιέχει μόνο αυτές τις δύο παραστάσεις, όπως με τη βοηθητική συνάρτηση στην ενότητα «Όρια με άγνωστη συνάρτηση».

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες τις ασύμπτωτες της f(x)=x2−1x2−3x+2f(x) = \dfrac{x^2 - 1}{x^2 - 3x + 2}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Βρες τις ασύμπτωτες της f(x)=2x2−3x+4x−1f(x) = \dfrac{2x^2 - 3x + 4}{x - 1}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βρες τις ασύμπτωτες της f(x)=x+x2+2xf(x) = x + \sqrt{x^2 + 2x}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Βρες τις ασύμπτωτες της f(x)=x+3−2ex+1f(x) = x + 3 - \dfrac{2}{e^x + 1}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Η ευθεία y=2x−3y = 2x - 3 είναι ασύμπτωτη της CfC_f στο +∞+\infty. Βρες τα lim⁡x→+∞f(x)+x3x−1\lim_{x \to +\infty} \dfrac{f(x) + x}{3x - 1} και lim⁡x→+∞xf(x)−2x22x+5\lim_{x \to +\infty} \dfrac{x f(x) - 2x^2}{2x + 5}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Βρες τα κ,μ∈R\kappa, \mu \in \mathbb{R} ώστε η f(x)=κx2+μx+1x+1f(x) = \dfrac{\kappa x^2 + \mu x + 1}{x + 1} να έχει ασύμπτωτη στο +∞+\infty την y=2x−3y = 2x - 3

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Η ευθεία x=x0x = x_0 είναι κατακόρυφη ασύμπτωτη της CfC_f όταν:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Βρες τις ασύμπτωτες της f(x)=x+1x2−4f(x) = \dfrac{x + 1}{x^2 - 4}.

Τα κατάφερες;

  • Να βρίσκεις κατακόρυφες, οριζόντιες και πλάγιες ασύμπτωτες, ξέροντας πού να τις ψάξεις.
  • Να εξετάζεις χωριστά το +∞ και το −∞, ιδίως σε συναρτήσεις με ρίζα ή εκθετική.
  • Να διαβάζεις τις ασύμπτωτες μιας ρητής από τη διαίρεση πολυωνύμων.
  • Να υπολογίζεις όρια μιας άγνωστης συνάρτησης από μια δεδομένη ασύμπτωτή της.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;